Cuộc đua vào lớp 10: khi áp lực vượt quá sức nặng của một kỳ thi

Mỗi mùa hè về, khi tiếng ve bắt đầu râm ran cũng là lúc hàng trăm ngàn học sinh lớp 9 bước vào một trong những thử thách áp lực nhất của thời học sinh: Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập.

Không còn đơn thuần là một kỳ kiểm tra kiến thức, cuộc đua này đang ngày càng trở nên khốc liệt, đè nặng lên vai cả học sinh lẫn các bậc phụ huynh. Nhiều năm trở lại đây, sức nóng của kỳ thi vào lớp 10 tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM chưa bao giờ hạ nhiệt, thậm chí tỷ lệ chọi ở một số trường công lập top đầu còn cao hơn cả thi đại học. Việc chỉ có khoảng 60% đến 70% học sinh tốt nghiệp THCS có suất vào trường công lập vô hình trung đã biến kỳ thi này thành một cuộc chiến cam go đối với nhiều gia đình, nơi mà mỗi điểm số đều có thể quyết định số phận học tập của một đứa trẻ.

Em Nguyễn Thanh Lam, một học sinh lớp 9 tại Hà Nội, chia sẻ trong sự mệt mỏi rằng từ đầu năm học đến giờ, lịch trình của em luôn kín mít từ 7 giờ sáng đến 11 giờ đêm, từ học chính khóa, học thêm cho đến luyện đề liên tục. Nhiều hôm nhìn xấp đề toán, văn cao ngất ngưởng, em chỉ muốn khóc vì bố mẹ kỳ vọng rất nhiều, và em rất sợ nếu mình trượt thì không biết phải đối mặt với gia đình ra sao. Không riêng gì Thanh Lam, hàng ngàn sĩ tử tuổi 15 đang phải đánh đổi giấc ngủ, sở thích cá nhân để lao vào những lò luyện thi với mục tiêu duy nhất là đạt điểm tối đa để an toàn vượt qua điểm chuẩn.

Áp lực này không chỉ đè nặng lên những đôi vai non nớt của các em học sinh mà còn bao trùm lên cả các bậc phụ huynh, khiến nhiều cha mẹ rơi vào trạng thái mất ngủ, stress kéo dài vì sợ con thua kém bạn bè, sợ con không có chỗ học tốt, kèm theo đó là gánh nặng tài chính khi chi phí cho các lớp học thêm, gia sư tăng vọt trong tháng nước rút.

Ảnh minh họa/Nguồn benhviennhitrunguong.gov.vn

Chị Thu Yến, một phụ huynh phường Bồ Đề, Hà Nội, nghẹn ngào tâm sự rằng thấy con sụt mất 2kg vì thức đêm ôn bài thì rất xót, nhưng nếu buông ra thì lại sợ con mất cơ hội, bởi trường tư thục tốt thì học phí quá cao, còn trường nghề thì gia đình chưa biết định hướng cho con thế nào, mà con còn non nớt quá, đi học nghề rất xót con, nên gia đình đang "đầu tư" cho con đi học thêm, động viên con cố gắng vào được công lập.

Sự lo lắng thái quá từ gia đình và áp lực từ nhà trường vô tình tạo nên một bầu không khí ngột ngạt, dẫn đến hệ lụy. Không ít trường hợp học sinh phải nhập viện điều trị tâm lý, trầm cảm, rối loạn lo âu trong giai đoạn cận kề kỳ thi. Khi điểm số trở thành thước đo duy nhất cho sự thành bại ở tuổi 15, các em rất dễ rơi vào trạng thái tự ti, hoảng loạn nếu kết quả không như mong đợi, gây ra những tổn thương tâm lý lâu dài.

Khoa Sức khỏe vị thành niên, Bệnh viện Nhi Trung ương mới đây đã tiếp nhận một trường hợp khác cũng nhập viện điều trị tại Khoa Sức khỏe vị thành niên là một nữ học sinh (lớp 9, ở Hà Nội) nhập viện trong tình trạng bồn chồn không yên, khó ngủ, lo lắng, hay khóc… tình trạng này diễn ra liên tục khi kỳ thi đến gần khiến phụ huynh vô cùng lo lắng và đã đưa trẻ đến khám và điều trị. Qua thăm khám, các bác sĩ xác định trẻ có các rối loạn về tâm lý liên quan đến áp lực học tập căng thẳng.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, trong các trẻ đến khám và điều trị vì các biểu hiện lo âu, trầm cảm và căng thẳng có nhiều trẻ được đánh giá ngoan, có thành tích học tập khá giỏi. Những trẻ này thường hay tự tạo áp lực với bản thân mình để giữ hình ảnh với bạn bè, gia đình, thầy cô khiến trẻ nỗ lực không ngừng. Điều này khiến trẻ dễ bị căng thẳng, lo lắng, mệt mỏi thậm chí trầm cảm nhất là khi không đạt được kỳ vọng như mong muốn. Nguyên nhân của rối loạn trên thường là do: khối lượng kiến thức quá nhiều, trẻ chuẩn bị cho kỳ thi chưa tốt, tâm lý chưa vững vàng và áp lực từ nhà trường, bố mẹ…

