Bảo vệ sự tôn nghiêm, phát huy giá trị Quốc ca

Ngày 9/9, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) tổ chức Hội thảo lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Lễ Thượng cờ được tổ chức trang nghiêm nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám (19/8/1945 – 19/8/2026) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 – 2/9/2026). Ảnh: Phạm Kiên - TTXVN

Phát biểu tại hội thảo, bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, cho biết việc xây dựng Nghị định nhằm thể chế hóa kết luận của Bộ Chính trị về yêu cầu ban hành quy định thống nhất, đồng bộ trong sử dụng Quốc ca, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các quy định về Quốc kỳ, Quốc huy, bảo đảm sự tôn nghiêm và chuẩn mực của các biểu tượng quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tặng chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh cho gia đình cố nhạc sĩ Văn Cao, tác giả Quốc ca Việt Nam. Ảnh tư liệu: Lâm Khánh - TTXVN

Khắc phục tình trạng thiếu thống nhất

Trình bày tóm tắt Dự thảo Nghị định, ông Nghiêm Hà Hải, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, nhấn mạnh Quốc ca được sử dụng thường xuyên, rộng rãi trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội; từ nghi lễ nhà nước, hoạt động đối ngoại, quốc phòng, an ninh đến giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao và nhiều sự kiện quan trọng khác.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội thảo lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc sử dụng Quốc ca và Quốc thiều vẫn còn những điểm thiếu thống nhất. Các bản nhạc hiện được khai thác với nhiều cách hòa âm, phối khí, tốc độ, trường độ và chất lượng âm thanh khác nhau. Một số cơ quan, đơn vị còn lúng túng trong việc xác định trường hợp nào hát Quốc ca, trường hợp nào cử Quốc thiều; khi nào sử dụng bản ghi âm, khi nào biểu diễn trực tiếp. Vì vậy, nghi thức thực hiện tại một số sự kiện chưa đồng đều và chuẩn mực.

Sự phát triển nhanh của môi trường mạng, truyền thông đa phương tiện và trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra những vấn đề mới. Việc đăng tải, chia sẻ, cắt ghép, chuyển đổi định dạng, thay đổi tốc độ, cao độ, phối khí hoặc lồng ghép Quốc ca vào các sản phẩm số có nguy cơ làm sai lệch, biến dạng, ảnh hưởng đến tính trang nghiêm và giá trị biểu tượng của Quốc ca.

Trong khi đó, cơ chế nhận diện nội dung và thực hiện quyền sở hữu trí tuệ trên các nền tảng số xuyên biên giới có thể dẫn đến việc nhận diện sai, ngăn chặn hoặc hạn chế phổ biến, sử dụng Quốc ca hợp pháp. Nguyên nhân một phần là chưa có bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức và cơ chế cung cấp, quản lý thống nhất.

Thực tiễn đó cho thấy sự cần thiết phải hình thành một hệ thống dữ liệu chính thức về Quốc ca, Quốc thiều, phục vụ nghi lễ trong nước, hoạt động đối ngoại, sự kiện thể thao quốc tế, báo chí, truyền thông cũng như nhu cầu chính đáng của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và hoạt động trên môi trường số ngày càng gia tăng, một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, thống nhất và khả thi không chỉ giúp khắc phục những bất cập hiện nay mà còn tạo điều kiện phổ biến, giáo dục và phát huy giá trị Quốc ca trong đời sống xã hội.

Miễn phí tiếp cận, nghiêm cấm làm sai lệch Quốc ca

Dự thảo Nghị định gồm 4 chương, 24 điều, trong đó Chương II quy định cụ thể việc sử dụng, bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca.

Theo Dự thảo, Bộ VHTT&DL là cơ quan giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về sử dụng Quốc ca, cử Quốc thiều. Bộ có trách nhiệm công bố, cung cấp bản nhạc và lời Quốc ca; tổ chức xây dựng, thẩm định, công bố bản hòa âm, phối khí chính thức và bản ghi âm chính thức của Quốc ca, Quốc thiều.

Người dân đồng loạt khoác lên mình áo đỏ sao vàng, hát Quốc ca và cùng tiến bước vì một Việt Nam đoàn kết. Ảnh: Quang Cường - TTXVN

Các cơ quan, tổ chức, cá nhân được quyền tiếp cận, khai thác và sử dụng miễn phí những bản chính thức do Bộ VHTT&DL công bố. Quy định này vừa tạo ra nguồn sử dụng chuẩn, thống nhất, vừa mở rộng khả năng tiếp cận, phổ biến Quốc ca trong cộng đồng.

