Đưa tín ngưỡng thờ Mẫu lên không gian số

Nghệ nhân và các nhà nghiên cứu giới thiệu nghi lễ, âm nhạc chầu văn trong tín ngưỡng thờ Mẫu.

Số hóa di sản qua truyền thông sáng tạo

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa không còn dừng ở các hình thức lưu trữ truyền thống mà đang chuyển dần sang môi trường số. Đối với di sản văn hóa phi vật thể như tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, số hóa không chỉ giúp lưu giữ tư liệu mà còn mở ra cơ hội quảng bá, giáo dục và phát triển du lịch văn hóa.

Hiện nay, một trong những dự án tiêu biểu là “Gõ Chầu Thiên Hội” do nhóm sinh viên ngành Truyền thông, Trường Đại học FPT TP Hồ Chí Minh phối hợp với Trung tâm Xúc tiến Quảng bá Di sản Văn hóa Phi vật thể Việt Nam thực hiện. Dự án hướng tới mục tiêu số hóa, hệ thống hóa và lan tỏa giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ thông qua công nghệ số và các hoạt động truyền thông sáng tạo.

Nghệ nhân giới thiệu nghi lễ, âm nhạc chầu văn trong tín ngưỡng thờ Mẫu.

Dự án “Gõ Chầu Thiên Hội” được triển khai nhằm xây dựng thư viện dữ liệu số về Đạo Mẫu Việt Nam, gồm hình ảnh, video nghi lễ, tư liệu phỏng vấn nghệ nhân, nhà nghiên cứu và các tài liệu liên quan. Bên cạnh lưu trữ, dự án còn phát triển sản phẩm truyền thông, triển lãm đa phương tiện và hoạt động trải nghiệm nhằm đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Trưởng dự án -Văn Hồng Thiên cho biết, “Gõ Chầu Thiên Hội” được triển khai xuyên suốt ba miền. Tại Hà Nội, nhóm tổ chức sự kiện ra mắt, tọa đàm tại Đền Thủy Trung Tiên, giới thiệu ấn phẩm và thư viện số hóa. Tại Huế, nhóm điền dã, khảo sát thực địa, ghi hình nghi lễ hầu đồng, phỏng vấn nghệ nhân và nhà nghiên cứu. Thời gian tới, dự án dự kiến tổ chức triển lãm đa phương tiện tại TP Hồ Chí Minh, kết hợp hình ảnh, video và tư liệu nghiên cứu.

Tại Hà Nội, dự án tổ chức sự kiện ra mắt, tọa đàm chuyên sâu tại Đền Thủy Trung Tiên.

Nghệ nhân Ưu tú Lê Văn Ngộ, Chủ tịch Chi hội Di sản văn hóa tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu thành phố Huế cho biết, mỗi vùng miền có đặc trưng riêng trong thực hành tín ngưỡng. Việc sinh viên tham gia nghiên cứu, số hóa di sản không chỉ giúp lưu giữ tư liệu mà còn góp phần để thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống.

Các hoạt động trải nghiệm, đối thoại trong khuôn khổ dự án giúp sinh viên trực tiếp tiếp cận di sản, gặp gỡ nghệ nhân và cộng đồng thực hành tín ngưỡng. Qua đó, người trẻ không chỉ ứng dụng công nghệ mà còn hiểu rõ giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh của tín ngưỡng thờ Mẫu.

Gắn số hóa với phát triển du lịch văn hóa

Theo các chuyên gia, số hóa di sản không chỉ phục vụ lưu trữ mà cần gắn với phát triển du lịch văn hóa. Khi di sản được giới thiệu rộng rãi trên nền tảng số, du khách trong và ngoài nước có thể tiếp cận thông tin trước khi trải nghiệm trực tiếp, góp phần quảng bá văn hóa và thúc đẩy du lịch bền vững.

Nhóm sinh viên dự án “Gõ Chầu Thiên Hội” ghi hình, thu thập tư liệu nghi lễ Hầu đồng trong chuyến điền dã tại Huế phục vụ số hóa di sản.

Đại diện Trung tâm Xúc tiến Quảng bá Di sản Văn hóa Phi vật thể Việt Nam cho biết, toàn bộ tư liệu thu thập từ hoạt động điền dã sẽ được xử lý, hệ thống hóa và tích hợp vào thư viện số Đạo Mẫu Việt Nam. Nền tảng này hướng tới phục vụ nghiên cứu, giáo dục, truyền thông và phát triển du lịch văn hóa.

Khi dữ liệu được số hóa đầy đủ, các địa phương có thể xây dựng sản phẩm du lịch gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu như tour trải nghiệm, không gian trình diễn nghệ thuật, triển lãm số, bảo tàng số.

Thực hành hoạt động tín ngưỡng thờ mẫu tại Huế.

Chuyên gia du lịch Phan Yến Ly nhận định, di sản nếu được số hóa và xây dựng thành câu chuyện văn hóa sẽ có giá trị lớn trong phát triển du lịch. Du khách hiện nay không chỉ tham quan mà còn muốn trải nghiệm văn hóa bản địa, tìm hiểu đời sống tinh thần của cộng đồng. Do đó, tín ngưỡng thờ Mẫu, nghi lễ hầu đồng, âm nhạc chầu văn hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng nếu được xây dựng đúng cách.

Các bạn sinh viên cũng trải nghiệm tìm hiểu tín ngưỡng thờ Mẫu và nghệ thuật Hầu đồng tại Huế.

Ở góc độ quốc tế, việc số hóa cũng giúp quảng bá văn hóa Việt Nam. Anh Maien Thaiso, một du khách nước ngoài, cho biết ấn tượng với tín ngưỡng thờ Mẫu và nghi lễ hầu đồng, coi đây là loại hình nghệ thuật tổng hợp đặc sắc. Theo anh, việc đưa di sản lên nền tảng số sẽ giúp nhiều người nước ngoài tiếp cận trước khi đến Việt Nam.

Trang phục khi nghệ nhân thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ tại Huế khá bắt mắt người xem.

Các chuyên gia văn hóa cho rằng, để số hóa di sản bền vững, cần sự phối hợp giữa ngành văn hóa, du lịch, công nghệ và giáo dục. Bên cạnh xây dựng thư viện số, cần phát triển ứng dụng số, bảo tàng số, triển lãm số và các tour trải nghiệm.

Việc số hóa không chỉ là lưu giữ dữ liệu mà còn giúp di sản “sống” trong đời sống hiện đại, tiếp cận gần hơn với người dân và du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ. Khi công nghệ kết hợp với văn hóa, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được lan tỏa, phát huy giá trị lâu dài.