Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Chi phí sinh hoạt gia tăng, thị trường lao động 'ít tuyển dụng, ít sa thải', cử tri quan tâm điều gì?

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đến gần, chi phí sinh hoạt đang trở thành mối quan tâm ngày càng lớn của cử tri Mỹ. (Nguồn: CNBC)

Cô Stacy Eichel, một người có con đã trưởng thành và sống tại Florida, đã dành nhiều năm cân bằng hai công việc. Một công việc thuộc lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, công việc còn lại là điều hành doanh nghiệp riêng chuyên sản xuất các mặt hàng in thương hiệu theo yêu cầu cho khách hàng doanh nghiệp.

Đối với Eichel, hoạt động kinh doanh này không đơn thuần là nguồn thu nhập bổ sung. Đó còn là công việc dành cho một người phụ nữ luôn năng động và tìm kiếm những cơ hội mới. Mô hình kinh doanh của cô phát triển thuận lợi khi các công ty có thêm ngân sách để mua những mặt hàng mang thương hiệu riêng, góp phần tạo dấu ấn cho các hội nghị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, vào tháng 9/2025, Eichel mất công việc tiếp thị tại một công ty chăm sóc sức khỏe sau khi doanh nghiệp này sáp nhập. Công việc kinh doanh vốn được cô điều hành bên lề giờ đây phải gánh vác phần lớn hơn trong việc bảo đảm thu nhập. Thế nhưng, đúng vào thời điểm cần nguồn thu này hơn, thị trường tiêu thụ sản phẩm của cô lại thu hẹp.

Trước những bất ổn liên quan đến chính sách thương mại và thuế quan, cùng việc trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế, các công ty đã thắt chặt chi tiêu. Những mặt hàng mang thương hiệu riêng theo yêu cầu đang trở thành một khoản chi mà doanh nghiệp có thể cắt giảm.

Cô Eichel chia sẻ: “Tình hình kinh tế khiến ít người mua các mặt hàng mang thương hiệu riêng theo yêu cầu hơn, bởi đây là một khoản chi xa xỉ. Khi có thêm tiền trong ngân sách, họ sẽ chi cho những thứ đó, nhưng hiện nay ngân sách của họ rất eo hẹp”.

Trường hợp của Eichel phản ánh những áp lực rộng hơn trên thị trường lao động Mỹ, nơi có việc làm và nhận lương không đồng nghĩa với bảo đảm tài chính. Tỷ lệ thất nghiệp chính thức phản ánh những người đang tích cực tìm việc, nhưng chưa thể hiện đầy đủ tình hình của những người phải làm ít giờ hơn mong muốn hoặc đảm nhận nhiều công việc nhưng vẫn không có đủ thu nhập.

Bộ Lao động Mỹ theo dõi tình trạng này thông qua tỷ lệ U-6 - một thước đo rộng hơn về thất nghiệp và thiếu việc làm. Trong tháng 9/2026, tỷ lệ này ở mức 7,6%, giảm so với 8,1% một năm trước. Tuy nhiên, có việc làm không nhất thiết đồng nghĩa với việc người Mỹ đang cải thiện được tình hình tài chính.

Áp lực đè nặng lên ngân sách hộ gia đình

Ngay cả những người làm việc toàn thời gian cũng nhận thấy thu nhập không còn đủ trang trải như trước. Ước tính, có khoảng 4,5 triệu người Mỹ đang làm việc bán thời gian vì không tìm được việc toàn thời gian. Trong khi đó, theo báo cáo việc làm gần đây nhất, 9 triệu người Mỹ có nhiều hơn một công việc, chiếm 5,5% tổng số người đang có việc làm.

Bà Tara Furiani, chiến lược gia về lực lượng lao động có trụ sở tại Richmond, bang Virginia nhận định: “Thiếu việc làm là một trong những vấn đề kinh tế bị hiểu lầm nhiều nhất ở Mỹ, bởi tình trạng này không phải lúc nào cũng biểu hiện giống thất nghiệp.

Đó có thể là một sinh viên mới tốt nghiệp đại học phải làm công việc bán lẻ dù có bằng cấp, một cựu giám đốc điều hành chấp nhận công việc có mức lương chỉ bằng một nửa trước đây, hoặc một phụ huynh phải làm hai công việc vì số giờ làm, phúc lợi hoặc thu nhập từ một công việc không đủ để trang trải cho gia đình”.

Theo báo cáo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) mới nhất (tháng 9/2026) do Bộ Lao động Mỹ công bố, mức lương trung bình theo giờ tăng 3% trong năm qua, trong khi giá tiêu dùng tăng 3,7%.

Điều này đồng nghĩa với việc giá cả tăng nhanh hơn tiền lương, khiến sức mua của nhiều người lao động suy giảm. Nhìn chung, giá cả tăng 0,6% so với tháng trước, trong khi mức lương trung bình theo giờ chỉ tăng 0,1%, làm gia tăng áp lực tài chính đối với những hộ gia đình như gia đình Eichel.

Eichel đã cắt giảm chi phí và hạn chế một số khoản chi tiêu thường ngày, trong đó có việc ăn uống bên ngoài, mua đồ ăn mang đi và sử dụng dịch vụ truyền hình cáp.

“Tôi từng không cần suy nghĩ trước khi gọi món ăn, còn bây giờ chúng tôi tự nấu mọi thứ tại nhà”, Eichel nói.