Áp lực thi cử, đặc biệt là các kỳ tuyển sinh chuyển cấp hay tốt nghiệp từ lâu đã không còn là câu chuyện của riêng ngành giáo dục, mà đã trở thành một vấn đề tâm lý học đường nghiêm trọng.

Các chuyên gia tâm lý cảnh báo, nếu không được giải tỏa đúng cách, stress mùa thi có thể khiến trẻ dẫn đến rối loạn lo âu, trầm cảm và nhiều hệ lụy về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Đinh Trần Ngọc Mai (Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học y dược TPHCM) cho biết, mùa thi, áp lực học tập kéo dài, học sinh dễ gặp vấn đề về sức khỏe, nhất là học sinh lớp 9, lớp 12.

Các em liên tục học bài, giải đề cương, tần suất học lặp đi lặp lại, thêm phần chế độ ăn uống, nghỉ ngơi chưa hợp lý. Nhiều học sinh cảm thấy cơ thể mệt mỏi, đầu óc mụ mẫm, trì trệ. Ban đầu, các em thường than đau đầu, chóng mặt, nhiều trường hợp xuất hiện triệu chứng tiêu hóa như đau dạ dày, đau bụng, tiêu chảy, táo bón do stress. Một số em bỏ bữa dẫn đến hạ đường huyết, lả người, thiếu năng lượng học tập. Với các bạn nữ, việc ăn uống thất thường còn có thể gây hạ canxi máu, tê tay chân, thậm chí co giật.

Học sinh càng dễ rơi vào các vấn đề sức khỏe tâm thần, dễ thấy nhất là rối loạn lo âu, stress, mất hứng thú, hoặc ngược lại là hưng phấn quá mức, khó kiểm soát cảm xúc và hành vi.

Lý giải vấn đề này, bác sĩ Đinh Trần Ngọc Mai cho rằng, khi não bộ làm việc sẽ tiêu hao rất nhiều năng lượng. Đối với một người bình thường, cần dung nạp khoảng 2.000kcal/ngày, não đã sử dụng khoảng 20% năng lượng cho hoạt động. Trong mùa thi, học sinh phải ghi nhớ lượng kiến thức lớn, giải bài tập nhiều nên nhu cầu năng lượng tăng cao hơn bình thường. Tùy thể trạng, chiều cao và mức độ hoạt động, học tập, trung bình mỗi ngày, các em nam cần khoảng 2.700 - 3.000kcal, còn nữ khoảng 2.200kcal. Tuy nhiên, đa số học sinh thường bỏ bữa sáng, ăn thức ăn nhanh, hoặc các món đơn giản nhằm tiết kiệm thời gian, khó để cung cấp đầy đủ năng lượng và dinh dưỡng nên gây mệt mỏi, uể oải, khó tập trung….

Bác sĩ Đinh Trần Ngọc Mai khuyến cáo, để đủ năng lượng vượt qua các kỳ thi, các em nên ngủ sớm, ngủ đủ giấc thay vì thức khuya kéo dài. Giấc ngủ chất lượng giúp não phục hồi tốt hơn nhiều so với việc cố nhồi nhét kiến thức lúc nửa đêm. Bên cạnh đó, học sinh cũng nên duy trì vận động nhẹ, chơi thể thao, nghe nhạc hoặc giải trí phù hợp để giảm căng thẳng, cải thiện khả năng tập trung, duy trì sức khỏe tâm thần ổn định. Trong giai đoạn này, nếu các em thường xuyên biểu hiện mệt mỏi, uể oải bất thường, than đau đầu nhiều, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ kiểm tra các vấn đề sức khỏe.

