Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng: Trách nhiệm không của riêng ai

Trẻ em đang phải đối diện với nhiều nguy cơ rủi ro trên không gian mạng.

Nhận diện rủi ro với trẻ em trên không gian mạng

Nhiều nguy cơ mà trẻ em phải đối diện trên không gian mạng như bị bắt nạt trực tuyến, xâm hại, lừa đảo, tiếp cận nội dung độc hại... Những nguy cơ này ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Theo một số nghiên cứu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trước đây, trong số trẻ em từ 12-17 tuổi sử dụng internet, có tới 87% online hằng ngày nhưng chỉ có 36% các em biết cách bảo đảm an toàn thông tin trên mạng. Số liệu từ Trung tâm quốc gia về trẻ em mất tích và bị bóc lột (NCMEC) cho thấy, năm 2023 có khoảng hơn 500 nghìn báo cáo liên quan đến hình ảnh/video xâm hại tình dục trẻ em trên mạng liên quan tới Việt Nam - con số này đặt nước ta vào nhóm bị ảnh hưởng mạnh trong khu vực.

Còn theo thống kê của Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao – A05 (Bộ Công an) chỉ ra rằng, hơn 77% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam truy cập Internet hàng ngày. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã ghi nhận hàng chục vụ lừa đảo, dụ dỗ, thao túng tâm lý và bắt cóc trực tuyến liên quan đến trẻ em và sinh viên.

Một thực trạng đáng lo ngại khác là tác động tiêu cực của các trò chơi mang yếu tố bạo lực trên không gian mạng đối với trẻ em. Việc tiếp xúc sớm với những nội dung chứa nhiều hình ảnh xung đột, đánh nhau, trong khi nhận thức về đúng – sai của trẻ chưa hoàn thiện, dễ dẫn đến xu hướng bắt chước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách mà còn tiềm ẩn nguy cơ khiến trẻ có những hành vi lệch chuẩn trong đời sống thực tế.

Nhìn nhận về những rủ ro, nguy cơ mà trẻ em phải đối diện trên không gian mạng, TS Nguyễn Tuấn Anh - Viện Nghiên cứu Thanh niên (Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam) cho rằng, nhìn nhận đúng về rủi ro mạng đối với trẻ em hôm nay phải theo hướng toàn diện hơn: đây không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà là vấn đề quyền trẻ em, an toàn xã hội, sức khỏe tâm thần và chất lượng giáo dục trong thời đại số.

“Rủi ro lớn nhất đối với trẻ em trên môi trường mạng hiện nay là các em đang tiếp cận không gian số ngày càng sớm, ngày càng thường xuyên, nhưng năng lực tự bảo vệ lại chưa phát triển tương xứng. Thực tế cho thấy, môi trường mạng đã trở thành một phần của đời sống thường nhật, chứ không còn là không gian phụ trợ. Điều đáng lo là trẻ em hiện nay không chỉ đối diện với những rủi ro dễ nhìn thấy như nghiện mạng xã hội hay tiếp xúc với nội dung không phù hợp, mà còn phải đối diện với những nguy cơ phức tạp hơn như xâm phạm quyền riêng tư, đánh cắp danh tính, bắt nạt trực tuyến, dụ dỗ, thao túng tâm lý, lừa đảo và thậm chí là bóc lột trên môi trường mạng. Nguy hiểm hơn cả là nhiều phụ huynh và thậm chí cả nhà trường vẫn đang nhìn nhận rủi ro mạng theo cách khá cũ, tức là chỉ chú ý tới thời lượng sử dụng mà chưa đủ quan tâm tới nội dung trải nghiệm của trẻ”, TS Nguyễn Tuấn Anh nói.

Một trong số nhiều rủi ro mà trẻ em có nguy cơ phải đối diện trên không gian mạng.

Tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, để phát triển lành mạnh

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng tiếp tục được Chính phủ đặt ở vị trí trọng tâm trong các chính sách phát triển xã hội.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”.

