Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Kinh tế tăng tốc vượt kỳ vọng nhưng cử tri vẫn bất an?

Tổng thống Donald Trump phát biểu vận động tại trường Cao đẳng Cộng đồng Rockland ở Suffern, New York, tháng 5/2026. (Nguồn: Reuters)

Theo dữ liệu mới từ Bộ Thương mại Mỹ vừa công bố, chỉ chưa đầy một tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, sự kiện sẽ quyết định bên nào nắm quyền kiểm soát Quốc hội, nền kinh tế Mỹ đã tăng trưởng nhanh hơn dự kiến ​​trong quý III, trong khi lạm phát tăng tốc vào tháng 9.

Kinh tế Mỹ tăng trưởng bất ngờ

Cục Phân tích Kinh tế thuộc Bộ Thương mại Mỹ cho biết, trong ước tính sơ bộ công bố ngày 29/10, GDP đã tăng với tốc độ hàng năm là 3,4% trong quý trước. Trước đó, các nhà kinh tế được Reuters khảo sát đã dự báo mức tăng trưởng GDP đạt 3,2%.

Trước đó, các dự báo dao động từ mức tăng trưởng 1% đến 4,2%.

Sự tăng trưởng này đạt được nhờ chi tiêu tiêu dùng bền bỉ cùng các khoản đầu tư kinh doanh vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), những yếu tố này đã bù đắp vượt mức tác động từ giá dầu tăng cao do xung đột tại Trung Đông.

Thực tế, diễn biến này hoàn toàn trái ngược với đánh giá tiêu cực của các hộ gia đình về nền kinh tế – điều được phản ánh qua tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Donald Trump ở mức thấp kỷ lục, cũng như sự sụt giảm mạnh trong tâm lý người tiêu dùng.

Nền kinh tế Mỹ đang mở rộng với tốc độ vượt xa mức mà một số quan chức Cục Dự trữ Liên bang (Fed) coi là tốc độ tăng trưởng không gây lạm phát – khoảng 2%. Dữ liệu mới từ Chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE), thước đo lạm phát được Fed ưu tiên sử dụng, cho thấy giá cả đã tăng 0,5% trong tháng 9, đưa tỷ lệ lạm phát hàng năm lên mức 3,6%. Trước đó, vào tháng 8, tỷ lệ lạm phát theo thước đo PCE là 3,4%.

Lạm phát cơ bản (không bao gồm giá thực phẩm và năng lượng vốn thường biến động mạnh) đã tăng lên mức 3,1% tính theo năm.

Trong khi đó, Chỉ số giá tiêu dùng (CPI), một thước đo lạm phát khác do Bộ Lao động công bố trước đó trong tháng 10 cũng cho thấy lạm phát gia tăng trong tháng 9, với tỷ lệ lạm phát hàng năm tăng từ 3,4% trong tháng 8 lên 3,7% trong tháng 9.

Bất chấp tình trạng giá cả leo thang, ngày 28/10, Ngân hàng Trung ương Mỹ đã quyết định giữ nguyên lãi suất chuẩn trong phạm vi 3,75%–4%, đồng thời thừa nhận - lạm phát “vẫn ở mức cao”.

Việc tăng lãi suất có thể giúp kiềm chế lạm phát, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro làm chậm lại các hoạt động kinh tế và thị trường việc làm. Do lạm phát vẫn đang ở mức cao, các nhà kinh tế dự báo Fed sẽ tiếp tục tăng lãi suất vào tháng 12.

Phát biểu với giới truyền thông, Chủ tịch Fed Kevin Warsh cho biết, “hoạt động kinh tế đang mở rộng với tốc độ mạnh mẽ”, ông đồng thời lưu ý rằng, “mặc dù vẫn còn những yếu tố bất định, một phần do các diễn biến địa chính trị, nhưng chi tiêu trong nước vẫn cho thấy khả năng chống chịu tốt”.

Trong bối cảnh chi tiêu cho AI ngày càng chiếm tỷ trọng lớn, một số nhà kinh tế cho rằng mức tăng trưởng GDP mạnh mẽ hiện nay có thể chưa phản ánh đầy đủ, chính xác thực trạng sức khỏe của nền kinh tế. Giới đầu tư cũng ngày càng lo ngại về chi phí gia tăng của các dự án AI dài hạn, trong khi hiệu quả thu về vẫn còn nhiều bất định.

Trong năm qua, các công ty công nghệ đã vay những khoản tiền khổng lồ để đầu tư vào AI, điều này tạo ra rủi ro tiêu cực đối với chi tiêu mua sắm thiết bị. Các nhà kinh tế dự đoán rằng động lực hỗ trợ này có thể sẽ suy yếu, và khả năng cao là chi tiêu trong lĩnh vực này sẽ có sự điều chỉnh giảm.