Còn theo BS.CKII Lâm Hiếu Minh - Đơn vị tâm lý lâm sàng Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM, áp lực học tập và căng thẳng trong quá trình ôn thi là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến nhiều học sinh, đặc biệt ở lứa tuổi vị thành niên, phải tìm đến tư vấn hoặc thăm khám về sức khỏe tâm thần.

Bác sĩ Minh cảnh báo, stress kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe thể chất và khả năng học tập của học sinh...Về mặt xã hội, một số trường hợp có xu hướng thu mình, ngại giao tiếp, không muốn trò chuyện với gia đình và dành nhiều thời gian sử dụng điện thoại, mạng xã hội để né tránh thực tại. Khi trẻ bắt đầu giảm kết nối xã hội, ở lì trong phòng, không muốn tiếp xúc với ai thì đó là dấu hiệu cần được hỗ trợ chuyên môn kịp thời. Phụ huynh cần chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn tâm lý học đường nếu nhận thấy con có dấu hiệu căng thẳng kéo dài. Đối với học sinh, các em nên duy trì nhịp sinh hoạt ổn định, ngủ nghỉ đúng giờ, vận động thể chất và tránh tìm cách "trốn" áp lực bằng việc thức khuya lướt mạng xã hội. Nếu cảm thấy áp lực quá lớn, các cháu cần nói ra và chia sẻ với cha mẹ, giáo viên hoặc chuyên viên tâm lý học đường. Chỉ riêng việc được lắng nghe và chia sẻ cũng đã là một yếu tố giúp chữa lành...

Các chuyên gia nhấn mạnh, để chuẩn bị cho một kỳ thi thành công, các thí sinh cùng cha mẹ và nhà trường phải có sự chuẩn bị dài hơi từ trước đó. Cụ thể là chuẩn bị tâm lý vững vàng, đồng thời cùng con đặt những mục tiêu thích hợp trong học tập. Bên cạnh đó luôn có sự động viên, khích lệ và dành sự quan tâm đúng đắn cho con em mình.

Kỳ thi vào lớp 10 thực chất là một cột mốc phân luồng giáo dục cần thiết, tuy nhiên nó sẽ không trở thành cơn ác mộng nếu xã hội và gia đình có một cái nhìn cởi mở hơn, nhận thức được rằng trường công lập không phải con đường duy nhất khi các trường dân lập, trung tâm giáo dục thường xuyên hay trường nghề chất lượng cao đang ngày càng phát triển. Thay vì ép con gánh vác ước mơ của cha mẹ, phụ huynh cần giảm áp lực thành tích, lắng nghe năng lực thực sự của con để đồng hành, chăm sóc dinh dưỡng và giúp con phân bổ thời gian học tập - nghỉ ngơi hợp lý. Suy cho cùng, học lực của một đứa trẻ không thể bị định đoạt hoàn toàn bởi một kỳ thi ở tuổi 15, và trước khi chạm tay vào cánh cửa trường cấp 3, điều các em cần nhất từ cha mẹ chính là sự thấu hiểu, một vòng tay ấm áp và câu nói khẳng định rằng con đã cố gắng hết sức rồi, dù kết quả thế nào bố mẹ vẫn luôn ở bên con.

Cha mẹ thông thái là người giúp con tháo bỏ chiếc vòng kim cô mang tên "phải đỗ bằng mọi giá". Hãy ngồi lại cùng con và vẽ ra các kịch bản: Nếu con đỗ nguyện vọng 1 Quá tuyệt vời, cả nhà cùng chúc mừng thành quả của con. Còn nếu kết quả không như ý: Con vẫn còn nguyện vọng 2, 3, trường tư thục, các trường nghề hoặc hướng đi khác.

Khi con hiểu rằng "Cánh cửa này đóng lại, luôn có cánh cửa khác mở ra" và vị trí của con trong lòng bố mẹ không thay đổi vì một tờ giấy báo điểm, con sẽ bước vào phòng thi với một tâm lý cực kỳ tự tin và nhẹ nhõm. Với nhiều em học sinh, nỗi sợ lớn nhất không phải là bài thi khó, mà là sợ thất bại và sợ đối diện với sự thất vọng của cha mẹ.

Sự thấu hiểu của cha mẹ trong mùa thi không chỉ là một liều thuốc tâm lý, mà còn là một "bộ giảm xóc" nâng đỡ con qua những giai đoạn áp lực nhất.

Mời độc giả xem video Học sinh cấp 2,3 chất lượng cao Hà Nội phải đạt chuẩn tiếng Anh ngang Đại học