Bảo vệ thanh niên trước 'ma trận' thông tin độc hại - Bài 2: Dựng 'lá chắn số' cho thanh niên trước mọi thông tin xấu độc

Không gian mạng là “trận địa” nóng bỏng

Nếu trước đây, các thế lực thù địch chủ yếu phát tán quan điểm sai trái qua tài liệu in ấn, phát thanh hoặc các kênh bí mật, thì nay chúng triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội để tiến hành chống phá với tốc độ nhanh, phạm vi rộng, mức độ thâm nhập sâu, thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Theo Trung tá, ThS Khuất Duy Tiến, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, đối tượng mà chúng hướng tới nhiều nhất chính là thanh niên. Bởi đây là lực lượng đông đảo, nhạy bén với cái mới, nhưng chưa được trang bị đầy đủ năng lực nhận diện bản chất vấn đề. Chỉ cần một đoạn clip cắt ghép, một bài viết giật gân, một phát ngôn bị bóp méo ngữ cảnh, hay một “trend” được dẫn dắt có chủ đích, nhận thức của một số người trẻ rất dễ bị tác động.

Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều vụ việc phức tạp về an ninh trật tự đều xuất phát từ việc thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng lan truyền nhanh trên mạng xã hội. Có những vụ việc ban đầu chỉ là hiện tượng cá biệt, nhưng sau khi bị các tài khoản xấu khai thác, thổi phồng, xuyên tạc, đã nhanh chóng trở thành chủ đề gây hoài nghi, bức xúc, chia rẽ trong dư luận. Nguy hiểm hơn, một số đối tượng còn núp bóng “phản biện”, “đấu tranh vì công lý”, “bảo vệ lẽ phải” để công kích chế độ, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, kích động tâm lý bất mãn trong một bộ phận giới trẻ.

Cán bộ, chiến sĩ đảo Trường Sa, Đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa vui văn hóa văn nghệ. Ảnh: HỒNG SÁNG

Theo TS Nguyễn Thị Bích Lan, Trưởng ban Công tác Đảng - Đoàn thể Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới đang chịu sự tác động mạnh mẽ, sâu rộng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự bùng nổ của không gian mạng, nơi thông tin được cập nhật, lan truyền từng giây, từng phút với tốc độ chưa từng có, mở ra môi trường học tập, nghiên cứu, giao lưu và chia sẻ rộng lớn, giúp thanh niên Việt Nam có điều kiện tiếp cận nguồn tri thức phong phú, đa dạng về mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Qua đó, tri thức, kỹ năng, thái độ sống tích cực của thanh niên được bồi đắp, góp phần hình thành một thế hệ công dân toàn cầu năng động, sáng tạo và hội nhập. Tuy nhiên, chính môi trường sôi động này lại tiềm ẩn nhiều rủi ro, chứa đựng những “cạm bẫy” khôn lường.

Thực tiễn cho thấy, các thế lực thù địch, phản động ngày càng ráo riết, triệt để tận dụng không gian mạng như một công cụ hữu hiệu để chống phá Đảng, Nhà nước ta. Từ việc xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, bôi nhọ lãnh tụ, đến việc lợi dụng các vấn đề về dân sinh, môi trường, chống tham nhũng, xử lý cán bộ vi phạm... để quy kết bản chất chế độ, tất cả đều nhằm một mục tiêu nhất quán: Làm suy giảm niềm tin của thanh niên đối với Đảng, Nhà nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Chủ động “miễn dịch” thông tin “bẩn” - bản lĩnh thanh niên thời đại số

Trong bối cảnh thông tin đa chiều, thật - giả đan xen, “miễn dịch” thông tin xấu độc không còn là khái niệm mang tính lý thuyết, mà trở thành năng lực sống còn đối với mỗi thanh niên. Nếu thiếu khả năng “tự đề kháng”, người trẻ rất dễ bị cuốn theo những luồng thông tin lệch lạc, từ đó dẫn đến nhận thức sai, hành động sai, thậm chí bị lợi dụng vào những mục đích chống phá.

Thực tế cho thấy, không ít trường hợp thanh niên chia sẻ, bình luận những nội dung sai sự thật mà không hề ý thức được hệ quả. Có người chỉ vì tò mò, “bắt trend”, hoặc tin vào những thông tin giật gân mà vô tình tiếp tay cho tin giả lan rộng. Nguy hiểm hơn, một số cá nhân do thiếu hiểu biết hoặc lệch lạc về nhận thức đã chuyển từ trạng thái “bị tác động” sang “chủ động phát tán”, trở thành “mắt xích” trong chuỗi lan truyền thông tin xấu độc. Điều đó cho thấy, “miễn dịch” thông tin xấu độc trước hết phải bắt đầu từ nền tảng nhận thức. Một thanh niên hiểu đúng lịch sử, nắm vững đường lối, quan điểm của Đảng, có niềm tin vững chắc vào con đường phát triển của đất nước sẽ không dễ bị dao động trước những luận điệu xuyên tạc. Ngược lại, sự mơ hồ về chính trị, thiếu nền tảng lý luận chính là “điểm yếu” để các thế lực thù địch khai thác.