Theo đó, Chương trình nhằm thực hiện "mục tiêu kép" là tăng cường bảo vệ trẻ em và hỗ trợ, thúc đẩy trẻ em phát triển lành mạnh, tích cực, nâng cao năng lực số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, hướng tới góp phần hình thành thế hệ "công dân số" của Việt Nam trong tình hình mới. Chuyển dịch cơ bản hoạt động bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng trở thành mô hình phòng ngừa, ngăn chặn chủ động các mối nguy hại đối với trẻ em trên môi trường mạng.

Chương trình cũng đề ra giai đoạn 2026-2030, phấn đấu 100% cơ sở giáo dục phổ thông được triển khai giải pháp an ninh mạng và 100% doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truy nhập Internet tại Việt Nam tích hợp giải pháp ngăn chặn thông tin độc hại trên đường truyền mạng. Xây dựng và triển khai tại 100% các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương giải pháp công nghệ hỗ trợ giáo dục kỹ năng số, tư vấn, hỗ trợ thông minh cho trẻ em. Đảm bảo 100% trẻ em là nạn nhân bị xâm hại trên môi trường mạng được hỗ trợ, can thiệp khi có yêu cầu từ bản thân trẻ em hoặc từ người thân, cộng đồng xã hội. Để thực hiện các mục tiêu trên, Kế hoạch cũng nêu 11 nhóm giải pháp cụ thể để bảo vệ, thúc đẩy trẻ em phát triển lành mạnh trên môi trường mạng.

Theo TS Nguyễn Tuấn Anh, Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026–2030” có ý nghĩa rất lớn, cả về mặt chính sách, quản trị xã hội lẫn định hướng phát triển con người trong kỷ nguyên số. Đây không chỉ là một chương trình bảo vệ trẻ em theo nghĩa truyền thống, mà là một bước chuyển mạnh sang tư duy phát triển: bảo vệ trẻ em nhưng đồng thời hỗ trợ trẻ em trưởng thành lành mạnh, tích cực và có năng lực số để trở thành công dân số trong tương lai.

Điểm rất đáng chú ý của chương trình là đặt ra “mục tiêu kép”: vừa tăng cường bảo vệ trẻ em, vừa hỗ trợ và thúc đẩy trẻ em phát triển lành mạnh, tích cực, nâng cao năng lực số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

TS Nguyễn Tuấn Anh cho rằng, Chương trình đã cho thấy được sự chuyển dịch từ mô hình bị động sang mô hình chủ động. Đồng thời, cũng xác lập một kiến trúc tổng thể với nhiều trụ cột: hoàn thiện pháp lý; truyền thông, giáo dục thống nhất ở quy mô quốc gia; phổ cập giải pháp công nghệ và giáo dục kỹ năng số; nâng cao năng lực lực lượng liên ngành; và đặc biệt là xây dựng khả năng “miễn dịch chủ động” cho trẻ em thông qua kiến thức, kỹ năng an toàn số. Ý nghĩa sâu xa nhất của chương trình là tạo ra một thông điệp rất rõ: bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không thể chỉ giao cho gia đình, cũng không thể chỉ là việc riêng của ngành giáo dục hay ngành công nghệ. Đây là trách nhiệm chung của Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp nền tảng, cộng đồng và chính trẻ em.

Có thể thấy, sự phát triển của công nghệ, internet mang lại rất nhiều lợi ích và trẻ em cũng được hưởng lợi, nhưng mặt khác cũng khiến các em đối diện với nhiều nguy hiểm. Chính vì vậy, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không thể dừng lại ở những biện pháp ứng phó mà cần một chiến lược dài hơi, đồng bộ và chủ động. Khi gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng chung tay, đồng thời trang bị cho trẻ em năng lực tự bảo vệ và ứng xử văn minh trên không gian số, môi trường mạng mới thực sự trở thành không gian an toàn, lành mạnh để các em phát triển toàn diện, tự tin trở thành những công dân số có trách nhiệm trong tương lai.

Phạm Sỹ