Hoàn thiện cơ chế đặc thù về ngân sách, khơi thông nguồn lực phát triển Thủ đô

Đơn giản hóa thủ tục, gắn quyết định ngân sách với quyết định đầu tư

Góp ý dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), ĐBQH Trần Thanh Hà cơ bản tán thành việc hợp nhất các quy định về ngân sách nhà nước và đầu tư công như Tờ trình của Chính phủ. Theo đại biểu, đây là điều kiện để đơn giản hóa thủ tục, gắn quyết định ngân sách với quyết định đầu tư, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Về thẩm quyền quyết định và điều hành ngân sách của Quốc hội, tại điểm b khoản 2 Điều 51 và điểm đ khoản 2 Điều 62, đại biểu đề nghị làm rõ giới hạn thẩm quyền điều chỉnh ngân sách của Chính phủ và UBND. Trường hợp điều chỉnh làm thay đổi số vốn Quốc hội đã phân bổ cho từng bộ, ngành hoặc mức bổ sung có mục tiêu cho từng địa phương theo điểm c khoản 1 Điều 48 thì cần có cơ chế kiểm soát phù hợp, tránh làm thay đổi quyết định phân bổ của Quốc hội.

ĐBQH Trần Thanh Hà (Hà Nội). Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu đề nghị quy định những trường hợp này phải báo cáo, xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi thực hiện; trường hợp cấp bách thì báo cáo tại phiên họp gần nhất. Theo đại biểu, quy định như vậy vừa bảo đảm tính chủ động trong điều hành, vừa không làm thay đổi thẩm quyền quyết định ngân sách của Quốc hội.

Đối với Điều 69, đại biểu đề nghị quy định rõ điều kiện và thứ tự ưu tiên khi sử dụng số tăng thu. Không nên phân bổ ngay theo số thu vượt dự toán tại một thời điểm, bởi kết quả này chưa chắc phản ánh khả năng thu cả năm, có thể gây khó khăn cho cân đối ngân sách nếu nguồn thu cuối năm không đạt như dự kiến.

"Đề nghị chỉ phân bổ khi có căn cứ chắc chắn xác định tổng thu cả năm vượt dự toán; đồng thời, quy định thứ tự ưu tiên: trước hết là giảm bội chi, trả nợ; tiếp đến là tạo nguồn cải cách tiền lương; sau đó mới xem xét bố trí cho các nhiệm vụ chi khác", ĐBQH Trần Thanh Hà nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, tại Điều 17, đại biểu đề nghị bổ sung hành vi cố ý chia một dự án thành nhiều dự án hoặc nhiều phần dự án nhằm làm giảm quy mô, hạ nhóm dự án, làm thay đổi thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư hoặc các trình tự, thủ tục vào danh mục hành vi bị nghiêm cấm. Đây là biện pháp cần thiết để ngăn chặn việc chia nhỏ dự án nhằm né tránh trách nhiệm và các yêu cầu quản lý đầu tư công.

Khắc phục tình trạng chuyển nguồn lớn trong khi ngân sách vẫn phải vay

ĐBQH Trần Thanh Hà dẫn số liệu, số chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 gần 1.440 tỷ đồng, từ năm 2025 sang năm 2026 tăng lên gần 1.860 tỷ đồng, trong khi năm 2027 dự kiến vay khoảng 1.200 nghìn tỷ đồng.

Mặc dù không phải toàn bộ vốn chuyển nguồn đều do chậm triển khai, nhưng những số liệu này cho thấy cần xem xét lại chất lượng lập dự toán, tiến độ chuẩn bị dự án và trách nhiệm giải ngân, tránh tình trạng ngân sách phải vay trong khi nguồn vốn đã bố trí vẫn chưa được sử dụng hiệu quả, ĐBQH Trần Thanh Hà nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, tại điểm d khoản 3 Điều 86, đại biểu đề nghị chỉ cho phép chuyển nguồn kinh phí khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với những nhiệm vụ đã được phê duyệt, có kế hoạch thực hiện hoặc đã ký hợp đồng. Phần kinh phí chưa xác định được nhiệm vụ hoặc không có khả năng thực hiện cần được rà soát, điều chỉnh, không tự động chuyển sang năm sau.

Các ĐBQH thành phố Hà Nội tham dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Quang Vinh

Đối với khoản 6 Điều 86, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh phải báo cáo HĐND tại kỳ họp gần nhất về số vốn trung ương bổ sung có mục tiêu chưa giải ngân, nguyên nhân và biện pháp xử lý. Qua đó, tăng cường giám sát thay vì chỉ dừng ở yêu cầu cam kết giải ngân.