Dự thảo cũng phân định rõ cách thức sử dụng: Quốc ca được hát trực tiếp theo bản nhạc và lời do Bộ VHTT&DL công bố; Quốc thiều được cử trực tiếp theo bản hòa âm, phối khí chính thức hoặc bằng bản ghi âm chính thức. Trong những trường hợp phải hát Quốc ca nhưng không tổ chức hát trực tiếp, bản ghi âm chính thức được sử dụng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Việc sử dụng Quốc ca trong các hoạt động, sự kiện, tác phẩm văn học, nghệ thuật, điện ảnh, xuất bản phẩm, sản phẩm giáo dục, báo chí và truyền thông phải phù hợp với nội dung, bối cảnh và yêu cầu thể hiện; không được làm sai lệch nhạc, lời, xuyên tạc, xúc phạm hoặc ảnh hưởng đến giá trị, ý nghĩa và sự trang nghiêm của Quốc ca.

Trên môi trường mạng, tổ chức, cá nhân có quyền đăng tải, lưu trữ, chia sẻ, khai thác và phổ biến Quốc ca theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, Dự thảo nghiêm cấm sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo hoặc phương tiện kỹ thuật để tạo ra nội dung làm sai lệch, biến dạng, xuyên tạc, xúc phạm Quốc ca; giả mạo bản hòa âm, phối khí hoặc bản ghi âm chính thức của Quốc ca, Quốc thiều.

Trong không khí trang nghiêm, dưới lá cờ đỏ sao vàng, hàng trăm đại biểu cùng quân, dân trên đảo Trường Sa cất vang bài Quốc ca hùng tráng. Ảnh: TTXVN phát

Các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số và dịch vụ thông tin điện tử cũng phải phối hợp xử lý nội dung vi phạm; đồng thời khắc phục những trường hợp nhận diện sai, ngăn chặn hoặc hạn chế việc tiếp cận, phổ biến, sử dụng Quốc ca hợp pháp.

Hoàn thiện quy định để Quốc ca lan tỏa đúng chuẩn mực

Tại hội thảo, 17 ý kiến của đại diện các bộ, ngành, cơ quan chuyên môn đã tập trung làm rõ yêu cầu kết hợp hài hòa giữa bảo vệ sự tôn nghiêm, tính toàn vẹn với phổ biến, giáo dục và phát huy giá trị Quốc ca.

Nhạc sĩ Phạm Ngọc Khôi, Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, đề nghị Dự thảo quy định cụ thể hơn về cao độ, tốc độ và cách thể hiện phù hợp với từng hoàn cảnh. Chẳng hạn, bản Quốc ca dùng để toàn dân hát cần có tông phù hợp, tốc độ vừa phải; trong khi bản Quốc thiều không lời có thể được thể hiện với tiết tấu, cao độ tạo âm hưởng hùng tráng hơn.

Đại diện Cục Nghệ thuật Biểu diễn đề xuất đưa các bản hòa âm, phối khí chính thức của Quốc ca, Quốc thiều vào phụ lục kèm theo Nghị định, gồm bản nhạc và lời Quốc ca; tổng phổ chính thức của Quốc ca, Quốc thiều theo hình thức giao hưởng và tổng phổ Quốc thiều theo hình thức quân nhạc.

Ông Nguyễn Mạnh Khải, Phó Vụ trưởng Vụ Quốc phòng – An ninh, Văn phòng Chủ tịch nước, đề nghị bổ sung quy định khuyến khích hát và sử dụng Quốc ca tại khu vực biên giới, hải đảo – những nơi phên dậu của Tổ quốc – để tăng sức lan tỏa của bài hát.

Quần chúng nhân dân Thủ đô chào cờ, hát quốc ca, tái hiện buổi lễ chào cờ đầu tiên tại Hà Nội vào ngày 10/10/1954. Ảnh: Dương Giang-TTXVN

Trước thực trạng nhiều phiên bản Quốc ca chưa thống nhất, được hòa âm, phối khí và phát tán trên mạng, ông Nguyễn Mạnh Khải kiến nghị cơ quan soạn thảo phối hợp với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an xử lý các bản sai lệch; đồng thời xây dựng bộ nhận diện để người dân dễ dàng phân biệt, lựa chọn và sử dụng bản chính thức.

Bảo vệ Quốc ca không có nghĩa là hạn chế sức lan tỏa của Quốc ca. Ngược lại, việc xây dựng một nguồn dữ liệu chính thức, dễ tiếp cận và được sử dụng miễn phí sẽ giúp Quốc ca hiện diện rộng rãi hơn nhưng vẫn đúng nhạc, đúng lời, đúng nghi thức và đúng với giá trị thiêng liêng của một biểu tượng quốc gia.

Bộ VHTT&DL sẽ tiếp tục tiếp thu các ý kiến, hoàn thiện hồ sơ, dự kiến trình Chính phủ xem xét, ban hành Nghị định trong tháng 10/2026.

Thiêng liêng Lễ chào cờ hát Quốc ca ở Trường Sa

Thực hiện: Ngân Lượng - Hoàng Anh

Ảnh tư liệu: Thông tấn xã Việt Nam

Báo: Thể thao và Văn hóa