BẢO TÀNG LỊCH SỬ QUỐC GIA TIÊN PHONG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC DI SẢN CHO THẾ HỆ TRẺ

Từ bảo tàng truyền thống đến “lớp học lịch sử không tường”

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống, việc giáo dục lịch sử và truyền cảm hứng về di sản cho thế hệ trẻ cũng đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Những phương pháp truyền thống vốn dựa nhiều vào sách vở và thuyết giảng đang dần bộc lộ hạn chế khi phải cạnh tranh với vô số hình thức tiếp cận tri thức hiện đại.

Học sinh trải nghiệm hoạt động“TRÍ SÁNG – Hành trình theo chân Bác”

Nhận thức rõ điều đó, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã lựa chọn một hướng đi khác biệt: đưa lịch sử thoát khỏi những giới hạn của không gian trưng bày, tiếp cận công chúng bằng ứng dụng công nghệ, trải nghiệm và tương tác qua mô hình tham quan trực tuyến "Tourday online” và “Giờ học lịch sử online”…

Tháng 9/2025, gần 1.000 học sinh tại bốn trường tiểu học ở tỉnh Lào Cai đã có một tiết học đặc biệt. Dù cách Hà Nội hàng trăm cây số, các em từ các điểm trường (điểm cầu) khác nhau vẫn được tham quan Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Khu di tích Kim Liên - quê hương của Bác Hồ thông qua chương trình tham quan trực tuyến “Tourday online” mang tên “Theo dấu chân Bác”.

Thông qua “Tourday online”, những câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh được tái hiện bằng hình ảnh, tư liệu, hiện vật cùng phần giao lưu tương tác và trò chơi trực tuyến. Khoảng cách địa lý dường như bị xóa nhòa khi không gian bảo tàng được kết nối tới từng lớp học vùng cao.

Chương trình cho thấy khả năng mở rộng tiếp cận giáo dục di sản tới những địa phương còn nhiều khó khăn về điều kiện tham quan thực tế, đồng thời mở ra hướng kết nối hiệu quả giữa Bảo tàng và nhà trường thông qua nền tảng số.

Trong những năm gần đây, học sinh trở thành đối tượng trung tâm của hàng loạt chương trình giáo dục di sản do Bảo tàng Lịch sử Quốc gia triển khai. Điểm khác biệt nằm ở chỗ người học không còn giữ vai trò thụ động mà trở thành chủ thể của quá trình khám phá và trải nghiệm. Các em được trực tiếp quan sát hiện vật, tham gia trò chơi, khám phá, giải mã các sự kiện lịch sử, làm việc nhóm và thực hiện những nhiệm vụ theo từng chủ đề.

Ði đầu trong ứng dụng công nghệ số

Ngay từ năm 2013, Bảo tàng đã tiên phong xây dựng mô hình bảo tàng ảo 3D, mở ra hướng tiếp cận hoàn toàn mới đối với công chúng. Một năm sau, hệ thống thuyết minh tự động Audio Guide được đưa vào sử dụng, giúp khách tham quan có thể chủ động tìm hiểu thông tin theo nhu cầu cá nhân. Năm 2021, trưng bày 3D “Bảo vật quốc gia” chính thức ra mắt trên nền tảng trực tuyến với hàng loạt hình ảnh, tư liệu và nội dung về bảo vật quốc gia hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng được số hóa công phu.

Trong giai đoạn dịch Covid-19, các chương trình như “Tourday online”, “Giờ học lịch sử online”, “Giờ học lịch sử online - Di sản ba miền” tiếp tục phát huy hiệu quả dựa trên nền tảng số, giúp Bảo tàng duy trì kết nối với công chúng trong thời gian giãn cách.

Đặc biệt, từ năm 2025, Bảo tàng tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ như thực tế tăng cường (AR), số hóa hiện vật và trưng bày chuyên đề kết hợp giữa di sản với công nghệ nhằm nâng cao trải nghiệm của khách tham quan.

Từ nền tảng công nghệ và phương pháp giáo dục lấy người học làm trung tâm, Bảo tàng từng bước đa dạng hóa các hình thức, hoạt động giáo dục +di sản, đáp ứng nhu cầu của các nhóm đối tượng công chúng khác nhau. Bên cạnh các chương trình tham quan trực tiếp và trực tuyến, Bảo tàng còn phát triển nhiều mô hình mới như “Giờ học lịch sử” tại Bảo tàng dành cho nhà trường và nhóm gia đình, chương trình giáo dục trải nghiệm kết hợp nói chuyện chuyên đề tại trường học và chương trình “Học lịch sử bằng tiếng Anh”.

Đây được xem là hướng đi khá mới trong hệ thống bảo tàng Việt Nam. Thông qua sự phối hợp giữa cán bộ giáo dục của Bảo tàng và giáo viên bản ngữ, học sinh không chỉ được tìm hiểu lịch sử dân tộc mà còn phát triển kỹ năng ngoại ngữ, thuyết trình, làm việc nhóm và tư duy phản biện. Lịch sử từ đó không còn đơn thuần là môn học về quá khứ mà trở thành cầu nối văn hóa, giúp thế hệ trẻ tự tin giới thiệu bản sắc dân tộc trong môi trường hội nhập quốc tế.