Về phân cấp ngân sách cho cấp xã phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực thực hiện. Theo đại biểu, khoản 3 Điều 10 và Điều 41 dự thảo Luật đã quy định nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã phù hợp với đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư và khả năng quản lý của từng địa phương; đồng thời cho phép điều chỉnh tỷ lệ phân chia nguồn thu khi có biến động lớn về thu, chi ngân sách. Đại biểu cơ bản thống nhất với các quy định này.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ cụ thể hóa trong văn bản hướng dẫn các tiêu chí xác định nhu cầu chi ngân sách cấp xã, gắn với quy mô dân số, diện tích địa bàn, mức độ đô thị hóa, khối lượng nhiệm vụ được giao và chi phí cung cấp dịch vụ công.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Thực tế, các phường đông dân, mật độ xây dựng cao chịu áp lực lớn về giao thông, thoát nước, vệ sinh môi trường; trong khi các xã có địa bàn rộng cần nguồn lực để duy trì hạ tầng và cung cấp dịch vụ công trên phạm vi phân tán.

"Vì vậy, cần lượng hóa các yếu tố này trong định mức phân bổ ngân sách, đồng thời có cơ chế rà soát, điều chỉnh tỷ lệ phân chia và bổ sung cân đối khi nhiệm vụ được giao hoặc điều kiện thu, chi thay đổi lớn. Qua đó, bảo đảm nguồn lực thực tế tương xứng với nhiệm vụ và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương", ĐBQH Trần Thanh Hà nêu rõ.

Phân định rõ trách nhiệm trong toàn bộ quá trình đầu tư công

Đối với các quy định tại Điều 75 và Điều 79 về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư và thẩm định nguồn vốn, khả năng cân đối vốn, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình thực hiện.

Cụ thể, cơ quan đề xuất chịu trách nhiệm về sự cần thiết, quy mô và hiệu quả dự án; cơ quan thẩm định chịu trách nhiệm về chất lượng thẩm định và khả năng cân đối vốn; cơ quan quyết định đầu tư chịu trách nhiệm về tính khả thi; cơ quan giao vốn chịu trách nhiệm về sự phù hợp giữa vốn bố trí với tiến độ và điều kiện thực hiện. Theo đại biểu, khi dự án chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư hoặc phải điều chỉnh nhiều lần, cần xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm ở từng khâu, tránh tình trạng trách nhiệm bị đẩy dồn cho chủ đầu tư.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

ĐBQH Trần Thanh Hà tán thành khoản 3 Điều 101 tiếp tục khẳng định cơ chế tài chính – ngân sách đặc thù của Hà Nội theo Luật Thủ đô. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị rà soát điểm d khoản 5 Điều 10 và điểm c khoản 5, điểm c khoản 6 Điều 75 để bảo đảm thống nhất với Luật Thủ đô, không làm hạn chế quyền chủ động của địa phương.

Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của bộ, ngành là cho ý kiến về mục tiêu, tiêu chuẩn chuyên ngành và phạm vi nhiệm vụ; còn việc cân đối, bố trí và quyết định sử dụng ngân sách địa phương thuộc thẩm quyền của cấp có thẩm quyền tại địa phương.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung tại Điều 3 nguyên tắc ưu tiên áp dụng cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô khi có quy định khác nhau về chính sách tài chính – ngân sách.

Đối với điểm h khoản 2 Điều 36, dự thảo quy định phân chia 50% – 50% khoản thu từ quỹ đất khu vực TOD đường sắt quốc gia, nhưng chưa làm rõ căn cứ xác định tỷ lệ và các khoản chi phí được trừ trước khi phân chia. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ phạm vi chi phí được trừ, phương pháp xác định và quyết toán số thu còn lại, bảo đảm việc phân chia giữa ngân sách trung ương và địa phương công khai, minh bạch, đồng thời tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng giao thông.

Đối với Điều 102, đại biểu kiến nghị, làm rõ cơ chế chuyển tiếp vốn trong năm đầu của giai đoạn kế hoạch mới đối với các chương trình, dự án đã được cấp có thẩm quyền quyết định, đã hoàn thành thủ tục đầu tư, được bố trí vốn trong kế hoạch trung hạn giai đoạn trước nhưng vẫn còn nhu cầu vốn để tiếp tục thực hiện.

"Việc bố trí vốn cần căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách và quyết định của cấp có thẩm quyền, đồng thời bảo đảm tính liên tục, tránh để dự án bị gián đoạn chỉ vì chậm hoàn tất thủ tục giao kế hoạch vốn của giai đoạn mới", ĐBQH Trần Thanh Hà nhấn mạnh.