Bảo đảm tính thống nhất pháp luật trong phát triển công nghiệp văn hóa

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Như Ý

Làm rõ phạm vi hỗ trợ của nền tảng số

Góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn Hà Nội) đề nghị làm rõ phạm vi, chức năng của nền tảng số hỗ trợ sáng tạo và cơ chế vận hành sàn giao dịch sản phẩm văn hóa, quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm thống nhất với pháp luật hiện hành.

Theo đại biểu, công nghiệp văn hóa ở nước ta đang phát triển tích cực, từ điện ảnh, âm nhạc đến thiết kế và thủ công truyền thống gắn với du lịch. Việc ban hành luật nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, tạo khuôn khổ pháp lý khơi thông nguồn lực và phát triển thị trường văn hóa.

Về Điều 10 quy định phần mềm phục vụ sáng tạo và nền tảng số hỗ trợ quyền sở hữu trí tuệ, đại biểu đề nghị xác định rõ nền tảng chỉ hỗ trợ quyền tác giả, quyền liên quan hay bao gồm cả quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Việc này liên quan trực tiếp đến phạm vi chức năng, cơ chế phối hợp và thẩm quyền của các cơ quan quản lý chuyên ngành.

Theo đại biểu Nguyễn Phương Thủy, nếu nền tảng hỗ trợ toàn bộ các nhóm quyền sở hữu trí tuệ, dự thảo cần quy định cơ chế phối hợp liên ngành, tránh mở rộng thẩm quyền của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch so với quy định hiện hành. Đồng thời, cần đối chiếu phạm vi công nghiệp văn hóa tại Điều 2 với Luật Sở hữu trí tuệ để xác định rõ đối tượng và chức năng của nền tảng.

Đại biểu cũng lưu ý, thông tin về nhật ký sáng tạo, dấu thời gian trên nền tảng có thể hỗ trợ chứng minh quá trình hình thành tác phẩm, nhưng không mặc nhiên xác lập quyền sở hữu hoặc chứng minh người tải tác phẩm lên hệ thống là tác giả, chủ sở hữu hợp pháp. Vì vậy, cần quy định rõ nền tảng chỉ có chức năng hỗ trợ ghi nhận, quản lý thông tin, chuẩn bị hồ sơ, không thay thế cơ chế xác lập quyền và giải quyết tranh chấp theo pháp luật. Việc kết nối với các hệ thống đăng ký hiện hành phải bảo đảm liên thông, tránh phát sinh hệ thống dữ liệu, thủ tục song song.

Đối với Điều 27 về sàn giao dịch sản phẩm văn hóa và quyền sở hữu trí tuệ, đại biểu cho rằng cần xây dựng cơ chế xác minh hợp lý chủ thể quyền, phạm vi quyền được chuyển nhượng hoặc cấp phép và các hạn chế liên quan. Vì chỉ dựa vào cam kết của người đăng tải về tính chính xác của thông tin là chưa đủ để hạn chế rủi ro giao dịch với người không có quyền hoặc không đủ quyền định đoạt tài sản.

Phát triển công nghiệp văn hóa gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh

Góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Lưu Nam Tiến đề nghị có cách tiếp cận phù hợp đối với các công trình thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh; bảo đảm việc phát huy giá trị văn hóa gắn với yêu cầu quản lý, bảo vệ công trình và bí mật nhà nước.

Đại biểu Lưu Nam Tiến (Đoàn Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Như Ý

Theo đại biểu, không nên chỉ căn cứ vào việc công trình thuộc phạm vi quản lý của quân đội để quyết định khả năng tổ chức hoạt động công nghiệp văn hóa, mà cần đánh giá cụ thể công năng, yêu cầu quản lý, bảo vệ và nhiệm vụ quốc phòng, an ninh của từng công trình. Bởi bên cạnh các công trình phục vụ trực tiếp nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, những công trình như bảo tàng quân sự, trung tâm văn hóa, thể thao cũng có tiềm năng phát huy giá trị văn hóa, phục vụ công chúng.

Đại biểu đề nghị quy định rõ hoạt động công nghiệp văn hóa phải phù hợp với công năng, yêu cầu chuyên môn, kỹ thuật, an toàn, an ninh của công trình; đồng thời tuân thủ quy định về quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng, khu quân sự và bí mật nhà nước. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh, vừa tránh loại trừ máy móc những công trình đủ điều kiện phát triển công nghiệp văn hóa.

