Bảo đảm mục tiêu chăm sóc sức khỏe nhân dân: Cần sớm hoàn thiện thể chế pháp luật về an toàn thực phẩm

Tập trung vào 5 nhóm chính sách lớn để bảo đảm an toàn thực phẩm

Thực tiễn triển khai Luật An toàn thực phẩm cho thấy một số quy định còn chưa bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, một số quy định không còn bảo đảm tính khả thi trên thực tiễn hệ thống quản lý chưa kiểm soát được chất lượng thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm chức năng trong quá trình sản xuất, lưu thông trên thị trường.

Bên cạnh đó, hệ thống quản lý, mô hình tổ chức, bộ máy về an toàn thực phẩm trên toàn quốc chưa tinh gọn, thống nhất, chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao. Vẫn còn tình trạng sản xuất thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng với số lượng lớn gây bức xúc dư luận trong thời gian qua.

Chính sách về hệ thống kiểm soát chất lượng, đặc biệt từ quy trình sản xuất đến lưu thông, phân phối sản phẩm cũng cần phải bổ sung nhằm nâng cao hệ thống thử nghiệm, đồng thời xem xét quy trình và đưa ra kết luận sản phẩm đạt hay kém chất lượng cũng như việc thực hiện thu hồi sản phẩm kém chất lượng một cách nhanh và kịp thời…

Những bất cập này được TS. Chu Quốc Thịnh - Quyền Cục trưởng An toàn thực phẩm, Bộ Y tế chỉ ra tại Hội nghị tham vấn chính sách của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế tổ chức ngày 9/1/2026.

Theo đó, Bộ Y tế đang hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), với 11 chương, 55 điều, bao gồm: Những quy định chung; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm chất lượng, an toàn sản phẩm thực phẩm; điều kiện bảo đảm chất lượng, an toàn đối với an toàn sản phẩm thực phẩm; điều kiện của cơ sở kinh doanh an toàn sản phẩm thực phẩm, cơ sở kinh doanh thực phẩm và dịch vụ kiểm nghiệm; nhập khẩu và xuất khẩu an toàn sản phẩm thực phẩm; quảng cáo và ghi nhãn an toàn sản phẩm thực phẩm; yêu cầu kỹ thuật, kiểm nghiệm an toàn sản phẩm thực phẩm; phân tích, quản lý nguy cơ và khắc phục sự cố đối với an toàn sản phẩm thực phẩm; thông tin, giáo dục, truyền thông về an toàn thực phẩm; quản lý nhà nước về thực phẩm và điều khoản thi hành.

Thực phẩm bẩn, thực phẩm giả... kịp thời được ngăn chặn trước khi bị tuồn ra thị trường. (Ảnh minh họa - Nguồn: Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội)

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tập trung vào 5 nhóm chính sách lớn, gồm: Tăng cường quản lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao; phân quyền quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở Trung ương và phân cấp trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của UBND cấp tỉnh tại địa phương; kiểm soát các sản phẩm thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo hướng dựa trên mức độ nguy cơ của từng loại; kiểm soát các lô hàng thực phẩm khi nhập khẩu vào Việt Nam theo hướng dựa trên nguy cơ của từng loại và lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp; kiểm soát chặt các chất đưa vào sản xuất, chế biến sản phẩm thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại.

Đặc biệt, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dành riêng một chương cho công tác hậu kiểm. Đây là bước thay đổi quan trọng nhằm thống nhất các quy định hiện đang rải rác ở nhiều văn bản khác nhau. “Công tác hậu kiểm thực phẩm rất quan trọng và là mô hình quản lý mà nhiều quốc gia áp dụng, tiêu biểu như Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Hiện công tác hậu kiểm đang được quy định ở các điều khoản khác nhau của các văn bản pháp luật. Vì vậy, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ hệ thống hóa trong một chương liên quan công tác hậu kiểm, để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và hiệu quả thực thi”, theo Bộ Y tế.

Tăng cường trách nhiệm trong kiểm soát đầu vào chuỗi cung ứng thực phẩm

Tại Hội nghị tham vấn chính sách của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế tổ chức ngày 9/1, ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, Luật An toàn thực phẩm (năm 2010) và Nghị định 15/2018/NĐ-CP hiện còn nhiều điểm chưa thống nhất, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý trong thực tiễn. Do vậy, việc sửa đổi Luật là cần thiết nhằm gia cố hệ thống quản lý chất lượng thực phẩm xuyên suốt từ sản xuất đến lưu thông, phân phối. Trong đó, chính sách về hệ thống kiểm soát chất lượng, đặc biệt từ quy trình sản xuất đến lưu thông, phân phối sản phẩm cũng phải bổ sung, gia cố nhằm nâng cao hệ thống thử nghiệm, đồng thời xem xét quy trình và đưa ra kết luận sản phẩm đạt hay kém chất lượng cũng như việc thực hiện thu hồi sản phẩm kém chất lượng một cách nhanh và kịp thời.

