Bằng đại học và thực tế phũ phàng của thị trường lao động Malaysia

Các ứng viên xếp hàng tham gia buổi phỏng vấn tuyển dụng của tập đoàn công nghệ Đức Infineon Technologies ở Melaka, Malaysia. Ảnh: The Straits Times

Một buổi tuyển dụng do tập đoàn công nghệ Đức Infineon Technologies tổ chức tại thành phố Melaka giữa tháng 6 đã thu hút sự chú ý của dư luận Malaysia. Hàng nghìn người xếp hàng từ rạng sáng, tạo thành dòng người kéo dài gần 2km để cạnh tranh khoảng 500 vị trí việc làm.

Những hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội không chỉ phản ánh sức hút của các công việc có thu nhập ổn định, mà còn cho thấy áp lực việc làm ngày càng lớn đối với lực lượng lao động trẻ, đặc biệt là những người đã tốt nghiệp đại học.

Cử nhân gấp quần áo trong trung tâm thương mại

Irene Chong, 24 tuổi, là một trong số nhiều người trẻ đang trải qua cảm giác hụt hẫng sau khi hoàn thành chương trình đại học.

Tốt nghiệp ngành truyền thông tại một trường đại học tư thục ở Kuala Lumpur năm 2022, Chong từng kỳ vọng tấm bằng cử nhân sẽ mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp. Tuy nhiên, sau nhiều lần nộp hồ sơ xin việc mà không nhận được phản hồi, kể cả từ các trung tâm chăm sóc khách hàng, cô buộc phải chấp nhận công việc bán lẻ tại một trung tâm thương mại ở Melaka.

Khoản vay sinh viên khiến cô không thể tiếp tục chờ đợi cơ hội phù hợp. Từ năm 2023, Chong làm việc toàn thời gian trong ngành bán lẻ để có thu nhập trang trải cuộc sống, đồng thời tiếp tục tìm kiếm công việc đúng chuyên môn.

“Cha mẹ tôi tin rằng học đại học sẽ giúp có công việc tốt hơn nên đã đầu tư rất nhiều cho việc học. Nhưng hiện nay công việc của tôi chủ yếu là gấp quần áo, chào khách và làm thêm giờ. Tôi không nhìn thấy tương lai của mình”, cô chia sẻ.

Thiếu việc làm đúng chuyên môn

Theo số liệu chính thức, tỷ lệ thất nghiệp của Malaysia duy trì ở mức 2,9% trong suốt 5 tháng liên tiếp từ tháng 11/2025 trước khi tăng nhẹ lên 3% vào tháng 4/2026. Đây vẫn là mức thấp nhất trong vòng 11 năm.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng con số này chưa phản ánh đầy đủ thực trạng thị trường lao động.

Nhiều người tìm việc đã có mặt từ rất sớm, từ 4-5 giờ sáng, để tham dự buổi phỏng vấn do tập đoàn Infineon Technologies của Đức tổ chức tại Melaka, nhằm tuyển dụng các kỹ thuật viên và nhân viên vận hành sản xuất. Ảnh: The Straits Times

Báo cáo Thống kê Lực lượng Lao động Malaysia năm 2026 cho thấy khoảng 2,06 triệu người rơi vào tình trạng “thiếu việc làm liên quan đến kỹ năng” trong năm 2024. Nhóm này chiếm khoảng 36% số lao động có trình độ đại học hoặc cao hơn đang có việc làm.

Khái niệm này đề cập tới những người có công việc nhưng công việc hiện tại không sử dụng hết trình độ học vấn, kỹ năng hoặc năng lực chuyên môn mà họ được đào tạo.

Dữ liệu theo dõi sinh viên sau tốt nghiệp cho thấy khả năng hấp thụ lao động thấp hơn ở các ngành giáo dục, dịch vụ, nông nghiệp, khoa học xã hội, báo chí, truyền thông, nghệ thuật và nhân văn so với các ngành kỹ thuật, công nghệ và kỹ sư.

Trong bối cảnh đó, nhiều lao động trẻ phải tìm đến nền kinh tế tự do (gig economy) hoặc các công việc tạm thời để duy trì thu nhập. Tuy nhiên, những lựa chọn này thường không tạo ra lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, khiến họ khó quay trở lại lĩnh vực đã được đào tạo.

Sự “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu thị trường

Aisyah Muhammad Hanif, 22 tuổi, tốt nghiệp ngành kinh doanh nhưng nhiều năm qua phải làm việc trong các nhà hàng vì không tìm được công việc phù hợp.

Cô cũng nằm trong số những người tham gia buổi tuyển dụng của Infineon và đang chờ kết quả.

“Tôi biết đến cơ hội này thông qua bạn bè. Họ cũng đang cố gắng tìm kiếm một công việc ổn định”, Aisyah cho biết.

Theo bà Doris Liew, chuyên gia kinh tế độc lập về phát triển Đông Nam Á, Malaysia hiện vẫn đào tạo số lượng lớn sinh viên thuộc các lĩnh vực kinh doanh, khoa học xã hội và nhân văn, trong khi nền kinh tế lại thiếu hụt nhân lực ở các ngành kỹ thuật như kỹ sư, phát triển phần mềm và sản xuất công nghệ cao.

Sự mất cân đối này ngày càng trở nên rõ nét khi Malaysia đặt mục tiêu nâng cấp nền kinh tế thông qua các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, dịch vụ số và sản xuất tiên tiến.

“Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đang trở thành một trong những rào cản lớn đối với quá trình nâng cấp công nghiệp”, bà Liew nhận định.

Áp lực việc làm ngày càng lớn đối với lực lượng lao động trẻ ở Malaysia, đặc biệt là những người đã tốt nghiệp đại học

Dù chính phủ Malaysia đã triển khai Chiến lược Bán dẫn Quốc gia với các gói hỗ trợ hàng chục tỷ ringgit, vị chuyên gia này cho rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở việc sinh viên chọn ngành học nào.

“Nếu nền kinh tế không tạo ra đủ việc làm chất lượng cao, thì ngay cả những người có bằng kỹ sư hay trình độ chuyên môn cao cũng có thể rơi vào tình trạng làm việc dưới năng lực”.

Thực tế đó cho thấy tỷ lệ thất nghiệp thấp chưa hẳn đồng nghĩa với một thị trường lao động “khỏe mạnh”. Đằng sau những con số tích cực ở Malaysia là bài toán lớn hơn về chất lượng việc làm, khả năng sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực trình độ cao và năng lực tạo ra những cơ hội nghề nghiệp tương xứng với kỳ vọng của thế hệ trẻ.