Bảo tàng Hà Nội - từ 'nơi lưu giữ' đến điểm hẹn văn hóa

Tìm về không gian ký ức

Bảo tàng Hà Nội thu hút đông đảo du khách đến tham quan. Ảnh: Bảo tàng Hà Nội.

Sáng chủ nhật cuối tháng 5, khuôn viên Bảo tàng Hà Nội tại phường Từ Liêm, đông kín người. Những nhóm học sinh ríu rít bên các màn hình tương tác, nhiều gia đình hai, ba thế hệ thong thả dạo bước trong không gian trưng bày, từng đoàn du khách nước ngoài chăm chú theo dõi các video giới thiệu về lịch sử Thăng Long - Hà Nội.

Chị Nguyễn Thu Hà đến từ phường Nam Từ Liêm chia sẻ: “Thay vì đưa con đi trung tâm thương mại, gia đình tôi lựa chọn tham quan bảo tàng và các di tích của Hà Nội. Khác với hình dung của tôi, lịch sử của Thủ đô được cán bộ bảo tàng kể bằng nhiều ngôn ngữ mới với ánh sáng, hình ảnh động, công nghệ trình chiếu và những trải nghiệm tương tác trực tiếp. Các con tôi rất thích thú bởi chúng không còn cảm giác đến bảo tàng để "học lịch sử” mà là khám phá thế giới mới tại một điểm hẹn văn hóa hiện đại”.

Không chỉ phụ huynh đưa con đến bảo tàng mà giới trẻ - nhóm công chúng từng được cho là “ngại vào bảo tàng” cũng dần thay đổi cách nhìn. Bạn Nguyễn Thế Khánh, sinh viên Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông chia sẻ: “Được tận mắt thấy những không gian trình chiếu 3D mapping, video ngắn, hình ảnh động, các màn hình tra cứu tương tác… hành trình khám phá lịch sử của tôi trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn rất nhiều. Tôi thích nhất khu trải nghiệm tương tác bởi có những thông tin nếu chỉ đọc trong sách rất khó hình dung nhưng khi xem hình ảnh mô phỏng và video thì dễ hiểu hơn nhiều”.

Các bạn học sinh ghi chép lại thông tin khi đến tham quan Bảo tàng Hà Nội. Ảnh: BTNH.

Bảo tàng Hà Nội hiện đang lưu giữ hơn 73.000 hiện vật cùng hàng chục nghìn tài liệu, hình ảnh tư liệu quý về lịch sử Thăng Long - Hà Nội. Đây là nguồn tài nguyên di sản đặc biệt lớn, trong đó có 6 nhóm bảo vật quốc gia với 137 hiện vật quý hiếm. Tuy nhiên, để thu hút công chúng, điều quan trọng không chỉ nằm ở số lượng hiện vật mà còn ở cách kể chuyện di sản. Những người làm công tác bảo tàng nơi đây đã chọn thay đổi cách kể câu chuyện di sản, bài trí hiện vật… để hấp dẫn người xem.

Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Đặng Minh Vệ chia sẻ: “Việc ứng dụng công nghệ là xu hướng tất yếu để đưa di sản đến gần hơn với người xem, nhất là giới trẻ. Từ việc tham quan một chiều, nay công chúng có thể chủ động lựa chọn nội dung mình muốn xem, muốn nghe, được tương tác và “thả cảm xúc” vào không gian bảo tàng”. Hiện nay, bảo tàng đã đưa vào sử dụng hệ thống trình chiếu kết hợp âm thanh, ánh sáng hiện đại; 24 màn hình tương tác cùng gần 100 video được bố trí tại các không gian trưng bày. Dữ liệu hiện vật được chuyển thể thành hình ảnh 2D, 3D, video ngắn, biểu đồ, sơ đồ… giúp người xem dễ tiếp cận hơn.

Khi di sản được kể bằng tư duy mới

Các chương trình trải nghiệm được Bảo tàng Hà Nội tổ chức nhằm thu hút công chúng. Ảnh: BTHN.

Công tác số hóa đang được Bảo tàng Hà Nội đẩy mạnh với mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu toàn bộ hơn 73.000 hiện vật trước năm 2031. Các hiện vật sẽ được quét 3D, gắn mã QR, RFID và xây dựng bản sao số nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn cũng như phát huy giá trị di sản.

Không dừng ở đó, Bảo tàng Hà Nội đang hướng tới mô hình “bảo tàng thông minh” với nhiều giải pháp mới như trợ lý ảo AI hỗ trợ thuyết minh tự động, ứng dụng thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), tham quan trực tuyến hay các trò chơi tương tác lấy chất liệu từ lịch sử, văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Trong tương lai, mỗi du khách có thể có một hành trình tham quan mang tính cá nhân hóa. Người yêu khảo cổ sẽ được gợi ý lộ trình riêng; học sinh có thể tham gia trò chơi lịch sử tương tác; du khách quốc tế có thể tiếp cận thông tin bằng nhiều ngôn ngữ thông qua thiết bị số…

Không gian Bảo tàng Hà Nội cũng đang dần mở rộng, thoát khỏi những tủ kính truyền thống để trở thành nơi công chúng có thể “chạm” vào lịch sử bằng nhiều hình thức trải nghiệm đa giác quan; đồng thời duy trì thời gian mở cửa xuyên trưa. Việc thành phố công nhận Bảo tàng Hà Nội là điểm đến du lịch được xem là bước ngoặt quan trọng, mở ra cơ hội để bảo tàng tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái du lịch văn hóa của Thủ đô.

Du khách nước ngoài say sưa tìm hiểu thông tin tại Bảo tàng Hà Nội. Ảnh: BTHN.

Bên cạnh việc ứng dụng công nghệ số vào hoạt động, những người làm công tác bảo tàng của Hà Nội luôn trăn trở để tìm cách phát huy giá trị văn hóa và khả năng kể chuyện bằng di sản. “Nếu thiếu nội dung hấp dẫn và tư duy sáng tạo, việc số hóa rất dễ rơi vào hình thức. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, Bảo tàng Hà Nội đang tiếp tục xây dựng đội ngũ làm bảo tàng có tư duy hiện đại, am hiểu nhu cầu công chúng và biết tạo ra những trải nghiệm giàu cảm xúc. Đồng thời, sự liên kết giữa bảo tàng với ngành du lịch, giáo dục và truyền thông cũng đang được đẩy mạnh để hình thành chuỗi trải nghiệm văn hóa hấp dẫn, có chiều sâu…”, Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Đặng Minh Vệ cho biết thêm.

Giữa nhịp sống đô thị hiện đại sôi động, việc nhiều người dân lựa chọn trở về với không gian văn hóa, lịch sử là tín hiệu đáng mừng. Đó không chỉ là nhu cầu giải trí mà còn là hành trình tìm lại ký ức, tìm lại hồn cốt Thăng Long - Hà Nội. Và khi những hiện vật vốn nằm lặng yên trong kho lưu trữ được “đánh thức” bằng công nghệ, bằng tư duy tiếp cận mới và bằng những câu chuyện giàu cảm xúc, bảo tàng sẽ không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa của hiện tại và tương lai.