Bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế

Cả hai ngôi đình trên đều là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, nằm trong phạm vi dự án xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Hà Nội. Hai di tích nằm ngay trên hướng tuyến con đường, không còn phương án kỹ thuật thay thế nào khác để có thể bảo tồn nguyên trạng các công trình này tại vị trí cũ. Vì vậy, vấn đề di dời được đặt ra.

Theo nghị quyết của Quốc hội, UBND tỉnh Bắc Ninh có trách nhiệm bảo tồn tối đa kiến trúc, các yếu tố nguyên gốc, giá trị lịch sử, văn hóa từng ngôi đình. Phương án di dời phải được công khai, minh bạch, tham vấn ý kiến người dân. Quá trình di chuyển không được làm mai một, biến dạng hoặc mất đi bản sắc, đặc trưng văn hóa, kiến trúc, tín ngưỡng vốn có của các di tích.

Địa phương đồng thời phải quan tâm đến sinh kế, đời sống văn hóa của cộng đồng liên quan. Chính phủ sẽ chỉ đạo các cơ quan xây dựng phương án di chuyển khả thi, bảo đảm tính toàn vẹn của di tích, hài hòa giữa yêu cầu phát triển hạ tầng với gìn giữ di sản.

Trước đó, tại phiên thảo luận, các ý kiến đại biểu cho thấy, để quyết định này thực sự thuyết phục, cần nhìn nhận từ hai phía: Một bên là những công trình hạ tầng chiến lược của tương lai; một bên là những di tích mang theo ký ức lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc của cộng đồng.

Giá trị của các di tích không chỉ nằm ở kiến trúc vật thể mà còn gắn với đời sống cộng đồng, tín ngưỡng, lễ hội, thần tích, sắc phong, đồ thờ, nghi lễ, ký ức làng quê… là những đặc trưng của vùng Kinh Bắc, nơi các thiết chế văn hóa truyền thống góp phần duy trì những giá trị lịch sử, văn hóa qua nhiều thế hệ.

Trong khi đó, với dự án tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình - Hà Nội, là một trong những yêu cầu phát triển hạ tầng chiến lược, cần hoàn thành đồng bộ để phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027, là nhiệm vụ cấp bách, có yêu cầu tiến độ cao.

Một con đường có thể mở ra không gian phát triển mới, một sân bay có thể tạo động lực mới cho cả vùng. Nhưng một di tích khi mất đi những giá trị cốt lõi thì không dễ gì tạo dựng lại. Vì vậy cần di chuyển, nhưng di chuyển làm sao để di sản tiếp tục tồn tại, tiếp tục được cộng đồng nhận diện, thực hành và truyền lại; “để chúng ta không phải lựa chọn giữa tương lai và quá khứ mà là nối quá khứ với tương lai bằng quyết định có trách nhiệm”, như lời một đại biểu trước khi quyết nghị.

Giải trình trước Quốc hội, lãnh đạo Bộ VH,TT&DL đã khẳng định: “Việc di chuyển không đơn thuần là thay đổi địa điểm mà quan trọng hơn là phải bảo tồn và phát huy tinh thần, hồn cốt cùng những giá trị của đình, đền gắn với làng, xã, qua đó giữ gìn và tiếp nối truyền thống văn hóa, lịch sử của cộng đồng và dân tộc tại nơi mới”.

Với những quan điểm tâm huyết của các đại biểu, cũng như sự tiếp thu trách nhiệm của cán bộ thẩm quyền như nêu trên; tin tưởng cơ quan chức năng sẽ có những biện pháp kỹ thuật dịch chuyển di tích một cách tối ưu; để không chỉ dự án này mà cả với các dự án khác, nếu gặp tình huống tương tự, chúng ta sẽ có ngay đáp án cho lời giải “vừa phát triển kinh tế, vừa bảo tồn phát huy những giá trị cốt lõi của di sản”.