Bảo vệ thanh niên trước 'ma trận' thông tin độc hại - Bài 3: Xây dựng thế hệ trẻ vững vàng trước kỷ nguyên số (tiếp theo và hết)

Đặt thanh niên vào trung tâm chiến lược bảo vệ nền tảng tư tưởng

Trong giai đoạn hiện nay, khi mạng xã hội trở thành “mặt trận” lan truyền thông tin với tốc độ tính bằng giây, mỗi lượt chia sẻ, bình luận hay tương tác của người trẻ đều có thể tạo nên những tác động xã hội sâu rộng. Bởi vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể tách rời nhiệm vụ xây dựng một thế hệ thanh niên có bản lĩnh chính trị vững vàng, đủ năng lực nhận diện đúng - sai, có trách nhiệm để giữ gìn những giá trị cốt lõi của dân tộc.

Theo Báo cáo Digital Vietnam 2025, đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet, tương đương hơn 84% dân số; khoảng 79 triệu tài khoản mạng xã hội đang hoạt động, chiếm gần 78% dân số. Không gian mạng đã trở thành môi trường sống thứ hai của nhiều người trẻ. Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, thanh niên có thể tiếp cận khối lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày, đồng thời cũng trở thành chủ thể phát tán thông tin với tốc độ rất nhanh.

Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 316 (Quân khu 2) học tập tại Phòng truyền thống Sư đoàn. Ảnh: HỒNG SÁNG

Chính vì vậy, các thế lực thù địch từ lâu đã coi thanh niên là đối tượng tác động trọng điểm. Chúng hiểu rằng, nếu làm phai nhạt niềm tin, bào mòn lý tưởng, làm lệch chuẩn nhận thức chính trị của người trẻ, hậu quả sẽ không chỉ dừng ở một cá nhân mà ảnh hưởng tới cả tương lai dân tộc. Những thủ đoạn núp bóng “phản biện”, “góp ý”, “nói thẳng”, “khách quan” xuất hiện ngày càng tinh vi trên các nền tảng mạng xã hội. Chỉ cần một video cắt ghép, một bài viết xuyên tạc lịch sử hay một luồng dư luận được dẫn dắt có chủ đích, nhận thức của một bộ phận thanh niên thiếu bản lĩnh rất dễ bị tác động.

Điều đáng lo ngại là nhiều người trẻ có tri thức, có khả năng tiếp cận công nghệ, có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội nhưng lại thiếu chiều sâu chính trị và trải nghiệm thực tiễn. Khi thiếu “bộ lọc” thông tin, họ dễ rơi vào trạng thái hoài nghi, cực đoan, thậm chí phủ định sạch trơn những giá trị cách mạng, vai trò lãnh đạo của Đảng và thành tựu phát triển của đất nước.

Thực tế cho thấy, ở đâu thanh niên được quan tâm đúng mức, được tạo điều kiện cống hiến, ở đó “sức đề kháng” tư tưởng tốt hơn. Nhiều mô hình gần, sát thanh niên đang phát huy hiệu quả rõ nét, như tại Hà Nội, các Câu lạc bộ Lý luận trẻ của Thành đoàn duy trì sinh hoạt theo chuyên đề, kết hợp đối thoại trực tuyến, trao đổi những vấn đề dư luận quan tâm. Ở nhiều đơn vị Quân đội, tổ chức Đoàn đưa nội dung đấu tranh phản bác quan điểm sai trái lên nền tảng số bằng video ngắn, infographic, podcast, thu hút đông đảo đoàn viên tham gia. Các đơn vị thuộc Quân khu 2, Sư đoàn 312 (Quân đoàn 12), nhiều hoạt động bổ ích dành cho cán bộ, đoàn viên như: Diễn đàn thanh niên, hành quân về nguồn, kể chuyện truyền thống, giao lưu văn hóa văn nghệ, về với dân ngày cuối tuần... đã giúp bộ đội có thêm nhiều thông tin tích cực để chia sẻ lên mạng xã hội, góp phần lan tỏa những mô hình hay, cách làm sáng tạo vì dân của Bộ đội Cụ Hồ.

Những câu chuyện ấy cho thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thanh niên không thể chỉ dừng ở tuyên truyền, phổ biến, mà phải hướng tới “kích hoạt” lòng yêu nước, tự tôn dân tộc, khát vọng cống hiến và trách nhiệm xã hội. Khi thanh niên trở thành chủ thể tự giác của quá trình này, họ sẽ đứng vững trước luận điệu sai trái. PGS, TS Phạm Chiến Thắng, Trưởng khoa Báo chí - Truyền thông, Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên cho rằng, giữa dòng chảy sôi động của thông tin số, người trẻ cần được trang bị “vaccine” bản lĩnh, nhân ái và trách nhiệm để trở thành công dân số có ích.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách để củng cố niềm tin thế hệ trẻ

Nếu lý tưởng là “ngọn lửa”, nhận thức là “la bàn”, thì cơ chế, chính sách chính là “mảnh đất” để các giá trị đó bén rễ và phát triển bền vững. Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm phát triển thanh niên toàn diện. Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021-2030 cùng các chương trình quốc gia về việc làm, khởi nghiệp, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đã mở ra nhiều cơ hội để người trẻ khẳng định mình. Nhiều mô hình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp tại TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng; các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo; chương trình “Thanh niên lập nghiệp”, “Mỗi xã một sản phẩm” gắn với vai trò của đoàn viên đã tạo chuyển động tích cực. Hàng chục nghìn thanh niên được hỗ trợ vốn, công nghệ, kỹ năng quản trị để phát triển sản xuất, kinh doanh ngay tại địa phương.

