Bảo đảm nguồn lực tạo lập quỹ đất, linh hoạt điều chỉnh vốn đầu tư công chuyển nguồn

Bảo đảm nguồn lực cho địa phương tiếp tục tạo lập quỹ đất

Đại biểu Lương Thị Hoa thống nhất cao với sự cần thiết hoàn thiện đồng bộ pháp luật ngân sách và đầu tư công trong một đạo luật, nhằm tăng cường kỷ luật tài chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực Nhà nước.

Đánh giá cao việc Bộ Tài chính đã nghiêm túc tổng hợp, giải trình nhiều vấn đề mà các đại biểu Quốc hội quan tâm. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý, điều hành ngân sách địa phương, đại biểu cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu một số nội dung để vừa bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, vừa tháo gỡ khó khăn, khuyến khích địa phương chủ động tạo lập nguồn thu và giải ngân vốn đầu tư công.

ĐBQH Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) trao đổi với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân bên hành lang kỳ họp. Ảnh: An Nhiên

Trước hết, đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu từ đất, gắn với bảo đảm nguồn lực cho địa phương thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư hạ tầng tạo lập quỹ đất.

Theo điểm g khoản 2 Điều 36 dự thảo Luật, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất là khoản thu phân chia giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Đối với địa phương tự cân đối được ngân sách, ngân sách Trung ương hưởng 20%, địa phương hưởng 80%; đối với địa phương nhận bổ sung cân đối, tỷ lệ tương ứng là 15% và 85%.

Tán thành chủ trương tăng cường vai trò điều tiết của ngân sách Trung ương, đại biểu đề nghị quan tâm hơn đến nguồn lực mà địa phương phải huy động để tạo ra khoản thu này.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình, làm rõ một số vấn đề các ĐBQH nêu tại phiên thảo luận. Ảnh: Quang Khánh

Theo đại biểu, thực tế, để hình thành quỹ đất đủ điều kiện đấu giá, giao đất hoặc cho thuê đất, địa phương phải ứng vốn hoặc bố trí ngân sách cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và đầu tư hạ tầng kỹ thuật. Nhiều trường hợp, nhà đầu tư ứng trước kinh phí theo phương án được duyệt và số kinh phí đủ điều kiện được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất.

“Những khoản khấu trừ được hạch toán thu, chi theo chế độ ngân sách không đồng nghĩa với việc đều phát sinh dòng tiền thực nộp tương ứng. Nếu thiếu cơ chế nhận diện và bù đắp phù hợp, địa phương sẽ gặp khó khăn trong quay vòng vốn để tiếp tục tạo lập quỹ đất, nhất là các tỉnh còn phụ thuộc nguồn bổ sung cân đối”, ĐBQH Lương Thị Hoa lưu ý

Trong báo cáo tiếp thu, giải trình, Bộ Tài chính nêu quan điểm không gắn việc phân chia khoản thu với việc trừ chi phí giải phóng mặt bằng, nhằm bảo đảm nguyên tắc tách bạch nguồn thu và nhiệm vụ chi ngân sách. Đồng thời, cơ chế chuyển tiếp tại khoản 4 Điều 102 cho phép hạch toán vào khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100% đối với khoản tương ứng thuộc một số dự án đã được phê duyệt, nhà đầu tư thực tế ứng trước kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước ngày 1/1/2026, đã được khấu trừ nhưng chưa hạch toán.

Theo đó, giải quyết nhóm hồ sơ chuyển tiếp là cần thiết, song chưa bao quát hết nhu cầu xử lý đối với những dự án phát sinh sau thời điểm này. Do vậy, đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu điểm g khoản 2 Điều 36, khoản 1 Điều 38 và khoản 4 Điều 102 theo hướng làm rõ cơ chế tài chính đối với chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hạ tầng kỹ thuật được xác định hợp pháp và gắn trực tiếp với việc tạo lập quỹ đất.

Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận chiều 5/11. Ảnh: Khánh Duy

Trường hợp giữ nguyên nguyên tắc phân chia trên tổng nguồn thu như giải trình của Bộ Tài chính, cần có cơ chế bố trí, hoàn trả hoặc bổ sung nguồn lực phù hợp cho ngân sách địa phương đối với nhiệm vụ chi thực tế đã thực hiện. Đồng thời, phải quy định chặt chẽ việc hạch toán, kiểm tra, quyết toán, tuyệt đối không để phát sinh ghi thu, ghi chi trùng lặp hoặc chi trả hai lần.

Đại biểu cho rằng, phương án này vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống ngân sách, vừa tạo động lực để địa phương đầu tư hạ tầng và phát triển quỹ đất lâu dài.

Cho phép điều chỉnh có điều kiện vốn đầu tư công đã chuyển nguồn

Một vấn đề khác được đại biểu Lương Thị Hoa quan tâm là cơ chế xử lý vốn đầu tư công đã được phép chuyển nguồn sang năm sau nhưng không còn khả năng giải ngân hết.

Theo đại biểu, điểm a khoản 3 Điều 86 cho phép chuyển nguồn đối với các khoản dự toán được Thủ tướng Chính phủ, UBND các cấp bổ sung sau ngày 30/9, trừ trường hợp đã hết nhiệm vụ chi. Khoản 5 Điều này quy định thời hạn sử dụng các khoản chuyển nguồn, về nguyên tắc, không quá ngày 31/12 năm sau. Đây là quy định hợp lý để xử lý khó khăn do thời gian thực hiện dự toán cuối năm ngắn, đồng thời hạn chế tình trạng chuyển nguồn kéo dài.

Tuy nhiên, thực tế có những dự án được bổ sung vốn vào cuối năm, sau khi chuyển nguồn lại gặp vướng mắc khách quan về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, thi công hoặc không còn khả năng hấp thụ hết số vốn trong thời hạn được phép. Trong khi đó, một số dự án khác trên cùng địa bàn đã hoàn thành thủ tục, có khối lượng và khả năng giải ngân ngay nhưng thiếu vốn.

Các ĐBQH tham dự thảo luận chiều 5/11. Ảnh: Khánh Duy

Nếu không có cơ chế điều chỉnh phù hợp, nguồn vốn có thể tiếp tục nằm tại dự án chậm tiến độ rồi bị hủy bỏ khi hết thời hạn, trong khi nhu cầu đầu tư thực tế vẫn rất lớn, đại biểu phân tích.

Báo cáo giải trình của Bộ Tài chính đã đề cập các trường hợp được chuyển nguồn, thời hạn sử dụng và trách nhiệm giải ngân, song chưa làm rõ việc cho phép điều chỉnh số vốn đã chuyển nguồn từ dự án không còn khả năng giải ngân sang dự án khác đủ điều kiện.

Để tháo gỡ vướng mắc này, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 86 cơ chế rà soát, điều chỉnh có điều kiện đối với phần vốn đầu tư công đã chuyển nguồn nhưng không còn khả năng giải ngân hết.

Việc điều chỉnh phải được quyết định đúng thẩm quyền theo pháp luật về ngân sách Nhà nước và đầu tư công; chỉ thực hiện với các dự án đủ thủ tục, có nhu cầu vốn và khả năng giải ngân trong thời hạn luật định.

Đại biểu nhấn mạnh, cơ chế này phải bảo đảm không làm tăng tổng mức vốn chuyển nguồn, không sử dụng sai nguồn vốn, sai mục tiêu hoặc chuyển vốn của nhiệm vụ có mục tiêu riêng khi chưa được cấp có thẩm quyền cho phép. Đồng thời, phải công khai lý do, tiến độ và kết quả điều chỉnh, báo cáo HĐND và cơ quan có thẩm quyền giám sát theo quy định.

Theo đại biểu Lương Thị Hoa, một cơ chế linh hoạt nhưng được kiểm soát chặt chẽ sẽ giúp giảm tình trạng vốn chờ dự án, dự án chờ vốn; nâng cao hiệu quả giải ngân, tránh lãng phí nguồn lực và tăng trách nhiệm của người đứng đầu. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với tinh thần phân cấp gắn với kỷ luật, kỷ cương tài chính mà dự thảo Luật đang hướng tới.