Theo báo cáo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) mới nhất do Bộ Lao động Mỹ công bố, mức lương trung bình theo giờ tăng 3% trong năm qua, trong khi giá tiêu dùng tăng 3,7%. (Nguồn: CNN)

Chi phí sinh hoạt đang trở thành mối quan tâm ngày càng lớn

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đến gần, chi phí sinh hoạt đang trở thành mối quan tâm ngày càng lớn của cử tri Mỹ. Một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos cho thấy, đây là vấn đề quan trọng nhất đối với cử tri, với tỷ lệ 47%.

Trong khi đó, một cuộc thăm dò riêng của Washington Post/ABC News/Ipsos cho thấy, cử tri tin tưởng đảng Dân chủ hơn đảng Cộng hòa trong việc điều hành nền kinh tế, với tỷ lệ lần lượt là 40% và 33%. Đây là lần đầu tiên sau 12 năm đảng Dân chủ có lợi thế về vấn đề này.

Joshua Teicher, một nhà sản xuất video làm việc trong ngành quảng cáo tại thành phố New York cho biết, công việc của anh bắt đầu “cạn dần” sau đại dịch Covid-19. Trong những năm gần đây, cơ hội việc làm tiếp tục giảm khi các công ty thắt chặt ngân sách. Ngay cả những công việc nhỏ lẻ cũng gần như biến mất hoàn toàn.

Anh Teicher chia sẻ rằng, tình hình tài chính của anh đã thay đổi đáng kể đến mức hiện anh phải sử dụng Medicaid, chương trình chăm sóc sức khỏe do chính phủ hỗ trợ dành cho người có thu nhập thấp. Anh cũng gặp khó khăn trong việc mua thuốc theo đơn và thực phẩm.

Giá xăng cũng là một khoản chi gây áp lực đối với người tiêu dùng.

Theo Hiệp hội ô tô Mỹ (AAA), đơn vị theo dõi giá nhiên liệu hằng ngày, giá xăng trung bình vào đầu tuần này (19/10) là 4,29 USD/Gallon, tương đương khoảng 3,78 lít.

Để so sánh, mức giá trung bình là 2,98 USD/Gallon khi xung đột Mỹ và Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, dẫn đến những gián đoạn kéo dài trên thị trường toàn cầu.

Thị trường lao động nhiều sức ép

Ngay cả với những người đang có việc làm, tìm kiếm một vị trí có mức lương cao hơn cũng không dễ dàng. Mặc dù một số ngành tiếp tục tạo thêm việc làm, những bất ổn về chính sách kinh tế đã góp phần hình thành điều mà các nhà kinh tế gọi là thị trường lao động “ít tuyển dụng, ít sa thải”.

Các nhà tuyển dụng đang thu hẹp hoạt động tuyển dụng, ngay cả khi số lượng sa thải vẫn tương đối thấp. Khảo sát về Cơ hội việc làm và Luân chuyển lao động (JOLTS) mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ cho thấy, số lượng việc làm cần tuyển và số lao động tự nghỉ việc nhìn chung không thay đổi đáng kể.

GS. Babak Hafezi tại Đại học American nhận định: “Tôi đã chứng kiến những người có trình độ cao không thể tìm được việc làm trong 12-18 tháng”.

Khi cơ hội việc làm ít đi, những người đang có việc có thể ngần ngại nghỉ việc, ngay cả khi không hài lòng hoặc muốn được trả lương cao hơn. Trong khi đó, người tìm việc phải cạnh tranh nhiều hơn để giành được các vị trí còn trống. Những người đã có việc làm cũng có thể mất lợi thế khi thương lượng mức lương tốt hơn.

Tình trạng này khiến người lao động khó cải thiện tình hình tài chính trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng. Một số người đang làm việc toàn thời gian vì thế phải tìm thêm công việc bán thời gian.

Trong khi đó, người tiêu dùng Mỹ tiếp tục phải đối mặt với sức mua suy giảm.

“Thuế quan và áp lực kinh tế từ lạm phát cao đang ảnh hưởng đến sức mua của người Mỹ. Khi giá cả tăng, lượng hàng hóa tiêu thụ giảm vì tiền lương không còn đủ để mua được nhiều như trước. Điều này cuối cùng khiến người Mỹ cảm thấy mình nghèo hơn và ít có khả năng chi tiêu hơn. Đó là môi trường mà nhiều người Mỹ trong nền kinh tế ‘hình chữ K’ đang phải đối mặt”, ông Hafezi nói.

Trong nền kinh tế được mô tả là có hình chữ K, những người tiêu dùng Mỹ giàu có tiếp tục thịnh vượng, trong khi các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình ngày càng tụt lại phía sau.

Trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, chiến lược gia Furiani nhấn mạnh, các nhà hoạch định chính sách và người sử dụng lao động cần xem xét không chỉ số lượng người Mỹ đang có việc làm, mà còn cả việc những công việc đó có bảo đảm mức lương phù hợp, đủ giờ làm, lịch làm việc có thể dự đoán, phúc lợi và cơ hội thăng tiến thực sự hay không.

Bà nhấn mạnh: “Bởi có việc làm và bảo đảm được cuộc sống về mặt kinh tế là hai chuyện khác nhau”.