Chi tiêu tiêu dùng – thành phần chiếm hơn 2/3 nền kinh tế, đã tăng với tốc độ 3,8% trong quý từ tháng 7 đến tháng 9, tương đương với mức tăng trưởng của quý trước đó. Tỷ lệ sa thải ở mức thấp kỷ lục cùng với hoạt động tuyển dụng ổn định đang góp phần duy trì chi tiêu, mặc dù mức tăng lương đôi khi vẫn chậm hơn so với tốc độ lạm phát.

Tuy nhiên, các hộ gia đình cũng đang giảm tiết kiệm và phải sử dụng đến các khoản dự phòng tài chính để duy trì chi tiêu.

Trong bối cảnh giá xăng trung bình vẫn ở mức trên 4 USD/Gallon, cao hơn khoảng 1 USD/Gallon so với một năm trước, cùng với cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran vẫn tiếp diễn, các nhà kinh tế dự báo chi tiêu tiêu dùng sẽ sớm chậm lại.

Người Mỹ đang rất không hài lòng

Nhiều cuộc thăm dò cho thấy tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Donald Trump trong vấn đề kinh tế đã sụt giảm mạnh trong những tuần trước thềm bầu cử, khi cử tri bày tỏ sự thất vọng trước tình trạng giá xăng dầu và thực phẩm leo thang. Chỉ số tâm lý người tiêu dùng, do Đại học Michigan đo lường, đã giảm 15% so với tháng 2 – thời điểm trước khi cuộc xung đột với Iran bắt đầu, trong bối cảnh người tiêu dùng lo ngại lạm phát sẽ còn tiếp tục gia tăng.

Cụ thể, theo số liệu công bố ngày 25/9 của Đại học Michigan, chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ trong tháng 9 giảm xuống 48,1 điểm, thấp hơn 7% so với tháng trước và giảm gần 13% so với cùng kỳ năm ngoái.

Khảo sát được thực hiện từ năm 1952 và kết quả tháng 9 là mức thấp thứ hai từng được ghi nhận. Chỉ số này cho thấy người Mỹ đang rất không hài lòng với tình hình tài chính cá nhân cũng như thực trạng chung của nền kinh tế.

Các hộ gia đình Mỹ trong khoảng hơn 5 năm qua đã phải đối mặt với lạm phát cao hơn mức thông thường và tác động tích lũy của giá cả tăng nhanh. Những lo ngại về chi phí sinh hoạt tiếp tục gia tăng trong năm nay khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran kéo dài nhiều tháng, ảnh hưởng đến nguồn cung dầu toàn cầu và đẩy giá xăng tại Mỹ tăng cao.

Trong khi đó, ngày 26/10, kết quả thăm dò dư luận trên quy mô toàn quốc do Reuters phối hợp với Công ty Nghiên cứu dư luận Ipsos công bố cho thấy, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đạt 32%, tăng một điểm phần trăm so với mức thấp kỷ lục của tuần trước.

Diễn biến này xuất hiện giữa lúc đảng Cộng hòa nỗ lực bảo vệ thế đa số tại cả Thượng viện và Hạ viện trước cuộc bầu cử ngày 3/11. Việc mất quyền kiểm soát một trong hai viện có thể gây khó khăn cho chương trình nghị sự của ông Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ thứ hai.

Cuộc cạnh tranh giành quyền kiểm soát Quốc hội dường như đang chịu ảnh hưởng lớn từ quan điểm của cử tri về lạm phát, vốn tăng mạnh kể từ khi Tổng thống Donald Trump ra lệnh tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2, khiến giá xăng tăng cao.

Khảo sát cho thấy 73% cử tri nhận định chi phí sinh hoạt đang diễn biến theo chiều hướng xấu đi. Về chính sách kinh tế, 37% cử tri đánh giá đảng Dân chủ có cách tiếp cận tốt hơn, so với 33% lựa chọn đảng Cộng hòa, đảo ngược xu hướng ghi nhận trước khi cuộc chiến bắt đầu.

Hiện tại, giới phân tích nhìn chung nhận định, đảng Dân chủ có cơ hội giành quyền kiểm soát Hạ viện, nhưng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn tại Thượng viện.

Tuy nhiên, các cuộc khảo sát trên phạm vi toàn quốc chưa phản ánh đầy đủ cục diện tại từng bang và khu vực bầu cử, nơi đảng Cộng hòa vẫn có một số lợi thế về cơ cấu. Theo khảo sát đối với các cử tri đã đăng ký, đảng Dân chủ đang dẫn trước đảng Cộng hòa với tỷ lệ 47% so với 36%, trong khi 11% cử tri chưa quyết định lựa chọn. Như vậy, khoảng cách giữa hai đảng hiện là 11 điểm phần trăm, thu hẹp một điểm so với cuộc khảo sát ngày 19/10. Nếu tính đến xu hướng lựa chọn của nhóm cử tri còn phân vân, tỷ lệ ủng hộ đảng Dân chủ tăng lên 50%, so với 41% của đảng Cộng hòa.