Bận như ngày áp Tết

1. Tháng Chạp cũng còn được gọi là Lạp Nguyệt (tế lễ cuối năm) hay “tháng củ mật” (nhắc nhở cẩn trọng nạn trộm cắp). Đây là khoảng thời gian ý nghĩa với nhiều nghi lễ quan trọng như cúng rằm tháng Chạp và tiễn ông Công, ông Táo về trời. Những ngày này dường như ai ai cũng bận. Bận dọn dẹp nhà cửa. Bận về quê tạ mộ tổ tiên, ông bà. Bận chuẩn bị đón năm mới sao cho vừa ý. Bận họp hành. Bận đi chúc Tết sớm. Bận liên hoan. Bận gặp gỡ. Bận trao thưởng và nhận thưởng cuối năm. Nhưng có lẽ bận nhất là chuyện chuẩn bị tiền nong đón Tết.

Tháng Chạp là tháng mọi người luôn bận rộn để chuẩn bị đón Tết

Đối với cơ quan, doanh nghiệp, đây là thời điểm cấp lãnh đạo “bù đầu” với việc cân đối ngân sách, cân đối thu chi và tính toán những khoản tiền cho đơn vị đón mừng năm mới - việc cần có và khó khăn nhất. Với những cơ quan hay doanh nghiệp trong năm làm ăn phát đạt thì đỡ lo chuyện tiền ở đâu, nhưng cũng phải vắt óc cân đối chuyện thưởng Tết cho cán bộ, công nhân, nhân viên. Bài toán: Mức thưởng thế nào cho hợp tình hợp lý? Mức thưởng thế nào cho công bằng? Mức thưởng thế nào cho “không thua chị kém em”... luôn luôn khó tìm lời giải.

Tôi có người bạn là chủ một doanh nghiệp tư nhân. Ông bảo: “Tuy là doanh nghiệp tư nhân thật đấy nhưng việc chi tiêu cũng phải đúng luật”. Hóa ra chi tiền thưởng không phải chuyện giản đơn, cái gì thì cũng phải có “khuôn khổ” của nó. Chi thưởng sao cho vừa đảm bảo sang năm mới sản xuất được ổn định nhưng cũng không quá “phóng tay” hay tằn tiện. Người lao động cả năm vất vả thì ngoài đồng lương hàng tháng ra hầu như đều trông chờ vào khoản thưởng Tết. Những ngày này trên phương tiện thông tin đại chúng đã bắt đầu thấy các địa phương, những cơ quan, doanh nghiệp công bố mức thưởng Tết. Chuyện ngỡ thường tình nhưng cũng rất “tế nhị”. Sẽ có những so sánh, sẽ có những ganh tỵ, sẽ có những đánh giá thiệt - hơn, dù vẫn biết chẳng nhà nào giống nhà nào, chẳng có doanh nghiệp hay cơ quan nào giống nhau cả. Buổi sáng gặp nhau ở công sở hay đơn giản là ở quán nước chè thì câu hỏi nhau cửa miệng vẫn là: “Chuẩn bị Tết đến đâu rồi?”. Một câu hỏi thăm bình thường nhưng đôi khi sẽ làm ai đó chạnh lòng. Người hay tin sẽ được thưởng Tết kha khá thì mừng rỡ hoan hỷ, người được thương ít thì tủi tủi, buồn buồn. Thế là câu hỏi cửa miệng chợt trở thành “nỗi tâm tư” của người này người khác.

Biếu quà Tết cho các cụ cao niên, người có công là đạo lý truyền thống của người Việt

