Bàn cơ chế phát hành trái phiếu giải cơn khát vốn cho các dự án TP.HCM

Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, nguồn vốn ngân sách dự kiến cân đối cho đầu tư kết cấu hạ tầng giai đoạn 2026-2030 khoảng 975.000 tỷ đồng, đáp ứng 31% tổng nhu cầu vốn hơn 3,17 triệu tỷ đồng.

Bài toán nguồn lực này gắn trực tiếp với những nhu cầu thiết yếu của thành phố như mở rộng giao thông công cộng, tăng kết nối vùng, giảm ùn tắc và ngập nước, đồng thời cải thiện hệ thống xử lý nước thải.

Trong bối cảnh đó, Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM (VIFC-HCMC) phối hợp với IFC tổ chức buổi tham vấn về phát hành trái phiếu quốc tế tại VIFC-HCMC, nhằm tìm cách chuyển nhu cầu đầu tư của thành phố thành những dự án có thể tiếp cận nguồn vốn dài hạn trên thị trường quốc tế, bổ sung nguồn lực bên cạnh ngân sách và các phương thức huy động vốn khác.

Đề xuất nhiều đợt phát hành trong một chương trình trung hạn

Hiện, UBND TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của HĐND TP về phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình tại Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam. Thời gian lấy ý kiến từ ngày 6/10 đến hết ngày 16/10.

Theo dự thảo, đây là nhóm trái phiếu chính quyền địa phương do UBND TP.HCM phát hành nhằm huy động vốn cho các chương trình, công trình và dự án trọng điểm của thành phố. Trái phiếu có thể được phát hành bằng Đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ tự do chuyển đổi.

Bên cạnh bổ sung nguồn vốn cho đầu tư phát triển, TP.HCM kỳ vọng trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình sẽ trở thành một trong những sản phẩm tài chính nền tảng của Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam, qua đó thúc đẩy các dịch vụ như tư vấn, thu xếp phát hành, xếp hạng tín nhiệm, quản trị rủi ro và giao dịch thứ cấp.

TP.HCM đang chuẩn bị hoàn tất thủ tục để khởi công 3 tuyến metro Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên, Thủ Dầu Một - TP.HCM và tuyến Tân Sơn Nhất - Phú Hữu vào cuối năm nay. Ảnh: Quỳnh Danh.

Về phía VIFC-HCMC, ông Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, đề xuất tổ chức nhiều đợt phát hành trong một chương trình trung hạn. Hồ sơ và các công việc chuẩn bị chung được xây dựng từ đầu; từng đợt phát hành được cập nhật theo nhu cầu giải ngân, khả năng trả nợ và điều kiện thị trường.

Theo dự thảo Nghị quyết của HĐND TP, đề xuất UBND TP chủ động quyết định thời điểm, quy mô, đồng tiền, kỳ hạn và thị trường mục tiêu của từng đợt phát hành trong phạm vi đề án và các giới hạn được HĐND TP phê duyệt. Cách tiếp cận này hướng tới huy động vốn bám sát tiến độ công trình, hạn chế vay quá sớm và tránh tập trung nghĩa vụ trả nợ vào cùng một thời điểm.

Để hỗ trợ triển khai, dự thảo cũng đề xuất sử dụng hệ thống đăng ký, lưu ký, thanh toán và giao dịch trong nước hoặc quốc tế phù hợp, được thị trường mục tiêu chấp nhận, khi hạ tầng của trung tâm chưa đáp ứng yêu cầu. Các cơ chế này đang ở giai đoạn đề xuất, phụ thuộc việc hoàn thiện quy định và các phê duyệt cần thiết.

Ông Pavel Kochanov, chuyên gia cao cấp về tài chính đô thị của IFC, chỉ ra yếu tố quyết định năng lực vay nợ của thành phố bao gồm nền tảng kinh tế, cơ cấu thu - chi, thanh khoản, nghĩa vụ nợ và chất lượng quản trị tài chính.

Theo vị chuyên gia, việc đánh giá cần dựa trên mô hình tài chính cho toàn bộ kỳ hạn vay, có tính đến các kịch bản bất lợi.

Đồng thời, ông nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là khả năng trả nợ bằng nguồn lực tự tạo, với mức dự phòng an toàn phù hợp. Báo cáo tài chính, dữ liệu ngân sách và thông tin về các nghĩa vụ nợ tiềm ẩn cần đủ rõ để nhà đầu tư đánh giá. Chính sách vay nợ cũng cần kiểm soát rủi ro lãi suất, tỷ giá và tái cấp vốn.

Ưu tiên dự án có thể sớm giải ngân, tạo kết quả

Ở khâu lựa chọn dự án, ông Neeraj Gupta, chuyên gia đầu tư trưởng của IFC, đề xuất ưu tiên những dự án đã hoàn thành nghiên cứu khả thi, có mặt bằng, giấy phép và hồ sơ hợp đồng cần thiết, có thể giải ngân và sớm tạo ra kết quả.

Đặc biệt, tiến độ sử dụng vốn là yếu tố quan trọng. Theo ông, vốn huy động chưa đưa vào công trình vẫn phát sinh chi phí, làm giảm hiệu quả tài chính của đợt phát hành.

Đối với metro, IFC khuyến nghị cấu trúc tài chính cần phân bổ hợp lý rủi ro về lượng hành khách, mặt bằng và nghĩa vụ thanh toán giữa các bên. Trong khi đó, các công trình cấp thoát nước và hạ tầng công cộng cần được xem xét đồng thời nguồn thu dự án, khả năng hỗ trợ từ ngân sách và lợi ích phát triển. Như vậy, việc lựa chọn công cụ tài chính phải bám sát đặc điểm của từng nhóm dự án.

Theo thiết kế của dự thảo, việc huy động vốn đi cùng trách nhiệm quản lý trong toàn bộ vòng đời trái phiếu. Vốn phải được sử dụng đúng mục đích, trong các hạn mức được phép; ngân sách thành phố chịu trách nhiệm thanh toán đầy đủ, đúng hạn. Công bố thông tin, giám sát sử dụng vốn và quản trị rủi ro là những điều kiện để duy trì niềm tin của nhà đầu tư qua các đợt phát hành.

Luật Phát triển đô thị tạo cơ sở pháp lý, mở ra cơ hội để thành phố thúc đẩy triển khai phát hành trái phiếu. Ảnh: Quỳnh Danh.

Ông Trương Minh Huy Vũ, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, nhấn mạnh vai trò của Luật Phát triển đô thị trong việc tạo cơ sở pháp lý, mở ra cơ hội để thành phố thúc đẩy triển khai.

Lãnh đạo TP.HCM yêu cầu các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát yêu cầu của pháp luật trong nước, pháp luật quốc tế và thông lệ thị trường, chuyển cơ sở pháp lý thành phương án và quy trình thực hiện cụ thể.

"Có dự án mới là bước đầu. Điều quyết định là đưa dự án đến trạng thái sẵn sàng tiếp nhận nguồn vốn quốc tế", ông Vũ nói.

Đồng thời, ông nhấn mạnh đợt phát hành đầu tiên sẽ là nhịp cầu đặt nền móng cho uy tín của thành phố trên thị trường vốn quốc tế. Từ nền tảng đó, thành phố có thể mở đường cho các đợt phát hành tiếp theo, hình thành kênh huy động vốn lâu dài và tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt tiếp cận nguồn vốn quốc tế thông qua VIFC-HCMC.