Bài toán khó của hải quân Mỹ tại eo biển Hormuz

Chỉ trong vài tuần giao tranh, tuyến vận tải dầu mỏ huyết mạch qua eo biển Hormuz đã rơi vào tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng, đẩy giá năng lượng toàn cầu leo thang và làm dấy lên lo ngại về một cú sốc dầu mỏ mới. Trong bối cảnh đó, Tổng thống D.Trump tuyên bố hải quân Mỹ sẽ sớm hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz nhằm khơi thông tuyến vận tải chiến lược. Tuy nhiên, dù nhiều lần nhắc lại cam kết này, Washington đến nay vẫn chưa triển khai nhiệm vụ hộ tống trên thực tế.

Tàu chở dầu Shenlong Suezmax mang cờ Liberia là một trong số ít tàu qua được eo biển Hormuz kể từ khi chiến tranh nổ ra. Ảnh: Reuters

Giới chuyên gia quân sự cho rằng sự chậm trễ thực thi sứ mệnh không dễ dàng đó của Washington không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật. Đằng sau nó là bài toán quân sự và địa chính trị phức tạp, khiến ngay cả cường quốc quân sự được xem là số một thế giới cũng phải cân nhắc từng bước đi, cho dù thực tế việc bảo vệ tuyến vận tải này nằm trong lợi ích chiến lược của Mỹ và các đồng minh.

Trong bối cảnh chiến sự leo thang với Iran, hộ tống tàu qua lại eo biển Hormuz được xem là một trong những nhiệm vụ rủi ro rất cao đối với các lực lượng Mỹ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khi đề cập khả năng hải quân Mỹ cùng với một liên minh quốc tế có thể được thành lập thực thi nhiệm vụ khó khăn này, cũng chưa đưa ra mốc thời gian cụ thể. Ông nói các lực lượng này sẽ bắt đầu hộ tống tàu qua eo biển Hormuz “ngay khi điều đó khả thi về mặt quân sự”.

Sự do dự của Washington cho thấy mức độ nguy hiểm khi đưa tàu chiến Mỹ vào vùng biển ngay ngoài khơi Iran, bởi đây có thể trở thành mục tiêu của các UAV hay tên lửa đạn đạo chống hạm phóng từ bờ tấn công trực tiếp để đáp trả cuộc chiến Mỹ-Israel chống lại Iran. Theo ông Bryan Clark, chuyên gia về tác chiến hải quân của Viện Hudson, tàu chiến Mỹ sẽ phải đối phó với các UAV và bệ phóng tên lửa được bố trí dọc bờ biển Iran. Theo ông, do khoảng cách từ bờ biển đến tuyến hàng hải chỉ khoảng 5-6km nên từ lúc phát hiện đến khi tên lửa lao tới mục tiêu chỉ có vài phút. Trong điều kiện đó, ngay cả các tàu khu trục hiện đại cũng khó có đủ thời gian phản ứng.

Giới chuyên gia cho biết, việc bảo vệ các tàu chở dầu và các tàu thương mại khác là rất khó khăn do độ hẹp của tuyến hàng hải khiến môi trường tác chiến tại Hormuz cực kỳ nguy hiểm. Tại điểm hẹp nhất, khoảng cách từ bờ bên này sang bờ bên kia chỉ khoảng 34km, nên hầu như không có nhiều không gian để tránh thủy lôi hoặc tên lửa và rocket phóng từ bờ. Iran vẫn áp dụng các phương thức tấn công chi phí thấp nhưng hiệu quả cao ở eo biển này như rải thủy lôi, sử dụng xuồng cao tốc vũ trang, UAV cảm tử hoặc tên lửa chống hạm.

Chuyên gia Bryan Clark cho biết, các tàu có thể sẽ phải được bảo vệ bằng các cuộc tuần tra trên không gần như liên tục trên eo biển, nhằm theo dõi khi các bệ phóng của Iran hoặc xuồng cao tốc vũ trang, UAV xuất hiện. Mỹ và các đồng minh sẽ phải ở sẵn vị trí để tấn công các vũ khí trước khi chúng kịp phóng với hy vọng đánh trúng trước khi chúng phóng hoặc nếu không thì sau khi chúng phóng.

Trong khi đó, hiện nay Washington đang đặt ưu tiên cho chiến dịch quân sự nhằm vào Iran để làm giảm khả năng tấn công của các lực lượng nước này. Thay vì lập tức mở hành lang hàng hải an toàn, Mỹ hiện tập trung vào việc phá hủy các hệ thống tên lửa, UAV và cơ sở quân sự của Iran. Theo Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright, các nguồn lực quân sự của Washington đang được dồn cho mục tiêu vô hiệu hóa năng lực tấn công của Tehran trước khi tính đến nhiệm vụ hộ tống tàu qua eo biển Hormuz.

Chưa kể hộ tống tàu trên biển là một nhiệm vụ cực kỳ phức tạp, đòi hỏi Mỹ phải mở một chiến dịch quân sự quy mô lớn. Để bảo vệ thành công các tàu chở dầu, Mỹ không chỉ đơn giản cần mỗi tàu chiến. Một chiến dịch hoàn chỉnh phải bao gồm tàu quét thủy lôi, máy bay tuần tra, chiến đấu cơ trên không và hệ thống trinh sát liên tục. Bởi theo chuyên gia Rose Kelanic thuộc tổ chức Defense Priorities, việc đưa tàu chiến Mỹ vào Hormuz đồng nghĩa với việc đặt chúng vào tầm tấn công của mọi loại vũ khí mà Iran có thể sử dụng. Đây là rủi ro mà Washington không thể xem nhẹ.

Một thực tế đáng lo ngại nữa là quân đội Mỹ gần đây liên tục gặp sự cố trong chiến dịch tập kích Iran, cho thấy hậu quả từ áp lực với hoạt động quân sự kéo dài ở cường độ cao, nên việc kiêm thêm một nhiệm vụ ở Hormuz lúc này là gần như không thể. Gần đây, vụ rơi máy bay tiếp dầu KC-135 ở "vùng trời thân thiện" tại miền Tây Iraq khi đang hỗ trợ chiến dịch không kích Iran là một trong hàng loạt sự cố mà quân đội Mỹ gặp phải kể từ khi phát động chiến dịch tấn công Iran hôm 28-2.

Bài toán nan giải tại Hormuz đang đặt Mỹ trước một nghịch lý, đó là nếu không hành động, Washington có nguy cơ để tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới rơi vào tình trạng tê liệt, kéo theo khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Nhưng nếu hành động quá sớm, Mỹ có thể bị cuốn vào một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp trên biển với Iran-kịch bản tiềm ẩn nguy cơ leo thang khó kiểm soát. Đây chính là lý do khiến Washington buộc phải lựa chọn cách tiếp cận thận trọng và an toàn hơn.