Bảo đảm an toàn thực phẩm học đường: Không chỉ dừng ở kiểm tra

Khoảng trống sau những cuộc kiểm tra

Công tác kiểm tra, giám sát bếp ăn bán trú tại các trường học cần được thực hiện thường xuyên, kết hợp ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả. Ảnh: Mai Khôi

An toàn thực phẩm và tổ chức bữa ăn bán trú tiếp tục là nội dung được quan tâm tại phiên chất vấn, tái chất vấn ngày 15-7 vừa qua ở Kỳ họp thứ năm, HĐND thành phố Hà Nội. Theo báo cáo của Ban Văn hóa - Xã hội - HĐND thành phố, công tác tổ chức bữa ăn bán trú đã có nhiều chuyển biến, song vẫn còn những hạn chế. Nhiều trường, nhất là ở khu vực nội thành, thiếu bếp ăn, nhà ăn, phòng nghỉ, một số cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ quy trình bếp ăn một chiều và điều kiện bảo quản thực phẩm.

Đáng chú ý, việc truy xuất nguồn gốc tại nhiều cơ sở vẫn chủ yếu dựa trên hồ sơ do đơn vị cung cấp xuất trình. Trong khi đó, khả năng kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng từ vùng nguyên liệu, thu mua, sơ chế, vận chuyển đến khi thực phẩm được đưa vào chế biến còn hạn chế. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.

Những vấn đề được chỉ ra cho thấy, điều đáng quan tâm không chỉ ở việc cơ quan chức năng tổ chức bao nhiêu cuộc thanh tra, kiểm tra mà là các biện pháp hiện nay đã đủ để kiểm soát những rủi ro có thể phát sinh trong suốt quá trình cung ứng thực phẩm hay chưa?

Một suất ăn học đường trải qua nhiều khâu, từ nguyên liệu, thu mua, sơ chế, vận chuyển, bảo quản đến chế biến. Trong khi nhà trường chủ yếu kiểm soát khâu tiếp nhận, khó giám sát toàn bộ quá trình trước đó; đội ngũ tại chỗ cũng chưa phải lúc nào có đủ chuyên môn sâu về an toàn thực phẩm. Nếu chỉ kiểm tra ở khâu cuối, nhiều rủi ro có thể đã phát sinh trước khi được phát hiện.

Ở góc độ chuyên môn, ThS.BS Nguyễn Thị Mai Nhiên, người trực tiếp tư vấn hoạt động bếp ăn cho nhiều bệnh viện, trường học trên địa bàn Hà Nội, cho rằng công tác kiểm soát an toàn thực phẩm hiện còn nặng về hồ sơ chứng minh nguồn gốc. Việc kiểm tra ngẫu nhiên thực phẩm đầu vào, giám sát điều kiện bảo quản, chế biến, đánh giá định kỳ nhà cung cấp và bố trí bộ phận kiểm tra độc lập là những giải pháp cần được chú trọng hơn.

Thực tế đó đòi hỏi chuyển từ cách quản lý thiên về phát hiện, xử lý sai phạm sang chủ động nhận diện và kiểm soát rủi ro ngay từ đầu chuỗi.

Quản lý từ gốc bằng dữ liệu

Trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ năm, HĐND thành phố Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà cho biết, thành phố đã hoàn thiện các hướng dẫn, đề án và mô hình tổ chức bữa ăn bán trú. Ngay sau khi HĐND thành phố thông qua Nghị quyết hỗ trợ bữa ăn bán trú, UBND thành phố sẽ ban hành các văn bản triển khai, thực hiện đồng bộ giải pháp nhằm bảo đảm bữa ăn bán trú an toàn, đủ dinh dưỡng cho học sinh.

Cụ thể hóa định hướng này, ngành Y tế Hà Nội đã và đang phối hợp xây dựng nhiều giải pháp quản lý theo hướng kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.

Trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội Đặng Thanh Phong cho biết, thành phố sẽ ban hành Hướng dẫn đảm bảo ATTP trong tổ chức bữa ăn bán trú tại các cơ sở giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông trên địa bàn năm học 2026-2027. Chỉ những cơ sở đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý, an toàn thực phẩm, năng lực cung ứng, truy xuất nguồn gốc theo quy định mới được tham gia cung cấp cho trường học.

Điểm quan trọng, việc kiểm soát được đưa lên trước khâu cung ứng. Nhà trường phối hợp kiểm soát nguyên liệu đầu vào, cơ sở cung cấp phải được đánh giá ngay từ đầu về năng lực và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Thành phố Hà Nội yêu cầu kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm học đường. Ảnh: Mai Khôi

Song song với đó, công tác hậu kiểm sẽ được tăng cường theo phương thức quản lý rủi ro, kiểm tra đột xuất, lấy mẫu giám sát tại cả cơ sở cung cấp và cơ sở giáo dục. Vai trò giám sát của chính quyền địa phương, ngành Giáo dục, phụ huynh học sinh và cộng đồng cũng được phát huy nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Điểm mới của năm học 2026-2027 là toàn bộ quá trình tổ chức bữa ăn bán trú sẽ được quản lý trên Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc thực phẩm HanoiCheck. Hệ thống cho phép theo dõi xuyên suốt từ lựa chọn, đánh giá nhà cung cấp đến tiếp nhận, chế biến, vận chuyển và cung ứng thực phẩm; đồng thời tích hợp mã QR, hồ sơ dinh dưỡng điện tử, chữ ký số và từng bước thí điểm camera AI giám sát tại một số trường học.

Theo Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm - Rubik Trần Thị Thu Hương, nhà trường đã yêu cầu đơn vị cung cấp thực hiện truy xuất nguồn gốc thực phẩm bằng mã QR và hồ sơ liên quan. Nếu hệ thống quản lý được triển khai đồng bộ, việc giám sát sẽ minh bạch, hiệu quả hơn, đồng thời giúp phụ huynh thêm yên tâm.

Tuy nhiên, dữ liệu và công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đội ngũ phụ trách tại các cơ sở giáo dục được tập huấn thường xuyên, nâng cao năng lực nhận diện, giám sát và xử lý nguy cơ. Chỉ khi kết hợp đồng bộ giữa công nghệ, quy trình quản lý và trách nhiệm của mỗi chủ thể trong chuỗi cung ứng, an toàn thực phẩm học đường mới được bảo đảm ngay từ gốc.