Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ảnh minh họa

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho các cháu thiếu niên, nhi đồng tình thương yêu và quan tâm đặc biệt. Với Người, trẻ em là những mầm non, cần được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục về mọi mặt, sức khỏe, học tập, vui chơi, giải trí. Trong bài thơ "Kêu gọi thiếu nhi" viết năm 1941, Người xem thiếu niên, nhi đồng là "búp trên cành", "bầy con cưng" - tương lai của quốc gia dân tộc.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhân ngày khai trường năm học đầu tiên và Tết Trung thu đầu tiên khi nước nhà giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư cho học sinh và thiếu nhi cả nước nhắc nhở các em ra sức học tập, siêng tập thể thao và ra sức giúp cho Nhi đồng cứu quốc, để mai sau lớn lên thành những người dân xứng đáng với một nước độc lập, tự do.

Trên báo Sự thật số 134 xuất bản đúng Ngày Quốc tế Thiếu nhi đầu tiên (1/6/1950), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư chúc mừng các cháu thiếu niên, nhi đồng. Trong thư, Người viết: "Bác thương các cháu lắm, Bác hứa với các cháu rằng đến ngày đánh đuổi hết giặc Pháp, kháng chiến thành công, Bác cùng Chính phủ và các đoàn thể sẽ cố gắng làm cho các cháu dần dần được no ấm, được vui chơi, được học hành, được vui sướng".

Ngày 15/5/1961, nhân Lễ kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên tiền phong Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi một bức thư cho thiếu niên, nhi đồng. Trong thư, Người căn dặn: "Các cháu cũng tham gia đấu tranh bằng cách thực hiện mấy điều sau đây: Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào/ Học tập tốt, lao động tốt/ Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt/ Giữ gìn vệ sinh/ Thật thà, dũng cảm. Mai sau các cháu sẽ là người chủ của nước nhà. Cho nên ngay từ rày, các cháu cần phải rèn luyện đạo đức cách mạng để chuẩn bị trở nên người công dân tốt, người cán bộ tốt của nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh".

Đồng chí Vũ Kỳ, thư ký của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho biết: Gần cuối năm 1965, để chuẩn bị phần thưởng cho giáo viên và học sinh vào cuối năm học, Chủ tịch Hồ Chí Minh thấy 5 điều Người dạy thiếu niên, nhi đồng từ năm 1965 trở về trước, 3 câu đầu mỗi câu có 6 chữ, còn 2 câu cuối mỗi câu chỉ có 4 chữ, như vậy không cân đối. Người đã suy nghĩ và bổ sung thêm cho mỗi câu đủ 6 chữ. Do đó, 5 điều Người dạy thiếu niên, nhi đồng được Người sửa thành: Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào/ Học tập tốt, lao động tốt/ Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt/ Giữ gìn vệ sinh thật tốt/ Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm. Theo Người, đức khiêm tốn sẽ giúp các em tiến bộ mãi.

Nhân Ngày Quốc tế Thiếu nhi năm 1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài "Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng" (Báo Nhân Dân, số 5526, ngày 1/6/1969). Người nhấn mạnh: "Thiếu niên, nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà. Vì vậy, chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Công tác đó phải làm kiên trì, bền bỉ. Trong thời gian tới và trong dịp hè này, cần phải đẩy mạnh công tác thiếu niên, nhi đồng đạt nhiều kết quả tốt và thiết thực. Trước hết các gia đình (tức là ông bà, cha mẹ, anh chị) phải làm thật tốt công việc ấy. Các đảng ủy đường phố và hợp tác xã phải phụ trách chỉ đạo thiết thực và thường xuyên. Ủy ban thiếu niên, nhi đồng, Đoàn Thanh niên, ngành giáo dục và các ngành, các đoàn thể cần phải có kế hoạch cụ thể chăm sóc, giáo dục các cháu càng ngày càng khỏe mạnh và tiến bộ. Các Tỉnh ủy, Thành ủy cần phải phụ trách đôn đốc việc này cho có kết quả tốt. Vì tương lai của con em ta, dân tộc ta, mọi người, mọi ngành phải có quyết tâm chăm sóc và giáo dục các cháu bé cho tốt".

Hành động vì trẻ em

Quan điểm về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là kim chỉ nam cho Đảng, Nhà nước ta hoàn thiện cơ sở pháp lý và hiện thực hóa quyền của trẻ em.

