Bảo đảm cộng đồng được hưởng lợi từ di sản

Từ hạ tầng pháp lý đến hệ sinh thái sáng tạo

Văn hóa ngày càng khẳng định vai trò trụ cột kinh tế thông qua các sản phẩm đa dạng từ du lịch di sản, nghệ thuật biểu diễn đến nội dung số. Tuy nhiên, để nguồn lực di sản phát huy tối đa giá trị, cần xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ với sự gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, chuyên gia, doanh nghiệp và người dân.

Sứ mệnh cốt lõi của công nghiệp văn hóa là biến tiềm năng di sản thành sức mạnh nội sinh. Ảnh: Phạm Sỹ

Thiếu hành lang pháp lý linh hoạt và cơ chế đầu tư, di sản dễ rơi vào tình trạng "đóng băng", kém sức cạnh tranh trên thị trường.

Đánh giá về vấn đề này, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, PGS. TS. Đỗ Văn Trụ nhấn mạnh: "Di sản văn hóa chỉ thực sự trở thành tài sản và động lực phát triển khi có sự đồng hành của thể chế chính sách chuẩn mực. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật không chỉ nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn tạo điều kiện bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản, đồng thời đưa di sản tham gia sâu rộng vào đời sống kinh tế - xã hội hiện đại”.

Đồng quan điểm, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, NSND Vương Duy Biên cho rằng sứ mệnh cốt lõi của công nghiệp văn hóa là biến tiềm năng di sản thành sức mạnh nội sinh.

"Muốn vậy, chúng ta phải xây dựng được một hệ sinh thái kết nối chặt chẽ giữa di sản nghệ thuật với cộng đồng doanh nghiệp và thị trường, thúc đẩy các sản phẩm sáng tạo có giá trị kinh tế cao và đủ sức cạnh tranh trên trường quốc tế”, ông nói.

Đặt con người làm trung tâm của tiến trình phát triển

Dù thể chế đóng vai trò mở đường và công nghệ là bệ phóng, con người vẫn là nhân tố quyết định sự thành bại của quá trình phát triển công nghiệp văn hóa. Con người vừa là chủ thể sáng tạo, vận hành hệ thống, vừa kiểm soát rủi ro để bảo đảm phát triển đúng định hướng nhân văn.

Nguồn nhân lực chất lượng cao, có bản lĩnh và khả năng thích ứng linh hoạt với thị trường chính là chìa khóa để chuyển hóa tài nguyên di sản thành sức mạnh kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia.

Theo Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Phương: “Văn hóa chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi tạo ra giá trị kinh tế, làm phong phú đời sống tinh thần và nâng cao chất lượng con người. Hoàn thiện thể chế là bước đi tiên quyết để chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển, khơi thông nguồn lực xã hội và tạo môi trường lành mạnh cho các chủ thể cùng phát triển”.

Du khách tham quan Dinh thự họ Vương, tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: Phạm Sỹ

Ở góc độ định hướng chính sách, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, PGS. TS. Bùi Hoài Sơn chỉ rõ: “Phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng di sản đòi hỏi tư duy đổi mới mạnh mẽ, trong đó con người và cộng đồng phải giữ vị trí trung tâm. Thể chế thông thoáng sẽ là chất xúc tác quan trọng để đánh thức tiềm năng sáng tạo của con người, biến các giá trị văn hóa truyền thống thành động lực tăng trưởng bền vững”.

Khi người dân địa phương, những "chủ sở hữu" thực sự của di sản, được tham gia trực tiếp và nhận về lợi ích kinh tế tương xứng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ di sản hiệu quả nhất.

Khơi thông thể chế, đầu tư cho con người và đặt cộng đồng làm trung tâm thụ hưởng chính là chìa khóa vàng để di sản hòa vào dòng chảy đời sống đương đại, đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời kỳ mới.