Bên cạnh đó, kỹ năng số cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trong thời đại mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành “nhà sản xuất nội dung”, thanh niên phải biết cách kiểm chứng thông tin, phân tích nguồn tin, nhận diện các chiêu trò như cắt ghép, giật tít, dẫn dắt cảm xúc. Một cú nhấp chuột thiếu suy nghĩ có thể khiến thông tin sai lệch lan đi với tốc độ chóng mặt, gây hệ lụy khó lường.

Quan trọng hơn, “miễn dịch” thông tin xấu độc còn là bản lĩnh dám nói “không” với cái sai, dám lên tiếng bảo vệ cái đúng. Đó không phải là sự tranh cãi cực đoan, mà là thái độ rõ ràng, lập trường vững vàng trước các vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia, dân tộc.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải bắt đầu từ mỗi con người, mỗi công dân, trong đó thanh niên là lực lượng nòng cốt. Khi mỗi người trẻ trở thành một “bộ lọc thông tin” có trách nhiệm, một “điểm tựa” của sự thật, thì những luồng thông tin xấu độc dù tinh vi đến đâu cũng khó có thể tác động, lôi kéo.

Giữ vững trận địa, không để khoảng trống tư tưởng

Trong cuộc đấu tranh trên không gian mạng hiện nay, nguy hiểm không chỉ đến từ thông tin sai trái được phát tán có chủ đích, mà còn đến từ những “khoảng trống tư tưởng” trong một bộ phận thanh niên. Khi thiếu thông tin chính thống, thiếu định hướng kịp thời, thiếu môi trường để thể hiện chính kiến đúng đắn, thì những luồng thông tin lệch lạc rất dễ len lỏi, chiếm lĩnh và dẫn dắt nhận thức.

Đề cập đến vấn đề này, PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, ở đâu thông tin tích cực, chính thống chậm chân, ở đó thông tin sai trái sẽ “lấp chỗ trống”. Có những vụ việc khi mới phát sinh chưa được định hướng kịp thời, đã nhanh chóng bị các tài khoản xấu khai thác, bóp méo, thổi phồng, khiến một bộ phận thanh niên hoang mang, dao động. Điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ “chống” mà phải “xây”, không chỉ “phản bác” mà phải “dẫn dắt”. Do đó, muốn giữ vững trận địa tư tưởng, trước hết phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có sức thuyết phục cao. Các cơ quan chức năng, tổ chức Đoàn, Hội cần đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông, tận dụng nền tảng số để đưa thông tin chính thống đến gần thanh niên hơn, nhanh hơn, hấp dẫn hơn. Không thể để thông tin đúng nhưng khô cứng, chậm trễ, trong khi thông tin sai lại lan truyền nhanh và “bắt mắt”.

Bên cạnh đó, theo nhiều chuyên gia, phải gắn “giữ trận địa tư tưởng” với xây dựng môi trường sống tích cực cho thanh niên. Khi người trẻ có lý tưởng rõ ràng, có cơ hội phát triển, có niềm tin vào tương lai, thì những luận điệu xuyên tạc sẽ không còn sức hấp dẫn. Ngược lại, nếu để thanh niên rơi vào trạng thái mất phương hướng, thiếu niềm tin, thì dù có kiểm soát thông tin đến đâu cũng khó đạt hiệu quả bền vững.

Học sinh Đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi tìm hiểu thông tin về chủ quyền biển, đảo Việt Nam. Ảnh: HỒNG SÁNG

Thượng tá, TS Tạ Quang Đạo, Học viện Chính trị cho rằng, trước hết, “lá chắn” hiệu quả nhất chính là nền tảng nhận thức chính trị vững vàng. Một thanh niên có hiểu biết đúng đắn về lịch sử dân tộc, nắm chắc đường lối, quan điểm của Đảng sẽ có “bộ lọc tự nhiên” để phân biệt đúng - sai, thật - giả. Khi đã có niềm tin khoa học và lý tưởng rõ ràng, người trẻ sẽ không dễ bị dao động trước những luận điệu xuyên tạc, kích động. Ngược lại, sự mơ hồ, thiếu nền tảng chính trị chính là “khe hở” để thông tin xấu độc xâm nhập và chi phối nhận thức.