Về xây dựng Hạ tầng số văn hóa quốc gia, đại biểu Lưu Nam Tiến nhất trí với chủ trương tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu để số hóa, khai thác và phát huy giá trị văn hóa. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, không phải mọi dữ liệu đều có thể được chia sẻ với cùng phạm vi và mức độ tiếp cận.

Đối với lĩnh vực quốc phòng, một số dữ liệu về bảo tàng, di tích, tư liệu lịch sử quân sự có thể được số hóa để phục vụ phát triển văn hóa; trong khi những dữ liệu khác cần được quản lý chặt chẽ, hạn chế tiếp cận theo quy định.

Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật xác định rõ phạm vi dữ liệu được phép chia sẻ, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong cung cấp, khai thác, sử dụng dữ liệu. Việc kết nối, chia sẻ phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước.

Phát triển công nghiệp văn hóa phải minh bạch, đúng đối tượng

Góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cho rằng, các chính sách ưu đãi về đầu tư, đất đai, tài chính cần bảo đảm hiệu quả, khả thi, đúng đối tượng, đồng thời có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để ngăn ngừa trục lợi. Đặc biệt, cần chú trọng bảo vệ quyền và lợi ích của các chủ thể sáng tạo.

Đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (Đoàn Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Như Ý

Về chính sách ưu đãi đầu tư, đại biểu đề nghị xác định rõ đối tượng, điều kiện và mức độ ưu đãi; phân biệt các dự án thực sự tạo ra sản phẩm, giá trị sáng tạo với dự án chủ yếu mang tính thương mại, dịch vụ. Tiêu chí ưu đãi cần gắn với hoạt động sáng tạo, sản phẩm văn hóa, tài sản trí tuệ và đóng góp thực chất của dự án; đồng thời đánh giá kết quả thực hiện, không chỉ căn cứ vào hồ sơ đăng ký ban đầu.

Đối với chính sách đất đai, đại biểu nhấn mạnh cần quy định rõ loại dự án được hưởng ưu đãi, điều kiện sử dụng đất, trách nhiệm duy trì hoạt động văn hóa và cơ chế kiểm tra, xử lý khi nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết. Trong đó, cần ngăn ngừa việc lợi dụng danh nghĩa dự án công nghiệp văn hóa để tiếp cận đất đai ưu đãi nhưng chủ yếu phục vụ kinh doanh bất động sản hoặc thương mại; bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai, đầu tư và quản lý tài sản công.

Về chính sách tài chính, ngân sách nhà nước, đại biểu tán thành việc hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa, song đề nghị tránh hỗ trợ dàn trải, tập trung vào các lĩnh vực có khả năng tạo tác động lan tỏa như đào tạo nhân lực, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, chuyển đổi số, bảo hộ sở hữu trí tuệ và mở rộng thị trường.

Các chính sách hỗ trợ vốn, ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất cần có điều kiện, thời hạn, tiêu chí đánh giá hiệu quả rõ ràng, đồng thời làm rõ nguồn lực thực hiện và cơ chế kiểm soát, tránh chồng chéo với chính sách hiện hành.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị coi bảo vệ quyền và lợi ích của chủ thể sáng tạo là nội dung cốt lõi của Luật. Cần hỗ trợ tác giả, nghệ sĩ, nhà thiết kế và doanh nghiệp nhỏ trong xác lập, bảo hộ, định giá, khai thác tài sản trí tuệ; tăng khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý, giải quyết tranh chấp, bảo đảm minh bạch trong hợp đồng và phân chia lợi ích. Những quy định này cần phù hợp với pháp luật về sở hữu trí tuệ, đồng thời đáp ứng thách thức mới từ nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.

Đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng chính sách ưu đãi có điều kiện, minh bạch, có kiểm soát, đặt quyền và lợi ích của chủ thể sáng tạo ở vị trí trung tâm. Chính sách phải đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư, thông thoáng để khuyến khích sáng tạo, đồng thời chặt chẽ để bảo vệ nguồn lực công, ngăn ngừa lợi dụng chính sách, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa bền vững.