Vì sao ngày 23 tháng Chạp là cột mốc mở đầu Tết Nguyên đán?

Ngày 23 tháng Chạp trở thành dấu mốc quan trọng trong đời sống văn hóa Việt Nam khi không chỉ gắn với tục cúng ông Công ông Táo mà còn là thời điểm khởi động cho mọi chuẩn bị Tết.

Trong tâm thức người Việt, Tết Nguyên đán không chỉ gói gọn trong ba ngày đầu năm mới. Tết là cả một hành trình dài của ký ức, phong tục, niềm mong chờ và sự chuẩn bị. Và trong hành trình ấy, ngày 23 tháng Chạp ngày tiễn ông Công ông Táo về trời được xem như cột mốc chính thức mở đầu mùa Tết. Không phải ngẫu nhiên mà từ sau ngày này, không khí Tết lan tỏa khắp phố phường, thôn xóm, len lỏi vào từng căn bếp, từng mâm cơm gia đình.

Vậy vì sao ngày 23 tháng Chạp lại mang ý nghĩa đặc biệt đến như vậy trong văn hóa Việt?

Tết bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp - cột mốc thiêng liêng trong ký ức người Việt (Ảnh minh họa/ Nguồn: Happynest)

Ngày 23 tháng Chạp - dấu mốc khép lại một năm cũ

Theo dân gian, ông Công ông Táo là những vị thần cai quản bếp núc, ghi chép mọi việc lớn nhỏ trong gia đình suốt một năm. Ngày 23 tháng Chạp, các vị cưỡi cá chép về trời để tâu bẩm với Ngọc Hoàng. Điều này mang ý nghĩa sâu xa rằng mọi việc của năm cũ đã được “chốt sổ”, không còn là dự định, mà trở thành kết quả.

Chính vì thế, người Việt coi đây là thời điểm thích hợp để nhìn lại một năm đã qua, tự soi chiếu lại những điều đã làm được và chưa làm được. Tết vì vậy, không bắt đầu từ khoảnh khắc giao thừa, mà bắt đầu từ sự thức tỉnh nội tâm sau ngày 23 tháng Chạp.

Từ ngày 23 tháng Chạp nhịp sống thường nhật chính thức “chuyển mùa”

Nếu để ý sẽ thấy mọi hoạt động Tết đều khởi phát sau ngày 23 tháng Chạp. Trước đó, dù đã cuối năm, nhịp sống vẫn còn mang dáng dấp của ngày thường. Nhưng ngay khi lễ tiễn Táo quân hoàn tất, không khí Tết lập tức hiện hữu rõ ràng.

Đó là lúc các gia đình bắt đầu dọn dẹp, lau chùi nhà cửa một cách kỹ lưỡng. Không chỉ là quét dọn bụi bặm vật lý, mà còn là hành động mang tính biểu trưng: gột rửa những điều cũ kỹ, xui rủi, phiền muộn của năm cũ để đón vận khí mới.

Các khu chợ Tết cũng từ thời điểm này mà trở nên tấp nập. Hoa đào, hoa mai bắt đầu xuất hiện dày hơn. Lá dong, lạt giang, gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn những nguyên liệu của bánh chưng, bánh tét trở thành mặt hàng được săn đón. Tết không còn là khái niệm xa xôi, mà đã hiện diện bằng mùi hương, màu sắc và âm thanh rất cụ thể.

Ý nghĩa tâm linh tiễn thần - đón phúc

Ngày 23 tháng Chạp mang đậm yếu tố tâm linh, nhưng không nặng nề mê tín. Đó là một nghi lễ mang tính đạo lý, nhắc nhở con người sống có trách nhiệm với gia đình và bản thân.

Việc tiễn ông Táo về trời thể hiện niềm tin rằng mỗi gia đình đều được “soi xét”, từ đó khuyến khích con người hướng thiện, giữ gìn nếp nhà, trân trọng bếp lửa – biểu tượng của sự sum vầy và ấm no. Khi Táo quân rời đi, cũng là lúc con người tự nhắc mình phải sống tốt hơn trong năm mới, để khi Táo quân trở lại, mọi điều đều tốt đẹp.

Chính yếu tố này khiến ngày 23 tháng Chạp không chỉ là ngày lễ, mà là một điểm chuyển tâm thế, từ bộn bề mưu sinh sang trạng thái hướng về gia đình, cội nguồn và những giá trị bền vững.

Ngày mở đầu cho chuỗi nghi lễ Tết truyền thống

Xét về mặt phong tục, 23 tháng Chạp là nghi lễ đầu tiên trong chuỗi nghi lễ Tết Nguyên đán. Sau đó là các hoạt động mang tính tiếp nối như tảo mộ, sửa sang bàn thờ, cúng tất niên, dựng cây nêu ở một số địa phương, và cuối cùng là lễ giao thừa thiêng liêng.

Không có ngày 23 tháng Chạp, Tết sẽ mất đi phần “khởi động” quan trọng. Bởi Tết không phải là một cú bùng nổ đột ngột, mà là một dòng chảy chậm rãi, nơi mỗi nghi lễ đều có vai trò dẫn dắt cảm xúc con người.

Từ ngày này, mọi sự chuẩn bị đều mang tính có ý thức. Người ta không còn làm việc chỉ để hoàn thành, mà làm với tâm thế “để kịp Tết”, “để đón năm mới”. Thời gian, vì thế, cũng mang ý nghĩa khác.

Giá trị văn hóa giữ lửa ký ức gia đình

Đối với nhiều người, ký ức về Tết thường bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp.

Trong xã hội hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, ngày 23 tháng Chạp vẫn giữ được sức sống riêng. Bởi đó là ngày mà dù bận rộn đến đâu, nhiều người vẫn cố gắng trở về nhà sớm hơn, ăn một bữa cơm đủ đầy hơn, nói với nhau những câu chuyện của một năm đã qua.

Chính điều này khiến ngày 23 tháng Chạp trở thành điểm chạm cảm xúc, nơi Tết bắt đầu không bằng pháo hoa hay đếm ngược, mà bằng sự trở về.

Sâu xa hơn, việc coi ngày 23 tháng Chạp là cột mốc mở đầu Tết phản ánh triết lý sống chậm và sống có chu kỳ của người Việt. Mọi thứ đều có khởi đầu, cao trào và kết thúc. Không có sự khép lại trọn vẹn, sẽ không có khởi đầu an yên.

Ngày này nhắc con người rằng: trước khi đón nhận điều mới, cần biết buông bỏ điều cũ; trước khi cầu mong phúc lộc, cần biết nhìn lại chính mình. Đó là một triết lý giản dị nhưng sâu sắc, được truyền lại qua nhiều thế hệ bằng chính những nghi lễ đời thường.

Vì sao đến nay ngày 23 tháng Chạp vẫn giữ nguyên giá trị?

Dù xã hội thay đổi, nhịp sống nhanh hơn, nhưng ngày 23 tháng Chạp vẫn không mất đi ý nghĩa mở đầu Tết Nguyên đán. Bởi Tết, suy cho cùng, không chỉ là kỳ nghỉ, mà là nhu cầu tinh thần sâu thẳm của con người: được nghỉ ngơi, được trở về, được làm mới mình.

Ngày 23 tháng Chạp chính là lời nhắc đầu tiên của năm rằng: Tết sắp đến rồi. Và khi lời nhắc ấy vang lên, dù ở đâu, trong lòng mỗi người Việt đều bắt đầu một hành trình trở về - trở về nhà, trở về ký ức, trở về những giá trị nguyên sơ nhất của đời sống.

Hoàng Ly