Bảo vệ 'ngôi nhà xanh': Hành động từ địa phương để tương lai phát triển bền vững

Khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế về du lịch sinh thái, cảnh quan, dịch vụ môi trường và các giá trị đa dạng sinh học của rừng. (Ảnh: Quốc Khánh/TTXVN)

Theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong bảo tồn thiên nhiên, phục hồi hệ sinh thái và thúc đẩy phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Tuy vậy, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy đa dạng sinh học vẫn đang đối mặt với hàng loạt sức ép từ suy thoái môi trường, biến đổi khí hậu đến nạn săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép. Trong bối cảnh đó, Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026 đã gửi đi thông điệp - "lời nhắc" mạnh mẽ về vai trò của chính quyền địa phương, cộng đồng và toàn xã hội trong hành trình gìn giữ “ngôi nhà xanh” cho tương lai phát triển bền vững.

Cần sự phối hợp liên ngành, đầu tư dài hạn

Ngày 22/5 hằng năm được Liên hợp quốc chọn là Ngày Quốc tế đa dạng sinh học nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về giá trị của đa dạng sinh học đối với phát triển bền vững. Năm 2026, chủ đề của ngày này là “Hành động của địa phương cho hiệu quả toàn cầu,” qua đó nhấn mạnh vai trò của cộng đồng và các sáng kiến ở cấp địa phương trong việc thực hiện hiệu quả các mục tiêu bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học.

Thông điệp trên cũng kêu gọi áp dụng cách tiếp cận “toàn xã hội” trong triển khai Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và 23 mục tiêu của Khung đa dạng sinh học Côn Minh - Montreal thuộc Công ước Đa dạng sinh học.

Tại Việt Nam, tính đến nay, Việt Nam đã hình thành mạng lưới gồm 180 khu bảo tồn thiên nhiên trên cạn và dưới nước, với tổng diện tích hơn 2,67 triệu ha. Cùng với đó, hệ thống các khu bảo tồn tiếp tục được rà soát, củng cố và nâng cao hiệu quả quản lý theo hướng tăng cường kết nối sinh thái, phục hồi sinh cảnh tự nhiên và bảo tồn các loài nguy cấp, quý, hiếm.

Cặp chim hồng hoàng sinh sống trong tán rừng thuộc Phong Nha – Kẻ Bàng. (Ảnh: Kha Phạm/TTXVN)

Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định trên 42%, góp phần quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và hấp thụ carbon. Đáng chú ý, nhiều hệ sinh thái quan trọng như rừng ngập mặn, đất ngập nước nội địa, rạn san hô, cỏ biển và vùng ven biển đang từng bước được phục hồi thông qua các chương trình phục hồi hệ sinh thái và các giải pháp dựa vào thiên nhiên.

Trong những năm gần đây, Việt Nam cũng tiếp tục mở rộng và nâng cao vị thế của các danh hiệu quốc tế về bảo tồn thiên nhiên với nhiều khu Ramsar, khu dự trữ sinh quyển thế giới và vườn di sản ASEAN được công nhận. Đây không chỉ là cơ sở bảo vệ các hệ sinh thái có giá trị toàn cầu mà còn góp phần thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn.

Song song với đó, công tác bảo tồn loài hoang dã nguy cấp cũng được tăng cường thông qua các chương trình cứu hộ, nhân nuôi bảo tồn, tái thả về tự nhiên, kiểm soát buôn bán trái phép động vật hoang dã và phục hồi sinh cảnh. Hệ thống pháp luật và cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý đa dạng sinh học tiếp tục được hoàn thiện nhằm tăng cường hiệu quả thực thi và kiểm soát các hành vi vi phạm.

Vịnh Gia Luận-Cát Bà. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)

Đáng chú ý, đa dạng sinh học đang dần được lồng ghép vào các chiến lược và quy hoạch phát triển quốc gia, ngành và địa phương như quy hoạch sử dụng đất, không gian biển, phát triển nông nghiệp sinh thái, thủy sản bền vững, lâm nghiệp, du lịch sinh thái và hạ tầng xanh. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cách tiếp cận này góp phần giảm thiểu tác động đến hệ sinh thái, hướng tới mô hình phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Tuy vậy, bên cạnh kết quả đạt được, đa dạng sinh học cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như suy thoái hệ sinh thái, mất sinh cảnh tự nhiên, ô nhiễm môi trường, rác thải nhựa đại dương, khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên, tác động của biến đổi khí hậu và tình trạng săn bắt, buôn bán trái phép động vật hoang dã. Những thách thức này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, đầu tư dài hạn và sự tham gia sâu rộng hơn của toàn xã hội.

Phát huy vai trò của chính quyền địa phương và cộng đồng trong hành trình bảo vệ đa dạng sinh học.

