Bảo đảm chỗ ở, ổn định đời sống, sản xuất cho người có đất thu hồi
Ngày 21-11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đất đai (sửa đổi).
Theo đó, với đa số đại biểu Quốc hội tán thành, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Đất đai (sửa đổi).
Trước đó, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý về dự thảo luật.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý về dự thảo luật. Ảnh: quochoi.vn
Theo báo cáo của Chính phủ, về việc rà soát, quy định chặt chẽ các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nhất là đối với các dự án có mục đích kinh doanh, tránh mở rộng phạm vi thu hồi đất không thật sự cần thiết, dự thảo Luật đã liệt kê cụ thể các dự án, công trình cần thu hồi đất trên cơ sở kế thừa Luật Đất đai năm 2024, Nghị quyết số 254/2025/QH15 và bổ sung thêm một số trường hợp trên cơ sở tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, bộ, ngành, địa phương.
Việc liệt kê cụ thể tên các công trình là dựa trên các tiêu chí cơ bản gồm: Xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp; xây dựng công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; dự án phục vụ chính sách an sinh xã hội; thực hiện dự án phát triển kinh tế, dự án xây dựng, chỉnh trang đô thị, nông thôn; thu hồi đất để thực hiện điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; thực hiện dự án đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật; Quốc hội bổ sung các trường hợp thu hồi đất theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các dự án, công trình cần thu hồi đất nhằm bảo đảm thể chế đúng tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW và quy định của Hiến pháp, bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng nhưng cũng không bỏ sót các trường hợp cần thiết phải thu hồi đất gây khó khăn cho việc triển khai các dự án đáp ứng yêu cầu phát triển. Theo đó, điều kiện cần và đủ thật cần thiết do HĐND cấp tỉnh chịu trách nhiệm xác định theo đúng tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Bên cạnh cơ chế thu hồi đất, dự thảo Luật vẫn có cơ chế sử dụng đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội thông qua việc nhận quyền sử dụng đất, tạo hành lang pháp lý để người dân và doanh nghiệp thỏa thuận về việc khai thác, phát triển dự án trên diện tích đất của người dân; đồng thời, cho phép áp dụng cơ chế thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất đối với dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất nếu đáp ứng điều kiện là dự án không sử dụng vốn ngân sách mà nhà đầu tư lựa chọn phương án thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất, không đề xuất thu hồi đất.

Các đại biểu tham dự phiên họp.
Dự thảo Luật cũng thể chế tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW về việc chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất thông qua các quy định về bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất theo giá trị thiệt hại thực tế. Ngoài các khoản bồi thường, người có đất thu hồi còn được hỗ trợ để bảo đảm có chỗ ở, ổn định đời sống, sản xuất cho người có đất thu hồi; khu tái định cư phải bảo đảm các điều kiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền, ưu tiên tái định cư tại chỗ, lựa chọn khu đất có vị trí thuận lợi để hình thành khu tái định cư.
Cùng với đó, dự thảo luật quy định cho phép người có đất thu hồi có nhu cầu thì được hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất còn lại của thửa đất sau thu hồi hoặc sang phần diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, phù hợp với quy hoạch; cho phép người có đất thu hồi mà phần diện tích đất còn lại của thửa đất sau khi thu hồi có diện tích hoặc kích thước hoặc hình thể không bảo đảm điều kiện sử dụng hoặc không thuận lợi cho việc sử dụng đất thì chuyển quyền sử dụng đất hoặc hợp thửa đất, tách thửa đất và được miễn nghĩa vụ tài chính đất đai trong trường hợp này.
Quy định rõ việc kiểm tra, giám sát, bảo đảm điều kiện khu tái định cư và điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất người có đất thu hồi bị mất để có phương án hỗ trợ nhằm tái thiết cuộc sống, phục hồi sinh kế cho người có đất thu hồi so với thời điểm trước khi bị thu hồi đất; bổ sung khoản hỗ trợ phục hồi sinh kế cho người có đất thu hồi sau khi thu hồi đất nếu thuộc trường hợp mất việc làm, giảm thu nhập.
Đối với nội dung rà soát quy định bồi thường về đất khi thu hồi đất được Nhà nước cho thuê thu tiền thuê đất hằng năm, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất và hài hòa lợi ích với các bên, dự thảo Luật quy định, đối với đất được Nhà nước cho thuê thu tiền thuê đất hằng năm khi Nhà nước thu hồi đất thì không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (trong đó gồm kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã ứng trước theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt mà chưa khấu trừ hết vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp). Đồng thời, chủ sở hữu tài sản được bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất. Qua đó, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất và hài hòa lợi ích với các bên.
