Bảo tồn voọc chà vá chân xám

Voọc chà vá chân xám tại xã Tam Mỹ đã duy trì và phát triển ổn định với 75 cá thể. Ảnh: GreenViet

Tiềm năng lớn

Voọc chà vá chân xám (Pygathrix cinerea) là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, thuộc nhóm IB - nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại; đồng thời được xếp hạng nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.

Với số lượng ngoài tự nhiên ước tính trên toàn quốc chỉ còn khoảng 1.500 - 2.000 cá thể, loài này đang đối mặt với nguy cơ suy giảm do sinh cảnh sống bị chia cắt, thu hẹp và chịu nhiều tác động của con người.

Tại xã Tam Mỹ, quần thể 75 cá thể voọc chà vá chân xám phân bố tại khu vực núi Hòn Dồ, Dương Bông, Hòn Ông và Dương Bản Lầu. Số lượng cá thể này đang được bảo tồn hiệu quả gần 10 năm qua bởi sự quan tâm, quyết tâm của chính quyền, các cơ quan chuyên môn, các tổ chức bảo tồn và cả đóng góp của cộng đồng người dân thông qua nhóm Tiên phong bảo tồn loài voọc chà vá chân xám.

Ông Trần Hồng Dương, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Mỹ cho biết, voọc chà vá chân xám có thể trở thành “tài nguyên du lịch sinh thái đặc sắc”, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân, quảng bá hình ảnh và bản sắc văn hóa của địa phương thông qua các hoạt động du lịch, nghiên cứu, khám phá thiên nhiên.

Tuy nhiên, hiện nay loài này đang đứng trước nhiều nguy cơ, công tác bảo vệ tại Tam Mỹ vẫn còn nhiều thách thức. Đó là việc bảo vệ loài chủ yếu dựa vào ý thức tự giác, sự tự nguyện của cộng đồng dân cư xung quanh khu vực sinh sống của loài.

Tình trạng đặt bẫy, săn bắt động vật hoang dã tuy giảm nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ. Du lịch sinh thái chưa được khai thác bài bản, còn mang tính tự phát. Trong bối cảnh đó, ông Dương cho rằng việc bảo tồn voọc chà vá chân xám cần được nhìn nhận không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là cơ hội để phát triển kinh tế bền vững.

Nhìn lại hành trình hơn 8 năm bền bỉ, ông Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet), cho biết công tác bảo tồn loài voọc chà vá chân xám đạt những kết quả tích cực. Với sự đồng hành của cộng đồng và các đơn vị chức năng, số lượng cá thể đã có sự tăng trưởng thực chất.

Dữ liệu thống kê cho thấy, nếu năm 2017 ghi nhận 20 cá thể thì đến năm 2024, con số này đã tăng lên chính xác 75 cá thể. Đáng chú ý, sự xuất hiện của các cá thể non trong đàn là minh chứng rõ nét cho khả năng thích nghi và phục hồi của quần thể trong điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.

Kiến tạo sinh kế bền vững

Đề xuất giải pháp cho thời gian đến, ông Trần Hữu Vỹ nhấn mạnh việc phải chuyển dịch từ bảo tồn thụ động sang các giải pháp khoa học và kinh tế bền vững.

Thành công then chốt trong bảo tồn voọc chà vá chân xám tại Tam Mỹ nằm ở việc xây dựng mô hình quản lý dựa vào cộng đồng. Ảnh: GreenViet

Theo ông Vỹ, nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu là duy trì nghiên cứu tập tính, giám sát định kỳ để kịp thời ứng phó với các nguy cơ từ diện tích sinh cảnh tù túng. Đặc biệt, nghiên cứu sâu về đa dạng di truyền là yêu cầu cấp thiết nhằm ngăn chặn tình trạng giao phối cận huyết - một rủi ro hiện hữu đối với các quần thể nhỏ bị cô lập.

Thành phố cần mở rộng phạm vi khảo sát sang các vùng phụ cận để sớm phát hiện và kết nối các hành lang sinh thái tiềm năng. Về hạ tầng xanh, giải pháp mũi nhọn là thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng xung quanh khu vực bảo tồn. Việc thay thế dần diện tích cây keo bằng các loài cây gỗ lớn không chỉ giúp mở rộng không gian sinh tồn cho loài voọc chà vá chân xám mà còn gia tăng độ che phủ rừng tự nhiên, giảm thiểu rủi ro cháy rừng.

Trong khi đó, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Mỹ đề xuất cần xây dựng mô hình du lịch sinh thái gắn với bảo tồn; từ đây xã có thể phát triển các tour tham quan rừng, quan sát voọc chà vá chân xám trong môi trường tự nhiên, kết hợp trải nghiệm đời sống nông thôn như làm nông, thưởng thức ẩm thực địa phương.

Cùng đó, việc thiết lập các khu bảo vệ, kiểm soát hoạt động khai thác rừng và hỗ trợ sinh kế cho người dân là những giải pháp thiết thực nhằm giảm áp lực lên môi trường sống của voọc. Mặt khác, chú trọng đầu tư phát triển hạ tầng du lịch nông thôn theo hướng thân thiện với môi trường, các công trình đảm bảo không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái, giữ được nét đặc trưng văn hóa của địa phương.

“Bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế không phải là hai mục tiêu đối lập, mà hoàn toàn có thể song hành nếu chúng ta có định hướng đúng đắn. Việc bảo tồn voọc chà vá chân xám gắn với phát triển du lịch nông thôn chính là con đường hiệu quả để vừa gìn giữ tài nguyên quý giá, vừa nâng cao đời sống người dân”, ông Trần Hồng Dương, Phó Chủ tịch UBND xã cho hay.

Ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, đa dạng sinh học phải được nhìn nhận là nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu ưu tiên nhất là tạo sinh kế bền vững cho người dân tại chỗ; chỉ khi đời sống được đảm bảo, người dân mới thực sự gắn bó và bảo vệ rừng. Ngành nông nghiệp thành phố cam kết sẽ rà soát, mở rộng sinh cảnh rừng theo quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, đồng thời xây dựng các cơ chế chính sách đặc thù để huy động nguồn lực xã hội hóa cho công tác bảo tồn voọc chà vá chân xám.

HỮU ANH