Cần tăng cường trách nhiệm trong kiểm soát đầu vào chuỗi cung ứng thực phẩm.(Ảnh minh họa - Nguồn: Pru)

Tại Hội thảo, nhiều ý kiến đề nghị tăng cường trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương trong kiểm soát đầu vào chuỗi cung ứng thực phẩm, nhất là với nhóm sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam (chiếm tỷ trọng cao), chủ yếu thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Theo đó, đầu vào được xác định gồm thuốc bảo vệ thực vật, tồn dư, thức ăn, phân bón, các yếu tố trong động, thực vật và các khâu sơ chế, chế biến trước khi đưa sản phẩm vào chuỗi cung ứng. Đây là mô hình quản lý đang được nhiều quốc gia áp dụng, đồng thời gắn với việc kiểm soát thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo mức độ nguy cơ của từng loại sản phẩm.

Bàn sâu hơn về cách tiếp cận quản lý, TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho rằng, quản lý an toàn thực phẩm cần đặt trên nền tảng quản lý rủi ro, căn cứ vào các yếu tố nguy cơ đặc thù của từng nhóm sản phẩm. “Khi xác định được mức độ rủi ro, công tác quản lý sẽ tập trung vào các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao, kiểm soát xuyên suốt từ nguyên liệu, sản xuất, kinh doanh đến nhập khẩu”, ông Quang nhấn mạnh.

Cũng theo ông Quang, để làm được điều này cần có một đầu mối thống nhất ở Trung ương, gắn với phân công, phân cấp, phân quyền rõ ràng cho địa phương. Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm cũng chỉ ra một số điểm mới của dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, như giao quyền và trách nhiệm của UBND tỉnh trong việc tổ chức một cơ quan đầu mối để thực hiện hiệu quả công tác an toàn thực phẩm trên địa bàn, theo hướng tất cả các thủ tục hành chính sẽ được phân cấp, phân quyền một cách tối đa để địa phương thực thi trách nhiệm được giao.

Hiện, Bộ Y tế đang tiếp tục lấy ý kiến các Bộ, ngành liên quan để sớm hoàn chỉnh dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) trình Chính phủ. Dự kiến trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Làm rõ “lỗ hổng” trong quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm

Tại Phiên họp thứ 53 ngày 12/1/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét báo cáo công tác dân nguyện của Quốc hội tháng 12/2025. Quan tâm đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, vừa qua vụ việc Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long sử dụng thịt lợn bị nhiễm dịch tả lợn châu Phi để chế biến thành phẩm và đưa ra thị trường đã tạo làn sóng trong dư luận, gây ảnh hưởng lớn. Vụ việc cũng đưa ra mức cảnh báo rất cao về bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm; cho thấy tính bất chấp và sự coi thường tính mạng người dân của cả những nhãn hàng lớn, nổi tiếng. Bà Nguyễn Thanh Hải đặt câu hỏi: “Vấn đề đặt ra là có hiện tượng che giấu dịch bệnh hay không? Quản lý việc tiêu hủy như thế nào? Bảo đảm vệ sinh môi trường trong quá trình vận chuyển, tiêu hủy ra sao? Đầu mối chịu trách nhiệm về quản lý nhà nước trong vụ việc này là cơ quan nào?”… Cho rằng, mặc dù đây chỉ là “con sâu làm rầu nồi canh” nhưng cũng sẽ khiến người dân mất lòng tin vào thị trường sản phẩm đóng hộp, thực phẩm chế biến sẵn, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị, báo cáo cần làm rõ nét hơn về công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm bởi đây là vấn đề rất nhức nhối hiện nay và còn tồn tại nhiều “lỗ hổng” trong khâu quản lý.

Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo một số nội dung cử tri quan tâm, trong đó Bộ Y tế chủ trì nghiên cứu, đánh giá đầy đủ, khoa học về các nguyên nhân làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh ung thư, đồng thời, giám sát chặt chẽ công tác quản lý an toàn thực phẩm, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhằm bảo vệ sức khỏe Nhân dân.

Hồng Minh