Địa phương, cộng đồng vào cuộc

Trước thực tế trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có công văn gửi các bộ, ban, ngành, đoàn thể, đề nghị quan tâm chỉ đạo tổ chức thực hiện các hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức trên các phương tiện thông tin đại chúng về ý nghĩa, thông điệp của Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026.

Đơn vị này cũng khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng, doanh nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội thực hiện các hoạt động cụ thể như: Trồng cây, bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường, xây dựng các mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Cùng với đó, các địa phương thúc đẩy tổ chức thực hiện Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học, áp dụng chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ, giải pháp dựa vào thiên nhiên; huy động hợp tác đa bên trong công tác bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; khuyến khích các tổ chức, cá nhân ký kết với cơ quan quản lý và thực hiện các tiêu chuẩn, cam kết tự nguyện về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; ngăn chặn các hành vi vi phạm trong khai thác tài nguyên và buôn bán, tiêu thụ động, thực vật hoang dã.

Tái thả động vật hoang dã sau cứu hộ về tự nhiên tại Vườn quốc gia Cúc Phương. (Ảnh: TTXVN phát)

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026, trong những ngày qua, các địa phương trên cả nước cũng đã và đang chủ động triển khai hàng loạt hoạt động hưởng ứng bằng những mô hình và cách làm thiết thực.

Tại nhiều tỉnh, thành phố, các chiến dịch trồng cây, phục hồi rừng ngập mặn, làm sạch môi trường biển, bảo vệ nguồn nước và tuyên truyền giảm rác thải nhựa được đồng loạt phát động với sự tham gia của đông đảo người dân, đoàn viên thanh niên, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Gần đây, ngày 17/5, chương trình “Rừng xanh lên” đã quy tụ đông đảo người dân, lực lượng kiểm lâm, chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Sơn La và các doanh nghiệp cùng tham gia trồng 6.000 cây tại xã Vân Hồ. Hoạt động này không chỉ góp phần phục hồi nhiều ha rừng tự nhiên ở Sơn La, mà còn “gieo” thêm hy vọng về một tương lai bền vững ở vùng Tây Bắc.

Theo ông Trịnh Lê Nguyên - Giám đốc Trung tâm Con người và Thiên nhiên, dải rừng nối liền Mai Châu và Vân Hồ được xem là “lá phổi xanh” quan trọng của vùng Tây Bắc, đồng thời là nơi sinh sống của loài Vượn đen má trắng quý hiếm cùng nhiều hệ động, thực vật đặc hữu. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, do sức ép khai thác và phát triển kinh tế, các hệ sinh thái tự nhiên tại đây đã và đang đối mặt với nhiều thách thức và bị tác động mãnh liệt.

Mỗi cây xanh được trồng không chỉ góp phần phủ xanh đất trống, mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên.

Trước tình hình trên, chương trình “Rừng Xanh Lên” được khởi xướng từ năm 2022 với mục tiêu phục hồi 500 ha rừng tự nhiên nối liền Mai Châu và Vân Hồ trong vòng 10 năm (giai đoạn từ năm 2022 - 2032). Đây được xem là một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự đồng hành bền bỉ của cộng đồng, chính quyền, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Thị Luyến, đại diện Nhóm Yêu Môi trường cho biết thời gian qua, những đợt thiên tai khốc liệt, những trận bão lũ gây thiệt hại nặng nề vừa qua chính là lời cảnh báo nghiêm khắc từ thiên nhiên. Mẹ Thiên Nhiên không tàn ác, mà chính chúng ta đã làm mất đi sự cân bằng vốn có.

“Đứng trước thực tế đó, trách nhiệm gìn giữ màu xanh không của riêng một cá nhân hay tổ chức nào, mà là trách nhiệm chung của tất cả chúng ta,” bà Luyến chia sẻ và bày tỏ mong muốn thông qua việc trồng cây sẽ góp phần gìn giữ màu xanh cho Mẹ Thiên nhiên vì một Việt Nam bền vững, vì thế hệ tương lai và đóng góp cho mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.

Trước đó, trong tháng 3/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh cũng đã ban hành kế hoạch tổ chức chuỗi cuộc thi vẽ tranh, sáng tạo video ngắn/clip tuyên truyền về di sản thiên nhiên và bảo tồn hệ sinh thái trên địa bàn. Các tác phẩm dự thi tập trung phản ánh vẻ đẹp đa dạng của hệ sinh thái, tôn vinh các loài động, thực vật quý hiếm, lan tỏa thông điệp kêu gọi cộng đồng chung tay gìn giữ và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cho mai sau./.

Bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học là yêu cầu gắn liền với phát triển kinh tế – xã hội, không thể tách rời hay xem nhẹ. (Ảnh: Lê Đông/TTXVN)