Bảo tồn văn hóa song hành với phát triển du lịch

Câu lạc bộ múa hát Khmer ấp Bà Tây C, xã Tập Sơn duy trì sinh hoạt phục vụ đồng bào Khmer vào dịp lễ, Tết. Ảnh: Mỹ Xuyên

Nhiều hoạt động văn hóa lan tỏa trong cộng đồng

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính tại tỉnh Vĩnh Long, một trong những điểm nhấn là Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chào mừng Lễ hội Oóc Om Bóc năm 2025, được tổ chức tại Khu di tích danh lam thắng cảnh quốc gia Ao Bà Om. Đây là sự kiện đầu tiên được tổ chức quy mô cấp tỉnh mở rộng, với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa như Liên hoan múa không chuyên dân tộc Khmer; Hội thi trình diễn nhạc cụ truyền thống; triển lãm sản phẩm đặc trưng; trưng bày nghề và trang phục truyền thống; đua ghe Ngo; thi đấu bóng chuyền, bóng đá thanh niên người dân tộc thiểu số.

Ông Thạch Mu Ni, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Vĩnh Long cho biết: Những năm qua, cùng với việc thực hiện nhiều chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc Khmer, Vĩnh Long luôn chú trọng việc giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hóa. Nhờ vậy, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Khmer được nâng cao đáng kể. Các cấp ủy, chính quyền địa phương luôn tạo mọi điều kiện để đồng bào và sư sãi giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, bảo tồn văn hóa vật thể, phi vật thể.

“Trong 5 năm qua, Vĩnh Long tổ chức 7 cuộc liên hoan văn hóa quy mô cấp tỉnh và liên tỉnh; tổ chức 55 lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và truyền dạy các giá trị văn hóa phi vật thể. Các loại hình nghệ thuật truyền thống như Chầm riêng cha pây, múa Rô băm, hát dân ca Khmer, múa dân gian, nhạc ngũ âm... cùng các kỹ thuật nghề thủ công đã được truyền dạy bài bản” - ông Mu Ni nói.

Hiện nay, toàn tỉnh duy trì 256 câu lạc bộ văn hóa dân gian, chủ yếu tập trung tại các ngôi chùa Khmer. Đội ngũ nòng cốt giữ gìn di sản gồm có 6 Nghệ nhân Ưu tú người dân tộc thiểu số đang trực tiếp tham gia truyền dạy văn hóa phi vật thể cho thế hệ trẻ. Đặc biệt, Vĩnh Long có 5 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia là Lễ hội Oóc Om Bóc, Lễ hội Đom Lơng Neák Tà, nghệ thuật Chầm riêng chà pây, nghệ thuật Rô băm, nghề làm mão (mũ), mặt nạ.

Giữ gìn bản sắc văn hóa Khmer

Thời gian qua, một số địa phương đã chủ động huy động nguồn lực xã hội hóa, vận động cộng đồng cùng tham gia bảo tồn di sản. Nhiều đội văn nghệ quần chúng, câu lạc bộ múa hát dân gian Khmer được duy trì thường xuyên; các nghệ nhân dân gian được tạo điều kiện truyền dạy nghề, âm nhạc, múa, trang phục, ẩm thực truyền thống cho thanh thiếu niên. Những hoạt động này không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần ở cơ sở, mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa bản địa trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, các sư sãi ở các chùa cũng dành sự quan tâm việc bảo tồn các điệu múa và nhạc cụ truyền thống. Tại chùa Wat CheDay (chùa Tháp), ấp Bà Tây C, xã Tập Sơn, việc học múa và nhạc cụ truyền thống được duy trì thường xuyên, với những thanh âm trong trẻo, rộn ràng khiến người nghe như hòa vào không khí lễ hội náo nhiệt của đồng bào mỗi dịp lễ, Tết.

Ông Kim Ngọc, Câu lạc bộ múa hát Khmer ấp Bà Tây C cho biết: "Trước đây, ở ấp cũng có đoàn Dù kê, nhưng mai một do bà con phải lo cho cuộc sống. Bây giờ, Nhà nước chăm lo cho đồng bào Khmer có cuộc sống ổn định nên những thành viên của đoàn ngày trước cùng nhau tụ họp lại để thành lập Câu lạc bộ múa hát Khmer. Những vị cao niên, là diễn viên Dù kê trước đây, đứng ra dạy cho con cháu từng động tác phù hợp với nhân vật mà mình từng thể hiện. Còn trang phục, đạo cụ, diễn viên tận dụng đồ đạc sẵn có để làm. Đi kèm với điệu múa là những nhạc cụ đặc trưng như trống Chhay dăm, chiêng, dàn nhạc ngũ âm... Câu lạc bộ hiện có 28 thành viên là những người yêu thích nghệ thuật dân tộc. Thời gian qua, câu lạc bộ duy trì sinh hoạt hằng tháng và sinh hoạt vào dịp lễ, Tết của đồng bào Khmer”. Trước đây, ông Ngọc đóng vai khỉ Hanuman, giờ cả 3 người con của ông đều có thể đóng vai này. Người nào cũng thích biểu diễn nên ông Ngọc phải sắp xếp luân phiên để 3 người con của ông có thể tham gia.

Em Thạch Si Rây, ở xã Tập Sơn cho biết: "Em thích nhạc cụ dân tộc từ nhỏ. Mỗi khi trong xóm có đám cưới mở nhạc truyền thống hay tới mùa đua ghe Ngo, nhà chùa tổ chức nghi lễ hạ thủy ghe Ngo, các bác chơi nhạc cụ phục vụ rất hay. Nghe tin chùa mở lớp dạy nhạc cụ truyền thống của dân tộc, em đăng ký học. Ban đầu, em cũng gặp nhiều khó khăn, nhưng nhờ thầy chỉ dẫn nhiệt tình giúp em biết cách đánh một số bài nhạc truyền thống”.

Ông Nguyễn Quỳnh Thiện, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long cho biết: Để giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số. Vĩnh Long đã xây dựng và triển khai thực hiện các đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn, đồng thời gắn kết với du lịch để vừa khai thác, vừa bảo tồn. Cùng với đó, tỉnh nghiên cứu, sưu tầm, phân loại di sản văn hóa phi vật thể dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống các dân tộc thiểu số đã, đang bị mai một để định hướng các nhiệm vụ, giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị loại hình dân ca, dân vũ, dân nhạc tiêu biểu các dân tộc thiểu số.

“Hiện nay, tỉnh Vĩnh Long đã có các cơ chế, chính sách ưu đãi nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp và cá nhân đầu tư, khai thác giá trị di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc thiểu số vào hoạt động kinh tế, du lịch tại địa phương. Tỉnh cũng hỗ trợ xây dựng các mô hình câu lạc bộ, đội văn nghệ ấp, phum sóc bảo tồn, phát huy dân ca, dân vũ, dân nhạc các dân tộc thiểu số...; xây dựng mô hình câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ hoạt động hiệu quả phục vụ phát triển du lịch tại các địa phương” - ông Thiện nói.

Với sự quan tâm của các cấp, các ngành và ý thức chủ động của cộng đồng, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của các dân tộc thiểu số ở Vĩnh Long đang từng bước đi vào chiều sâu, tạo nền tảng vững chắc để phát triển du lịch bền vững, góp phần nâng cao giá trị di sản văn hóa và phát triển kinh tế địa phương.

Mỹ Xuyên