Làn sóng vay nợ đầu tư AI và nguy cơ châm ngòi cú sốc tài chính

Lãi suất tại Mỹ tăng, trong đó có lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ - loại tài sản được xem là nền tảng của hệ thống tài chính toàn cầu - đang gây chấn động trên các thị trường. Một số nhà phân tích cho rằng làn sóng vay nợ để đầu tư AI là một trong những nguyên nhân dẫn tới đà tăng này.

Từ mức gần như không đáng kể trong năm 2024, tổng giá trị các khoản vay của ngành công nghệ đã tăng lên khoảng 500 tỷ USD trong 9 tháng kể từ đầu năm nay. Google, Meta, Amazon, Microsoft và nhiều công ty khác đang ồ ạt huy động vốn vay để tài trợ cho chip, máy chủ và các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.

Goldman Sachs dự báo quy mô vay nợ này sẽ tiếp tục tăng mạnh trong năm 2027, lên 1.200 tỷ USD. Ông James Vrachas, Giám đốc điều hành phụ trách hoạt động mua lại tại công ty tư vấn huy động vốn Post Oak Group, cho biết các doanh nghiệp liên quan đến AI hiện chiếm 25% tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành, tăng mạnh so với mức 4% cách đây 2 năm. Nếu tính theo giá trị thực sau khi điều chỉnh theo lạm phát, các doanh nghiệp trong lĩnh vực AI được dự báo sẽ vay nhiều tiền hơn trong năm nay so với số vốn mà các công ty truyền hình cáp của Mỹ từng huy động để xây dựng toàn bộ hệ thống Internet, hoặc số vốn các công ty đường sắt huy động trong thời kỳ bùng nổ đường sắt tại Mỹ vào thế kỷ XIX.

Cho đến nay, các nhà đầu tư vẫn nhiệt tình cho các tập đoàn công nghệ lớn vay vốn. Tuy nhiên, họ đang yêu cầu mức lợi suất mà cách đây không lâu vẫn được xem là khó có thể chấp nhận đối với những doanh nghiệp hàng đầu, có độ tín nhiệm cao như vậy. Ngay cả Meta cũng phải chấp nhận trả lãi suất hơn 7%/năm, trong khi các công ty chuyên về trung tâm dữ liệu đám mây có mức độ rủi ro cao hơn đã phải trả trên 9%.

Tác động của xu hướng này không chỉ giới hạn ở các công ty đang xây dựng hạ tầng AI. Lượng trái phiếu mà các doanh nghiệp này phát hành thậm chí đang bắt đầu cạnh tranh với trái phiếu Chính phủ Mỹ - loại tài sản giữ vai trò nền tảng của hệ thống tài chính toàn cầu. Ông Mark Malek, Giám đốc đầu tư tại Siebert Financial, cho rằng một nhà đầu tư vốn có thể mua trái phiếu Chính phủ Mỹ "có thể quyết định mua trái phiếu Microsoft" thay vào đó. Theo ông, sự dịch chuyển này đẩy chi phí vay của Chính phủ Mỹ lên cao hơn.

Xu hướng trên càng làm gia tăng một yếu tố khác đang đẩy chi phí vay của Mỹ lên cao, đó là lạm phát, vốn đang chịu tác động từ cuộc chiến với Iran và giá năng lượng ở mức cao. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm - chỉ số tham chiếu quan trọng của Phố Wall và được xem là một trong những con số quan trọng nhất của hệ thống tài chính toàn cầu, định hướng lãi suất từ vay mua nhà đến vay mua ô tô - hiện đã vượt 5,30%, mức cao nhất kể từ năm 2002.

Biến động trên thị trường càng gia tăng khi các quỹ phòng hộ đã đổ vào trái phiếu Chính phủ Mỹ với quy mô chưa từng có. Cuối năm 2025, các quỹ này nắm giữ khoảng 7% tổng lượng trái phiếu Chính phủ Mỹ đang lưu hành, dù tỷ lệ này đã giảm kể từ đó. Các quỹ phòng hộ thường đặt cược lớn vào các thị trường và có thể dịch chuyển vốn nhanh hơn nhiều so với những nhà đầu tư thận trọng hơn như các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí.

Không chỉ chi phí vay vốn ngày càng tăng, một số chuyên gia còn bắt đầu đặt câu hỏi về rủi ro khi đặt cược vào một làn sóng bùng nổ AI có thể đột ngột chững lại, tương tự những gì từng xảy ra với bong bóng dot-com năm 2000. Ông Malek cảnh báo ngay cả một sự giảm tốc vừa phải trong tốc độ xây dựng hạ tầng đang diễn ra với cường độ cao, việc trì hoãn một số dự án hoặc doanh thu tăng trưởng thấp hơn dự kiến cũng có thể gây ra cú sốc trên các thị trường tài chính.

Cuối tháng 9/2026, Ủy ban Chính sách Tài chính thuộc Ngân hàng trung ương Anh (BoE) cảnh báo rằng "rủi ro về một đợt điều chỉnh mạnh hơn vẫn còn", đặc biệt nếu những lo ngại về tốc độ phát triển hoặc mức độ ứng dụng AI ảnh hưởng đến kỳ vọng về lợi nhuận của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, Oracle, tập đoàn chuyên về điện toán đám mây, đôi khi được xem là một chỉ báo quan trọng đối với xu hướng này. Với khoản nợ khổng lồ 125 tỷ USD, lượng tiền mặt dự trữ giảm qua từng quý và khả năng một dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại bang New Mexico bị trì hoãn, tập đoàn do ông Larry Ellison lãnh đạo đang xuất hiện một số dấu hiệu đáng lo ngại. Theo ông Malek, những rắc rối liên quan đến nợ của Oracle "có thể gây hiệu ứng lây lan" sang toàn bộ lĩnh vực tài chính phục vụ AI.