2. Với người Việt Nam, tháng Chạp mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là khoảng thời gian mọi người hướng nhiều hơn về cội nguồn, chăm lo hương khói, thăm nom phần mộ tổ tiên. Trên phương diện đời sống, tháng Chạp cũng là hạn cuối để hoàn thành kế hoạch năm, khép lại công việc dang dở, gác lại điều không may, phiền muộn để sẵn sàng đón một năm mới với nhiều hy vọng tốt đẹp hơn. Dĩ nhiên vào những ngày tháng Chạp, gặp nhau mọi người thường hỏi: “Nhà ông định khi nào về quê đấy?”. Câu hỏi thăm này còn mang ý nghĩa như một sự đồng điệu trong tâm hồn, trong cõi lòng và trong suy nghĩ. Cả năm làm ăn xa quê, dù biết tháng Chạp vô cùng bận bịu nhưng không thể bỏ qua chuyện về quê tạ mộ cụ kỵ, ông bà được. Không thể bỏ qua chuyện về quê thăm thú, chúc Tết sớm thông qua việc biếu quà cho các bậc “trưởng lão” trong họ, trong làng. Việc biếu hay gửi quà Tết vô cùng quan trọng. Nó là sự thể hiện tấm lòng tri ân với họ hàng, với người cao tuổi, nhưng sâu xa đó là cách dạy cho con cháu hiểu về hiếu lễ. Ngày tháng Chạp cùng con cháu về quê, trước là tạ mộ tổ tiên, kế đến là thăm quê sau cả năm xa vắng và là dịp dẫn con cháu đi chào, đi thăm họ hàng nội ngoại. Gì thì gì cũng phải dạy con cháu nhớ tới nguồn cội, họ hàng. Họ hàng của người Việt đóng vai trò quan trong trong quan hệ tính thân. Việc khó nhờ họ hàng, việc dễ nhớ tới họ hàng. Lúc thịnh nhớ tới họ hàng và lúc không được thuận lợi thì sẽ chia cùng với anh em họ hàng.

Công nhân, người lao động luôn mong đợi những khoản thưởng Tết

Tôi có người bạn lâu lâu mới gặp, mà là gặp ở quê. Người bạn ấy cho biết năm vừa qua gia đình có nhiều thứ không thuận lợi. Đầu tiên là chia sẻ, động viên và trong phạm vi của mình thì có chút gọi là giúp đỡ. Người Việt có câu: “Một miếng khi đói bằng một gói khi no”. Ngày tháng Chạp gặp nhau, biết và hiểu được chuyện của nhau, dành cho nhau sự quan tâm, tình cảm chân thành, bao giờ cũng là “liều thuốc bổ” hữu hiệu. Bây giờ chúng ta hay nói với nhau “Không để ai bị bỏ lại phía sau”. Thực tế đây là nét đẹp truyền thống trong văn hóa ứng xử, cùng nhau chào đón xuân mới bao giờ cũng ấm áp, cũng thân thiện và cũng vui.

Người Việt có thói quen đi tảo mộ cuối năm, mời gia tiên về đón Tết cùng con cháu

3. Ngày tháng Chạp bận rộn cũng là cách để sang năm mới mọi người có thời gian thư thái mà gặp nhau, mà chuyện trò. Trong đời sống tín ngưỡng của người Việt, tháng Chạp gắn liền với nhiều nghi lễ truyền thống, trong đó có 4 lễ cúng quan trọng được đa số gia đình thực hiện trang nghiêm là cúng mùng 1 tháng Chạp, cúng rằm tháng Chạp, cúng ông Công ông Táo và cúng Tất niên. Nên trong muôn vàn cái “bận” của những ngày tháng Chạp còn có “cái bận đáng có” này. Việc sửa sang hay lau dọn ban thờ cũng là một công việc không thể chậm trễ hay “để đó khi nào rảnh thì làm” được. Bận gì thì bận thì việc, chí ít là lau dọn ban thờ tổ tiên, phải được thực hiện. Thực ra, có làm công việc đó mới thấy lòng mình được thanh thản. Mới thấy “mối quan hệ” với tổ tiên, ông bà vẫn được duy trì, vẫn được gắn kết, vẫn được “nối” với nhau. Sự thể hiện tấm lòng với tổ tiên còn là trách nhiệm, là nghĩa vụ, là tất yếu.

Và lễ cúng Tất niên là nghi thức khép lại năm cũ, thường được tổ chức vào ngày cuối cùng của tháng Chạp. Đây là dịp các thành viên trong gia đình quây quần, tưởng nhớ gia tiên, cảm tạ những điều đã qua, cầu mong năm mới bình an, thịnh vượng.