Cùng với đó, mỗi thanh niên cần chủ động trang bị kỹ năng số, một “tấm khiên” quan trọng trong thời đại công nghệ. Không chỉ dừng lại ở việc sử dụng mạng xã hội, người trẻ phải biết kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn, nhận diện các thủ đoạn như cắt ghép, giật tít, dẫn dắt cảm xúc, thao túng thuật toán. Thói quen “đọc kỹ trước khi tin, kiểm tra trước khi chia sẻ” cần trở thành nguyên tắc ứng xử cơ bản. Một cú nhấp chuột có trách nhiệm không chỉ bảo vệ bản thân, mà còn góp phần ngăn chặn sự lan truyền của thông tin sai lệch. Quan trọng hơn, “lá chắn” ấy phải được củng cố bằng bản lĩnh cá nhân và thái độ sống tích cực. Thanh niên không chỉ “miễn nhiễm” với cái xấu, mà còn phải chủ động lan tỏa cái đúng, cái tốt.

Bàn về vấn đề này, đồng chí Bùi Quang Huy, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cho rằng, chúng ta đang bước vào thời kỳ mới với những chuyển biến nhanh chưa từng có: Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn đang làm thay đổi toàn diện đời sống xã hội, tác động hằng phút, hằng giờ tới thanh niên. Do đó, vai trò và nhiệm vụ của tổ chức Đoàn các cấp trong giáo dục thanh niên càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Do đó, mỗi cán bộ Đoàn, mỗi bạn trẻ cần chủ động học tập, nghiên cứu, làm chủ công nghệ, biết sử dụng dữ liệu, AI và nền tảng số để phục vụ công việc của mình, nhất là tự “tạo lá chắn số” trước các thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Đồng chí Trần Quang Hưng, Phó bí thư Thành đoàn Hà Nội cũng đề xuất giải pháp: Công tác giáo dục trên không gian mạng phải quán triệt quan điểm "xây" đi đôi với "chống", trong đó xây là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài. Để làm được điều đó, Hà Nội đã xây dựng một “thế trận” đa tầng, vững chắc. Theo đồng chí Trần Quang Hưng, sức mạnh của “thế trận” này còn đến từ lực lượng nòng cốt là Ban Chỉ đạo 35, các câu lạc bộ lý luận trẻ và đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên được tập huấn kỹ năng số thường xuyên.

Trong bối cảnh không gian mạng trở thành “trận địa” phức tạp, nơi thông tin xấu độc luôn tìm cách len lỏi, việc xây dựng “lá chắn” bảo vệ bản thân không chỉ là yêu cầu kỹ năng, mà còn là vấn đề bản lĩnh, ý thức và trách nhiệm của mỗi thanh niên. Nếu như các giải pháp từ tổ chức, cơ quan chức năng đóng vai trò định hướng, hỗ trợ, thì yếu tố quyết định vẫn nằm ở chính mỗi người trẻ, chủ thể trực tiếp tiếp nhận, xử lý và lan tỏa thông tin.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không phải là né tránh không gian mạng, mà là làm chủ không gian mạng, biến “trận địa” thành “lợi thế”. Khi mỗi thanh niên là một “chiến sĩ thông tin”, mỗi tổ chức Đoàn là một “pháo đài tư tưởng”, mỗi nền tảng số là một kênh lan tỏa giá trị tích cực, thì mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá sẽ bị đẩy lùi.

Tự bảo vệ mình trước thông tin xấu độc không phải là thu mình, né tránh, mà là chủ động làm chủ thông tin, làm chủ nhận thức. Khi mỗi thanh niên trở thành một “lá chắn sống” vững vàng về tư tưởng, tỉnh táo về thông tin, trách nhiệm trong hành động, thì đó chính là nền tảng vững chắc để xây dựng thế hệ trẻ xứng đáng là đội hậu bị tin cậy của Đảng, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng trong mọi hoàn cảnh.

Khi từng thanh niên trở thành một “điểm tựa” của sự thật, một “pháo đài” vững chắc về tư tưởng, mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá dù tinh vi đến đâu sẽ bị đẩy lùi. Và khi thế hệ trẻ giữ vững lý tưởng, sống có trách nhiệm, có khát vọng cống hiến, thì đó chính là bảo đảm vững chắc nhất cho tương lai của đất nước, cho sự trường tồn của chế độ, cho niềm tin mà Đảng và nhân dân đã gửi gắm.

Hơn bao giờ hết, mỗi thanh niên cần tự hỏi: Mình đang đứng ở đâu trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng? Là người quan sát thờ ơ, hay chiến sĩ tiên phong trên “mặt trận không tiếng súng”? Câu trả lời không nằm ở lời nói, mà ở hành động cụ thể mỗi ngày. Khi từng thanh niên giữ vững “ngọn lửa” lý tưởng trong tim, mỗi người trẻ trở thành một “pháo đài” vững chắc về tư tưởng, thì mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá dù tinh vi đến đâu cũng sẽ bị vô hiệu hóa.

(còn nữa)