Bảo đảm kết nối liên thông, chia sẻ dữ liệu về ngân sách nhà nước với Kiểm toán nhà nước theo thời gian thực

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa phát biểu thảo luận sáng 19/8. Ảnh: Q. KHÁNH

Tháo gỡ bất cập về bội chi, dự toán và phân cấp quản lý ngân sách

Sáng 19/8, sau khi nghe Tờ trình và Ý kiến thẩm tra về định hướng định hướng xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại Tổ về nội dung này.

Tham gia thảo luận, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, Kiểm toán nhà nước đã có văn bản góp ý rất đầy đủ về định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Góp ý làm rõ thêm một số vấn đề trong định hướng xây dựng Luật, Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh quan điểm, việc hợp nhất không phải là cộng cơ học, vấn đề đặt ra là phải xử lý được những vướng mắc trong các quy định của pháp luật hiện nay, đảm bảo tính khả thi của các quy định pháp luật.

“Mục tiêu quan trọng nhất là nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước và các nguồn lực đầu tư công” - Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ.

Về một số nội dung cụ thể, liên quan đến bội chi NSNN, Tổng Kiểm toán nhà nước chỉ ra thực tế, tại các địa phương có phát sinh các khoản vay và chi cho đầu tư ngay trong năm tài chính. Song, theo khái niệm về bội chi trong Dự thảo bao gồm thu, chênh lệch giữa thu không bao gồm vốn vay và chi không gồm trả nợ gốc.

Vậy, trong trường hợp ngân sách địa phương có vay và chi ngay cho đầu tư trong năm thì khoản này không thể hiện được chênh lệch bội chi. Vì vậy, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị Ban soạn thảo quan tâm, rà soát bảo đảm khái niệm về bội chi phản ánh được thực tế ngân sách ở các địa phương.

Về dự toán còn lại của các cấp ngân sách, Dự thảo quy định, dự toán chi của cấp ngân sách đã được cấp có thẩm quyền quyết định, nhưng đến hết năm ngân sách chưa phân bổ sử dụng. Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị cần phân biệt hai khái niệm là “ngân sách chưa phân bổ” và “ngân sách chưa sử dụng” để quản lý đúng bản chất của các dự toán ngân sách này.

Liên quan đến nguyên tắc phân cấp quản lý thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách, Tổng Kiểm toán nhà nước nêu thực tế, nhiều địa phương chủ động ứng vốn làm trước các dự án của Trung ương (chẳng hạn như cao tốc) chạy qua địa bàn, song hiện nay chưa có cơ chế hoàn trả từ ngân sách cấp trên.

Vì vậy, cần bổ sung nguyên tắc trong quan hệ ngân sách thì ngân sách cấp dưới ứng vốn cho ngân sách cấp trên và ngân sách cấp trên có trách nhiệm hoàn trả cho ngân sách cấp dưới - Tổng Kiểm toán nhà nước đề xuất.

Đối với quy định về sử dụng dự phòng NSNN, Dự thảo Luật có quy định được sử dụng dự phòng NSNN để hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới thực hiện các nhiệm vụ chi đột xuất, bất thường ngoài kế hoạch, như thiên tai, dịch bệnh, ổn định vĩ mô…

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, khi dùng dự phòng cấp trên để hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới thì phải có điều kiện, có nguyên tắc. Vì vậy, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc bổ sung thêm nguyên tắc, điều kiện bảo đảm khi dùng nguồn dự phòng của ngân sách cấp trên để hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới cùng nhiệm vụ chi; đồng thời, ngân sách cấp nào cũng có trách nhiệm phải trích lập 2-5% tổng chi ngân sách của mỗi cấp.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện quy định về phí, lệ phí

Đồng tình với ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại Phiên thảo luận về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý ngân sách, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nhấn mạnh, đây là nội dung hết sức là quan trọng và cần phải có những quy định rất cụ thể. Bởi, việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ đặt nền móng quan trọng cho việc quản trị ngân sách hiện đại.

Quang cảnh Phiên thảo luận. Ảnh: Q. KHÁNH

Tổng Kiểm toán nhà nước dẫn chứng, ở một số quốc gia, như Hàn Quốc, Singapore, Chile, họ đều yêu cầu các dữ liệu ngân sách theo thời gian thực và được chia sẻ rộng rãi, công khai, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan trong việc truy cập và chia sẻ.

Do đó, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị xem xét bổ sung vào Dự thảo Luật quy định về hệ thống thông tin dữ liệu về NSNN phải đảm bảo kết nối liên thông, chia sẻ theo thời gian thực với Kiểm toán nhà nước và các cơ quan chức năng; dữ liệu ngân sách tổng hợp phải được công bố công khai theo các định dạng dữ liệu mở để người dân và các cơ quan, tổ chức có liên quan có thể tiếp cận, chia sẻ nhằm thực hiện việc giám sát, phản biện trong quản lý và sử dụng ngân sách.

Liên quan đến vấn đề phí và lệ phí, Tổng Kiểm toán nhà nước cho biết, Luật hiện hành đang trao quyền cho Hội đồng nhân dân các cấp để ban hành phí và lệ phí. Đặc biệt, Luật cho phép Hội đồng nhân dân tỉnh được ban hành một số khoản phí và lệ phí ngoài danh mục phí và lệ phí theo Luật Phí và lệ phí. Tuy nhiên, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc quy định này.

Tổng Kiểm toán nhà nước phân tích, chúng ta ban hành Luật Phí và lệ phí để tăng cường quản lý một cách chặt chẽ, tránh việc ban hành tràn lan các loại phí và lệ phí ở cả cấp Bộ cũng như ở địa phương.

“Phí và lệ phí là người dân phải nộp trực tiếp. Vì vậy, tôi đề nghị, trước khi các địa phương, các Bộ ban hành các khoản phí và lệ phí thì phải có ý kiến của Bộ Tài chính để ta thống nhất kiểm soát, tránh việc ban hành tràn lan các loại phí và lệ phí ngoài các danh mục quy định của Luật Phí và lệ phí” -Tổng Kiểm toán nhà nước đề xuất.

Góp ý vào quy định về nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương, Tổng Kiểm toán nhà cho rằng, quy định nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương là chi cho tất cả các tổ chức xã hội sẽ quá rộng. Vì vậy, Ban soạn thảo cần cân nhắc, chỉ nên giới hạn cho các tổ chức xã hội được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ, đảm bảo phù hợp với các quy định hiện hành đối với các tổ chức hội.

Về đầu tư, Tổng Kiểm toán nhà nước đánh giá, Dự thảo Luật lần này phân cấp rất mạnh. Trong đó, Dự thảo quy định, UBND cấp xã quyết định chủ trương đầu tư các dự án nhóm B, nhóm C mà sử dụng nguồn ngân sách địa phương, bao gồm cả nguồn được phân bổ hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách trung ương.

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, việc Dự thảo Luật quy định “cứng” nội dung này là không hợp lý và đề xuất Luật có thể đưa ra nguyên tắc về phân cấp, phân quyền trong phê duyệt chủ trương đầu tư cho tỉnh, còn việc phân cấp thế nào cho xã thì thuộc thẩm quyền của tỉnh, vì năng lực bộ máy cấp xã, phường không đồng đều.

“Luật chỉ nên quy định mở, trao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân tỉnh căn cứ thực tế để phân cấp, phân quyền phù hợp cho cấp xã” - Tổng Kiểm toán nhà nước đề xuất.