Bàn giải pháp xử lý 'núi' bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau mỗi 'mùa vàng'

Hàng trăm tấn bao bì thuốc BVTV chưa được xử lý

Ngày 14/4, tại tỉnh Đắk Lắk, Bộ Nông nghiệp - Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp - Môi trường tỉnh Đắk Lắk và Báo Nông nghiệp – Môi trường tổ chức diễn đàn “Phổ biến quy định EPR (viết tắt của Extended Producer Responsibility) đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các địa phương”.

Toàn cảnh diễn đàn.

Ông Trần Văn Cao, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường cho biết, diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, là dấu mốc quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) tại Việt Nam.

“Trong lĩnh vực nông nghiệp, cơ chế này ngày càng giữ vai trò quan trọng, giúp nhà sản xuất, nhập khẩu thực hiện trách nhiệm trong giảm thiểu tác động của hoạt động canh tác tới môi trường, là một trụ cột của phát triển nông nghiệp bền vững”, ông Trần Văn Cao nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong công tác thu gom, vận chuyển, xử lý bao bì thuốc BVTV.

Việc xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau thu gom còn nhiều hạn chế.

Ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) cho biết, trong 3 năm (2022-2024), cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao bì thuốc BVTV sau sử dụng, nhưng vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý.

Theo đánh giá của ông Quang, nguyên nhân lớn nhất dẫn đến việc hàng trăm tấn bao bì thước BVTV chưa được xử lý là do nhận thức và thói quen của người dân. Tình trạng vứt bỏ bao bì trên đồng ruộng, kênh mương còn phổ biến, phản ánh thói quen “tiện đâu vứt đấy”, gây nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước. Bên cạnh đó, hạ tầng thu gom chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều bể chứa thiếu hoặc xây dựng không đúng chuẩn.

Cũng theo ông Quang, vấn đề kinh phí được xem là điểm nghẽn lớn nhất. Nhiều địa phương thu gom bao bì nhưng không đủ nguồn lực để vận chuyển và xử lý theo quy định, trong khi cơ chế hỗ trợ còn thiếu rõ ràng.

Nhiều người dân có thói quen đốt bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng.

Tại tỉnh Đắk Lắk, có khoảng 845.000 ha đất nông nghiệp. Để đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp, toàn tỉnh có 3.139 cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, lượng thuốc sử dụng khoảng 2,3 triệu tấn/năm, lượng bao bì phát sinh khoảng 200 tấn/năm.

Theo ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Đắk Lắk, dù ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã tổ chức nhiều lớp tập huấn và ký hợp đồng xử lý chất thải nguy hại, nhưng công tác thu gom vẫn còn hạn chế. Hạ tầng thiếu đồng bộ, bể chứa xuống cấp, thu gom không thường xuyên. Một số địa phương chưa chủ động triển khai, trong khi người dân còn thiếu kiến thức, thông tin.

Ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Đắk Lắk phát biểu tham luận tại diễn đàn.

TS Phạm Tuấn Anh, chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp cho biết, vấn đề rác thải trong nông nghiệp, đặc biệt tại các vùng sản xuất lớn như Tây Nguyên, đang tích tụ âm thầm và để lại hệ lụy lâu dài đối với đất và môi trường.

Đằng sau những “mùa vàng” bội thu là hàng chục nghìn tấn bao bì thuốc BVTV và chất thải rắn phát sinh mỗi năm, trong khi tỷ lệ thu gom còn rất thấp, chỉ khoảng 30% và thậm chí dưới 10% ở vùng sâu, vùng xa. Phần lớn lượng rác này quay trở lại môi trường, thẩm thấu dần vào đất và nguồn nước, gây suy thoái hệ sinh thái.

Theo ông Phạm Tuấn Anh, nông dân không tạo ra rác mà chỉ mua các giải pháp để bảo vệ cây trồng. Sự đứt gãy hệ thống nằm ở việc thiếu khâu xử lý sau thu gom, cùng các khoảng trống tài chính của vận chuyển và xử lý chất thải nguy hại.

Đâu là lời giải?

Từ thực tiễn sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, tỉnh Đồng Tháp đã cụ thể hóa các quy định về thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV vào thực tiễn, đồng thời lồng ghép vào tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới. Song song với đó, công tác tuyên truyền, tập huấn được triển khai đồng bộ.

Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, chia sẻ về các giải pháp thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, cùng với nâng cao nhận thức, tỉnh Đồng Tháp đã xây dựng 8 mô hình trên các cây trồng chủ lực như lúa, hoa cảnh, sầu riêng, ớt, xoài, cây có múi và rau màu, với 689 nông dân tham gia trên diện tích 482,7 ha. Nội dung triển khai bao gồm đào tạo nguyên tắc sử dụng thuốc BVTV, quy trình phòng trừ dịch hại, ghi chép nhật ký sản xuất, mã số vùng trồng và tập huấn trực tiếp ngoài đồng ruộng.

Hạ tầng thu gom cũng được đầu tư với 55 bộ thùng chứa, các bể chứa tại khu sản xuất và 1 nhà kho tập kết bao bì trước khi tiêu hủy. Việc thu gom được tổ chức định kỳ 3-6 tháng/lần, đưa về xử lý tập trung. Trong giai đoạn 2022-2023, tỉnh đã phát động 44 đợt thu gom, thu gom khoảng 21,5 tấn bao bì thuốc BVTV. Các hình thức như “đổi rác lấy quà” tiếp tục được duy trì, tạo động lực để người dân tham gia.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là thay đổi thói quen, ý thức của người dân, là quá trình cần thời gian dài. Đồng thời, chi phí xử lý chất thải nguy hại rất cao, khoảng 30 triệu đồng/tấn, trong khi nguồn lực địa phương còn hạn chế, chủ yếu dựa vào ngân sách.

Để giải quyết bài toán nói trên, bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk cho biết, không thể tách rời ba trụ cột: cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và nông dân. Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk sẽ tham mưu UBND tỉnh xây dựng hệ thống thu gom, xử lý đồng bộ, gắn trách nhiệm cụ thể cho chính quyền cấp xã, hợp tác xã và các đại lý vật tư nông nghiệp.

Bà Thủy cũng đề nghị các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất bao bì, cần quan tâm hơn đến thiết kế và xử lý bao bì sau sử dụng, nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường. Trách nhiệm không thuộc riêng bên nào mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân. Công tác đào tạo, tập huấn và tuyên truyền cần được đẩy mạnh hơn nữa.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phát biểu kết luận diễn đàn.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, trong các bao bì thuốc BVTV luôn tồn dư một lượng hóa chất nhất định. Nếu không được xử lý đúng cách, các chất này sẽ tích tụ trong đất, thấm vào nguồn nước mặt và nước ngầm, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của nông dân và người tiêu dùng. Không chỉ vậy, hệ sinh thái nông nghiệp cũng bị tác động tiêu cực khi các vi sinh vật có lợi trong đất bị tiêu diệt, còn các loài thủy sinh như cá, tôm, cua có thể bị nhiễm độc hoặc chết nếu tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm.

Để nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý, lãnh đạo Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật cho biết, sẽ đẩy mạnh nghiên cứu, phân loại rõ tính chất từng loại chất thải nhằm lựa chọn phương thức xử lý phù hợp, vừa đảm bảo an toàn môi trường, vừa tối ưu chi phí cho người dân. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý sẽ tiếp thu các ý kiến thực tiễn, hoàn thiện cơ sở khoa học và xây dựng chính sách linh hoạt, góp phần hình thành hệ thống thu gom, xử lý đồng bộ, hiệu quả và khả thi hơn trong thời gian tới.