Bảo đảm quyền con người ở Việt Nam nhìn từ chủ quyền và an ninh biên giới

Mọi công dân Việt Nam đều được đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và tham gia các hoạt động văn hóa tinh thần theo nhu cầu. Ảnh: Bích Nguyên

Cần một cách tiếp cận toàn diện hơn về quyền con người

Quyền con người không chỉ được hiểu ở phương diện các quyền dân sự, chính trị, mà còn gắn trực tiếp với quyền được sống trong hòa bình, ổn định; được học tập, chăm sóc sức khỏe; được làm ăn, phát triển; được Nhà nước bảo vệ trước thiên tai, dịch bệnh, tội phạm và bất ổn xã hội. Ở một quốc gia giữ vững được độc lập, chủ quyền, an ninh, trật tự, đồng thời không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, thì đó trước hết là nền tảng thiết thực để bảo đảm quyền con người.

Nhìn từ thực tiễn khu vực biên giới, biển đảo Việt Nam thời gian qua có thể thấy quyền con người được thể hiện bằng những điều rất cụ thể: Người dân được sống yên ổn trên quê hương mình; được học hành, khám chữa bệnh; được đi lại, giao thương hợp pháp; được bảo vệ trước tội phạm, buôn lậu, mua bán người, xuất nhập cảnh trái phép, thiên tai, dịch bệnh và các nguy cơ đe dọa an ninh, chủ quyền. Vì vậy, đánh giá nhân quyền ở Việt Nam mà tách khỏi điều kiện lịch sử, đặc điểm quản trị, yêu cầu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và đời sống thực tế của nhân dân là cách tiếp cận khó tránh khỏi sự thiếu toàn diện.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy Việt Nam đạt nhiều kết quả quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng sống và mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu cho người dân. Đó là những chuyển động tích cực không thể tách rời khi xem xét vấn đề quyền con người ở Việt Nam.

An ninh biên giới quốc gia là nền tảng bảo đảm quyền con người

Ở Việt Nam, quyền con người luôn gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ vững an ninh biên giới quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội. Không thể nói đến quyền sống trong yên bình, nếu biên giới bị xâm phạm, nếu tội phạm ma túy, buôn lậu, mua bán người lộng hành, nếu đời sống đồng bào khu vực biên giới thường xuyên bị đe dọa bởi mất an ninh, bất ổn. Từ góc độ đó có thể thấy, nhân quyền ở Việt Nam không thể được xem xét theo lối tách rời khỏi thực tiễn bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ vững an ninh biên giới quốc gia và bảo đảm cuộc sống bình yên cho nhân dân. Đặc biệt ở những địa bàn biên giới, nơi điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội còn nhiều khó khăn, việc giữ vững an ninh biên giới quốc gia càng có ý nghĩa trực tiếp đối với việc bảo đảm các quyền cơ bản của con người.

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam có thể thấy ngay tại các địa bàn biên giới, hải đảo. Ở những nơi còn xa trung tâm, cùng với cấp ủy, chính quyền địa phương, Bộ đội Biên phòng không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, mà còn trực tiếp tham gia giúp dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ giáo dục, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh. Đó là những việc làm cụ thể, phản ánh rõ quan điểm nhất quán của Việt Nam: Quyền con người phải được bảo đảm bằng chính sách đúng, bằng hành động thiết thực và bằng hiệu quả trong đời sống.

Trong khi đó, cách tiếp cận của HRW vẫn chủ yếu tập trung vào một số vụ việc riêng lẻ để đưa ra nhận định mang tính chủ quan. Cách nhìn ấy rõ ràng chưa phản ánh đầy đủ bối cảnh chính trị, pháp lý, lịch sử và thực tiễn đời sống ở Việt Nam.

Cán bộ Biên phòng giúp đỡ người dân xây dựng lại nhà ở bị đổ sập, hư hỏng sau mưa lũ. Ảnh: Sơn Vỹ

Nền biên phòng toàn dân nhìn từ thực tiễn đời sống nơi biên giới

Ở tuyến đầu biên giới, Bộ đội Biên phòng là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, đồng thời là chỗ dựa tin cậy của đồng bào nơi phên giậu Tổ quốc. Vai trò ấy được thể hiện không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng những việc làm cụ thể hằng ngày: Tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành pháp luật; tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; giúp dân phát triển sản xuất, ổn định đời sống; phối hợp chăm lo y tế, giáo dục; nhận đỡ đầu học sinh có hoàn cảnh khó khăn; hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh. Hình ảnh người lính quân hàm xanh bám dân, bám bản, bám địa bàn từ lâu đã trở thành minh chứng sinh động cho tinh thần vì nhân dân phục vụ.

Từ thực tiễn ấy có thể thấy, ở Việt Nam, bảo vệ quyền con người không tách rời việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ vững an ninh biên giới quốc gia và chăm lo cuộc sống của đồng bào khu vực biên giới. Ở nơi biên cương, mỗi cột mốc được giữ vững, mỗi bản làng được bình yên, mỗi gia đình được hỗ trợ vượt qua khó khăn đều là biểu hiện cụ thể của việc bảo đảm quyền con người.

Một trong những nhân tố quan trọng tạo nên sức mạnh bảo vệ quyền con người ở khu vực biên giới chính là nền biên phòng toàn dân. Khi cấp ủy, chính quyền địa phương, Bộ đội Biên phòng và đồng bào khu vực biên giới cùng chung sức bảo vệ đường biên, cột mốc, giữ gìn an ninh trật tự, phát triển kinh tế-xã hội, thì chủ quyền lãnh thổ được giữ vững, đời sống nhân dân cũng từng bước được nâng lên. Nền biên phòng toàn dân là sự gắn bó quân dân nơi biên giới; là niềm tin của đồng bào đối với Đảng, Nhà nước và Bộ đội Biên phòng; là sự chủ động tham gia của nhân dân vào sự nghiệp bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Chính từ nền tảng ấy, nhiều nguy cơ gây mất ổn định được ngăn chặn từ sớm, từ xa, cuộc sống bình yên của từng thôn bản, từng gia đình được giữ vững.

Do đó, đánh giá nhân quyền ở Việt Nam cần phải được nhìn từ thực tiễn đời sống của hơn một trăm triệu người dân; Đó là sự đổi thay ở những vùng quê, bản làng, biên giới, hải đảo; từ mái trường, trạm xá, con đường, cột mốc, cửa khẩu; từ những bàn tay người lính quân hàm xanh giúp dân vượt qua thiên tai, đói nghèo, lạc hậu; từ sự bình yên trên từng thôn bản, từng tuyến biên giới, từng vùng biển, đảo của Tổ quốc. Ở đâu chủ quyền lãnh thổ được giữ vững, an ninh biên giới quốc gia được bảo đảm, đồng bào khu vực biên giới được chăm lo, ở đó quyền con người có nền tảng bền vững để được bảo vệ và phát triển.