Ngày 20/2/1990. Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về Quyền Trẻ em. Bên cạnh đó, khoản 1 điều 37 Hiến pháp 2013 quy định như sau: Trẻ em được Nhà nước, gia đình, xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục, được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em.

Trên tinh thần ấy, quyền được bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và các quyền khác của trẻ em tiếp tục được thể chế hóa trong các chỉ thị, nghị quyết của Trung ương, các văn bản luật: Chỉ thị 20-CT/TW ngày 5/11/2012 của Bộ Chính trị "Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong tình hình mới"; Luật Trẻ em năm 2016; Quyết định số 23/QĐ-TTg ngày 7/1/2021 của Thủ tướng Chính phủ "Phê duyệt Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2021 - 2030"…

Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách vượt trội cho trẻ em trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, giảm nghèo và bảo trợ xã hội. Các chương trình như: "Sóng và máy tính cho em", "Cặp lá yêu thương", "Nâng bước em tới trường", "Con nuôi đồn Biên phòng", "Tiếp sức đến trường"… đã hỗ trợ hàng triệu trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Hệ thống bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cấp quốc gia được thành lập từ sớm, với nhiều hoạt động ý nghĩa và thiết thực. Điển hình như Quỹ Bảo trợ trẻ em được thành lập từ ngày 4/5/1992 theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em (sau sửa đổi là Luật Trẻ em 2016), có chức năng vận động sự đóng góp tự nguyện của cơ quan, tổ chức, cá nhân ở trong nước và nước ngoài, viện trợ quốc tế và hỗ trợ của ngân sách Nhà nước trong trường hợp cần thiết để thực hiện các mục tiêu về trẻ em được Nhà nước ưu tiên. Nhiều chương trình hoạt động của quỹ đã thể hiện sức sáng tạo, tận tâm, tiên phong vì cộng đồng, vì cuộc sống tốt đẹp cho trẻ em. Tiêu biểu như chương trình "Mùa xuân cho em", "Phẫu thuật nụ cười", "Cùng em đến trường", "Vì trái tim trẻ thơ"…

Ngoài ra, sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cũng được các cấp, các ngành quan tâm thực hiện, tạo sự chuyển biến tích cực về cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em. Trong đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đóng vai trò chủ trì phối hợp, giám sát việc thực hiện các chính sách chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em tại địa phương. Hội LHPN Việt Nam đã phát động chương trình "Mẹ đỡ đầu" nhằm hỗ trợ chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ mồ côi có hoàn cảnh khó khăn và triển khai nhiều hoạt động ý nghĩa khác nhằm chăm sóc, bảo vệ trẻ em. Hội còn phát động Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch", trong đó có tiêu chí "Không có trẻ em suy dinh dưỡng và bỏ học". Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có Chương trình "Vì đàn em thân yêu" là hoạt động trọng điểm, xuyên suốt nhằm chăm lo toàn diện cho thiếu niên, nhi đồng.

Bên cạnh đó, "Tháng hành động vì trẻ em", diễn ra từ ngày 1/6 đến 30/6 hàng năm, là đợt cao điểm huy động toàn xã hội chung tay bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, thúc đẩy các quyền trẻ em và tạo môi trường sống an toàn, lành mạnh cho trẻ.

Ảnh minh họa

Hiện nay cả nước có hơn 26 triệu trẻ em. Bên cạnh những kết quả tích cực trong công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em, vẫn còn gần 2 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt hoặc có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt. Nhiều em vẫn phải đối diện với các nguy cơ như bạo lực, xâm hại, tai nạn, đuối nước, thiên tai và đặc biệt là những tác động tiêu cực từ không gian mạng. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, các ngành, gia đình, nhà trường và toàn xã hội nhằm tạo dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ em phát triển toàn diện.

Đầu tư cho trẻ em chính là đầu tư cho tương lai của đất nước. Vì vậy, việc huy động nguồn lực xã hội, tăng cường các hoạt động chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em, lan tỏa trách nhiệm cộng đồng đối với trẻ em không chỉ là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một tổ chức mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội, góp phần xây dựng thế hệ công dân khỏe mạnh, tự tin, sáng tạo và phát triển toàn diện trong thời kỳ mới.