Bảo vệ dữ liệu cá nhân trước làn sóng lừa đảo bằng AI

Những cuộc gọi “giống như thật”

Đầu tháng 5, bà N.T.H (trú tại phường Đống Đa, Hà Nội) bất ngờ nhận được cuộc gọi video từ tài khoản mạng xã hội mang tên con trai đang học ở nước ngoài. Hình ảnh hiển thị đúng khuôn mặt, giọng nói gần như không khác biệt. Người gọi thông báo đang gặp sự cố tài khoản, cần chuyển gấp gần 200 triệu đồng để xử lý thủ tục.

Chỉ đến khi cuộc gọi liên tục bị gián đoạn, hình ảnh mờ bất thường và người thân trong gia đình gọi xác minh lại, bà H. mới biết mình vừa bị các đối tượng sử dụng công nghệ deepfake giả mạo.

Cuộc gọi sử dụng deepfake như thật. Ảnh: IT

Đây không còn là thủ đoạn mới, song mức độ tinh vi đang tăng nhanh cùng sự phát triển của AI. Theo cảnh báo của Bộ Công an, các đối tượng hiện lợi dụng dữ liệu cá nhân công khai trên mạng xã hội như hình ảnh, video, giọng nói để dựng các cuộc gọi giả mạo rất khó phân biệt.

Tại Hà Nội, thời gian qua, lực lượng công an cũng liên tục phát đi cảnh báo về tình trạng giả danh công an, viện kiểm sát, ngân hàng thông qua công nghệ deepfake nhằm dẫn dụ người dân chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP.

Theo ghi nhận thực tế, nhiều người dân vẫn có thói quen đăng tải công khai hình ảnh căn cước công dân, vé máy bay, thông tin tài khoản hoặc video cá nhân lên mạng xã hội mà chưa lường hết rủi ro. Đây chính là “nguồn dữ liệu” để tội phạm công nghệ cao khai thác.

Theo ông Vũ Ngọc Sơn - Trưởng ban Công nghệ, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết, AI đang giúp tội phạm mạng giảm đáng kể thời gian tạo lập kịch bản lừa đảo.

Ông cho biết, chỉ cần vài giây giọng nói hoặc vài bức ảnh trên mạng xã hội, AI có thể tạo ra video, âm thanh giả với độ chân thực rất cao. Người dân nếu không bình tĩnh xác minh rất dễ trở thành nạn nhân.

Dữ liệu cá nhân là “tài sản số” cần được bảo vệ

Không chỉ người cao tuổi, nhiều người trẻ tại Hà Nội cũng trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo công nghệ cao. Mới đây, một sinh viên trên địa bàn Hà Nội bị giả danh nhân viên viễn thông gọi điện thông báo “chuẩn hóa dữ liệu thuê bao”, yêu cầu truy cập đường link cài ứng dụng. Sau vài phút thao tác, toàn bộ tiền trong tài khoản ngân hàng bị chiếm đoạt.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, điểm chung của nhiều vụ việc là dữ liệu cá nhân đã bị lộ lọt từ trước, bao gồm số điện thoại, email, hình ảnh khuôn mặt hoặc thông tin giấy tờ tùy thân.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hồ Chí Minh nhận định, trong thời đại số, dữ liệu cá nhân cần được nhìn nhận như một loại tài sản đặc biệt. Nhiều người nghĩ chỉ mất tiền mới nguy hiểm, nhưng thực tế việc để lộ dữ liệu cá nhân chính là bước đầu khiến tội phạm tiếp cận và dựng lên các kịch bản lừa đảo bằng AI”.

Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc thu thập, xử lý và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, bên cạnh hành lang pháp lý, yếu tố quan trọng nhất vẫn là nâng cao ý thức tự bảo vệ của mỗi người dân.

Ảnh minh họa.

Các chuyên gia khuyến cáo, người dân không nên công khai hình ảnh giấy tờ tùy thân, thông tin ngân hàng lên mạng xã hội; hạn chế chia sẻ dữ liệu sinh trắc học như giọng nói, video khuôn mặt trên nền tảng công khai. Khi nhận cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, cần xác minh qua nhiều kênh khác nhau thay vì tin tuyệt đối vào hình ảnh hoặc giọng nói.

Đại diện một ngân hàng thương mại tại Hà Nội cho biết, thời gian gần đây, nhiều khách hàng đã chủ động khóa tài khoản tạm thời hoặc gọi xác minh khi phát hiện dấu hiệu bất thường từ các cuộc gọi video, qua đó tránh được nguy cơ mất tiền.

Trong bối cảnh AI phát triển mạnh, cuộc chiến chống lừa đảo công nghệ cao sẽ còn nhiều thách thức. Song cùng với sự vào cuộc của cơ quan chức năng, việc xây dựng “lá chắn số” từ chính nhận thức và kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân của mỗi người dân sẽ là giải pháp quan trọng để hạn chế rủi ro trên không gian mạng.