Tuy nhiên, vẫn còn những “điểm nghẽn” cần nhìn nhận thẳng thắn. Ở một số nơi, thủ tục hành chính còn rườm rà; cơ chế hỗ trợ thanh niên chưa thông thoáng; việc tiếp cận nguồn vốn, đất đai, công nghệ của thanh niên khu vực nông thôn, miền núi còn hạn chế. Một bộ phận thanh niên có trình độ, có khát vọng nhưng thiếu “bệ đỡ” để phát triển, dễ rơi vào tâm lý chán nản, hoài nghi.

Chính từ những “khoảng trống” đó, các thế lực thù địch thường lợi dụng để bóp méo thực tiễn, quy chụp bản chất chế độ, gieo rắc tâm lý bất mãn trong một bộ phận giới trẻ. Chúng khai thác những khó khăn mang tính cục bộ, thổi phồng thành vấn đề hệ thống, từ đó dẫn dắt nhận thức theo hướng tiêu cực.

Do vậy, hoàn thiện cơ chế, chính sách không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là giải pháp căn cơ để củng cố niềm tin chính trị. Khi thanh niên được bảo đảm quyền lợi chính đáng, được tiếp cận cơ hội công bằng, được ghi nhận và tôn vinh xứng đáng, họ sẽ có thêm động lực để gắn bó với lý tưởng chung.

Niềm tin không đến từ khẩu hiệu, mà được hình thành từ những trải nghiệm cụ thể, từ sự công bằng trong cơ hội phát triển, từ môi trường minh bạch và từ việc “nói đi đôi với làm”. Khi chính sách thực sự đi vào cuộc sống, trở thành điểm tựa cho thanh niên phát triển, đó cũng là “lá chắn mềm” bền vững nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ gốc.

Phát triển thanh niên số có trách nhiệm trên không gian mạng

Trong kỷ nguyên số, khi mỗi thanh niên đều có thể trở thành một “trung tâm lan tỏa thông tin”, khái niệm công dân không còn bó hẹp trong đời sống thực, mà mở rộng sang không gian mạng. Vì vậy, xây dựng thế hệ thanh niên vững vàng về tư tưởng phải gắn liền với hình thành công dân số có trách nhiệm, những người không chỉ giỏi công nghệ, mà còn có ý thức chính trị, đạo đức và trách nhiệm xã hội.

Thực tế cho thấy, nhiều hệ lụy từ thông tin xấu độc không bắt nguồn từ chủ ý chống phá, mà xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng của người sử dụng. Không ít thanh niên chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, tham gia bình luận cực đoan hoặc bị cuốn theo các “làn sóng dư luận” được dẫn dắt có chủ đích.

Tuổi trẻ Nhà hát Kịch nói Quân đội (Tổng cục Chính trị) đến với trẻ em vùng cao tỉnh Lai Châu, tháng 12-2024. Ảnh: HỒNG SÁNG

Thiếu tướng Tống Văn Thanh, Phó cục trưởng Cục Tuyên huấn (Tổng cục Chính trị) cho rằng, giáo dục công dân số phải được coi là nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển thanh niên. Không chỉ dừng ở việc dạy sử dụng công nghệ, cần trang bị kiến thức pháp luật, đạo đức, kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, kỹ năng phản biện và ứng xử văn minh trên không gian mạng.

Ở nhiều địa phương, các mô hình “Thanh niên với văn hóa số”, “Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp” đã tạo hiệu ứng tích cực. Tại nhiều trường đại học, đoàn viên, sinh viên thành lập các nhóm truyền thông trẻ chuyên sản xuất video, infographic tuyên truyền pháp luật, lịch sử dân tộc, kỹ năng nhận diện tin giả. Những nội dung giản dị nhưng chân thực, được thể hiện bằng ngôn ngữ gần gũi, đã thu hút hàng triệu lượt tiếp cận.

Quan trọng hơn, công dân số có trách nhiệm không chỉ là người “không làm sai”, mà còn là người chủ động bảo vệ cái đúng. Khi mỗi thanh niên biết kiểm chứng thông tin, biết lên tiếng trước điều sai trái, biết lan tỏa giá trị tốt đẹp, không gian mạng sẽ không còn là “mảnh đất màu mỡ” cho thông tin xấu độc, mà trở thành môi trường nuôi dưỡng giá trị tiến bộ.

