Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng: Không chỉ ngăn chặn rủi ro, mà phải lắng nghe tiếng nói trẻ em

Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam: Cầu nối từ thực tiễn đến chính sách

Trong khuôn khổ dự án Swipe Safe - An toàn trên mạng do ChildFund khởi xướng, buổi tập huấn “An toàn trên không gian mạng và kỹ năng đồng hành cùng trẻ” đã cung cấp những kiến thức, thông tin liên quan đến công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường số.

Tại buổi tập huấn, ông Đặng Hoa Nam đã chia sẻ về vai trò của Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam (Hội BVQTEVN) trong việc tham gia xây dựng, phản biện chính sách, pháp luật và thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em.

Theo ông Đặng Hoa Nam, Điều 92 Luật Trẻ em năm 2016 quy định những trách nhiệm đặc thù của Hội trong việc thực hiện quyền trẻ em, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Bên cạnh các trách nhiệm chung của một tổ chức xã hội, Hội còn có vai trò kết nối thông tin, tổng hợp kiến nghị và tham gia xây dựng, thực hiện chính sách, pháp luật về quyền trẻ em.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của Hội là tập hợp thông tin, ý kiến từ các tổ chức xã hội và những người hoạt động trong lĩnh vực quyền trẻ em, từ đó tổng hợp thành các văn bản góp ý, tư vấn, kiến nghị gửi đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Thông qua quá trình khảo sát, nghiên cứu và đánh giá thực tiễn, Hội có thể phát hiện những khoảng trống trong chính sách, pháp luật hoặc những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, Hội kiến nghị các cơ quan chức năng xem xét bổ sung, sửa đổi quy định hoặc điều chỉnh phương thức triển khai chính sách cho phù hợp với tình hình thực tế.

Đối với vấn đề bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, vai trò này càng có ý nghĩa khi những nguy cơ trên môi trường số liên tục biến đổi, đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội, gia đình, nhà trường và các bên liên quan.

Theo ông Đặng Hoa Nam, khi xuất hiện những vấn đề phát sinh liên quan đến trẻ em trên không gian mạng, việc chủ động kiến nghị với cơ quan nhà nước là một trong những cách để Hội góp phần thúc đẩy các giải pháp kịp thời, hiệu quả.

Bên cạnh đó, ông Nam cũng đề cập đến vai trò tham gia giám sát của Hội đối với những vấn đề liên quan đến trẻ em thông qua các cơ chế giám sát được quy định trong Hiến pháp và pháp luật. Việc phát hiện bất cập, phản ánh vấn đề từ thực tiễn và kiến nghị điều chỉnh chính sách góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, hướng tới bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Như vậy, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay từng gia đình, mà còn cần sự tham gia của các tổ chức xã hội có chuyên môn, kinh nghiệm và khả năng kết nối tiếng nói từ cộng đồng. Trong đó, Hội BVQTEVN có thể góp phần đưa những vấn đề thực tế mà trẻ em gặp phải đến gần hơn với quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách.

Từ bảo vệ trẻ em đến bảo đảm quyền tham gia thực chất

Theo ông Đặng Hoa Nam, một trong những nội dung cần được quan tâm trong công tác bảo vệ trẻ em là quyền tham gia của trẻ em. Đây là quyền đã được ghi nhận trong hệ thống pháp luật Việt Nam và được cụ thể hóa trong Luật Trẻ em năm 2016.

"Trẻ em không chỉ là đối tượng được bảo vệ, chăm sóc mà còn có quyền bày tỏ ý kiến, nguyện vọng và tham gia vào quá trình xây dựng, thực hiện những chương trình, kế hoạch, quyết định có ảnh hưởng đến bản thân", ông Đặng Hoa Nam nhấn mạnh.

Quyết định số 1792 về chương trình tăng cường quyền tham gia của trẻ em vào các vấn đề về trẻ em giai đoạn 2026-2030 tiếp tục đặt ra yêu cầu thúc đẩy quyền này thông qua những giải pháp, hoạt động và mô hình cụ thể.

Thực tiễn tại Việt Nam đã ghi nhận nhiều hình thức thúc đẩy sự tham gia của trẻ em, trong đó có Diễn đàn trẻ em các cấp và Phiên họp Quốc hội trẻ em giả định. Những mô hình này tạo cơ hội để trẻ bày tỏ quan điểm, nêu kiến nghị và trao đổi về các vấn đề tác động trực tiếp đến cuộc sống của mình.

Diễn đàn trẻ em tạo không gian để trẻ bày tỏ ý kiến, nguyện vọng và đề xuất giải pháp đối với những vấn đề liên quan đến mình.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải thực sự lắng nghe ý kiến và nguyện vọng của các em. Các cơ quan, tổ chức cần tôn trọng tiếng nói của trẻ, tạo điều kiện thuận lợi để các em bày tỏ quan điểm trong những chương trình, kế hoạch và quyết định liên quan đến mình.

Đặt trong bối cảnh môi trường số, yêu cầu này càng cần được quan tâm. Trẻ em là nhóm trực tiếp sử dụng các nền tảng trực tuyến, tiếp xúc với nội dung số và đối diện với những nguy cơ phát sinh trên môi trường mạng. Vì vậy, bên cạnh việc xây dựng các biện pháp bảo vệ, người lớn và các cơ quan có trách nhiệm cần quan tâm đến trải nghiệm, nhu cầu và những khó khăn mà trẻ đang gặp phải.

Hoàn thiện chính sách phải đi cùng giải pháp từ thực tiễn

Để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng hiệu quả, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật cần được triển khai song song với nâng cao hiệu quả thực thi và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan.

Từ góc độ của Hội BVQTEVN, ông Đặng Hoa Nam cho rằng, việc chủ động tiếp nhận thông tin, tổng hợp kiến nghị, tham gia phản biện và đề xuất giải pháp với cơ quan nhà nước là những nhiệm vụ quan trọng. Những vấn đề phát sinh trong thực tế cần được nhận diện kịp thời để có cơ sở xem xét bổ sung, sửa đổi chính sách hoặc điều chỉnh phương thức triển khai cho phù hợp.

Theo ông Đặng Hoa Nam, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, không chỉ trên không gian mạng mà còn trong các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.

Cùng với đó, các mô hình thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em cần được triển khai theo hướng thực chất, gắn với nhu cầu và điều kiện của từng nhóm trẻ. Việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đánh giá các mô hình đã thực hiện tại Việt Nam và lựa chọn giải pháp phù hợp với thực tiễn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của các chương trình bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Khi tiếng nói của trẻ em được đặt đúng vị trí trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách, công tác bảo vệ trẻ sẽ có thêm cơ sở để đi vào chiều sâu. Đây cũng là hướng tiếp cận cần thiết để xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh, nơi trẻ em vừa được bảo vệ trước những nguy cơ, vừa có điều kiện phát triển và thực hiện đầy đủ các quyền của mình.