Lan tỏa giá trị tích cực, tạo dòng chảy chủ đạo trong xã hội

Một nguyên lý quan trọng trong công tác tư tưởng là: Cái đúng, cái tốt nếu không được lan tỏa mạnh mẽ sẽ không đủ sức lấn át cái sai, cái xấu. Vì vậy, bên cạnh đấu tranh phản bác, việc tạo dựng và duy trì dòng chảy thông tin tích cực là yêu cầu mang tính chiến lược. PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI cho rằng, thanh niên với ưu thế về sáng tạo, khả năng tiếp cận công nghệ và mạng lưới kết nối rộng lớn chính là lực lượng có thể đảm nhiệm vai trò này.

Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều chiến dịch truyền thông do thanh niên khởi xướng đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, từ hoạt động thiện nguyện, bảo vệ môi trường đến tôn vinh giá trị văn hóa, lịch sử dân tộc. Tại TP Hồ Chí Minh, nhiều nhóm thanh niên tình nguyện sản xuất video ngắn tuyên truyền lịch sử, văn hóa dân tộc trên TikTok, Facebook thu hút hàng triệu lượt xem. Nhiều cán bộ Đoàn trẻ chủ động xây dựng kênh thông tin chính thống bằng ngôn ngữ gần gũi, đồ họa hiện đại, góp phần kéo người trẻ trở lại với các nội dung chính luận, lịch sử, truyền thống. Điều đó cho thấy, vấn đề không phải thanh niên “thờ ơ” với chính trị - xã hội, mà là cách truyền tải có phù hợp hay không. Những nội dung tích cực, nếu được thể hiện bằng ngôn ngữ gần gũi, hình thức hấp dẫn, hoàn toàn có thể thu hút đông đảo người trẻ tiếp nhận và chia sẻ.

Tuy nhiên, để tạo được dòng chảy chủ đạo, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan truyền thông, tổ chức Đoàn và cộng đồng. Tránh tình trạng thông tin tích cực thì rời rạc, manh mún, trong khi thông tin xấu độc của các thế lực thù địch lại được tổ chức bài bản, có chiến lược rõ ràng. Khi các lực lượng cùng tham gia lan tỏa giá trị tốt đẹp, sức mạnh cộng hưởng sẽ tạo hiệu ứng xã hội tích cực. Quan trọng hơn, lan tỏa giá trị tích cực không chỉ dừng ở việc “đưa tin tốt”, mà phải góp phần hình thành chuẩn mực xã hội. Khi những hành vi đẹp được tôn vinh, những giá trị đúng đắn được khẳng định, đó cũng là cách tạo ra “hệ miễn dịch xã hội” trước các yếu tố tiêu cực.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thanh niên Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng đối diện không ít thách thức về giá trị sống. Sự giao thoa văn hóa, tác động của kinh tế thị trường và môi trường số đang tạo ra những biến đổi nhanh chóng trong nhận thức, hành vi của một bộ phận giới trẻ. Vì vậy, xây dựng hệ giá trị thanh niên Việt Nam thời kỳ mới là yêu cầu mang tính nền tảng. Hệ giá trị đó phải kết tinh những giá trị truyền thống cốt lõi của dân tộc như: Yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình, cần cù, sáng tạo; đồng thời tiếp thu những giá trị tiến bộ của thời đại như hội nhập, tôn trọng pháp luật, tinh thần công dân toàn cầu.

Điều quan trọng là hệ giá trị ấy không thể chỉ tồn tại trên văn bản, mà phải được cụ thể hóa bằng chuẩn mực hành vi rõ ràng, gắn với học tập, lao động, ứng xử trên mạng xã hội và tham gia đời sống cộng đồng. Khi có “thước đo” giá trị rõ ràng, thanh niên sẽ có cơ sở để tự điều chỉnh hành vi, hạn chế nguy cơ lệch chuẩn.

Trong cuộc trò chuyện với Thượng tá Nguyễn Quang Huy, Ủy viên Thường vụ Trung ương Đoàn, Trưởng ban Thanh niên Quân đội (Tổng cục Chính trị), tôi không khỏi tâm đắc và đồng tình với những trăn trở của anh: “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thanh niên không chỉ là cuộc đấu tranh trước mắt, mà là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa giáo dục và thực tiễn, giữa lý tưởng và hành động. Khi tuổi trẻ nói chung, thanh niên Quân đội nói riêng có bản lĩnh chính trị vững vàng, có niềm tin sâu sắc, có hệ giá trị rõ ràng và trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân, thì họ không chỉ đứng vững trước mọi âm mưu xuyên tạc của các thế lực thù địch, mà còn trở thành lực lượng tiên phong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Giữ vững niềm tin, nuôi dưỡng lý tưởng, hành động vì Tổ quốc, đó chính là con đường để thế hệ trẻ hôm nay xứng đáng là đội hậu bị tin cậy của Đảng, là tương lai vững chắc của dân tộc Việt Nam”.