Ngành bao bì trước yêu cầu mới từ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế

Các ngành hàng thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng đang tạo ra động lực lớn cho thị trường bao bì. Ảnh: Hằng Trần/Bnews/Vnanet.vn

Ngành công nghiệp chế biến, đóng gói và bao bì của Việt Nam đang bước vào một chu kỳ chuyển đổi quan trọng, từ mô hình kinh tế tuyến tính sang mô hình kinh tế tuần hoàn để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trên phạm vi toàn cầu.

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, nhu cầu tiêu dùng gia tăng cùng sự mở rộng của các ngành hàng thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng đang tạo ra động lực lớn cho thị trường bao bì.

Theo các báo cáo nghiên cứu thị trường, khu vực châu Á, châu Phi và Trung Đông được dự báo sẽ duy trì mức tăng trưởng vượt mức trung bình toàn cầu đến năm 2030, nhờ quy mô dân số lớn và sự thay đổi trong cơ cấu nhân khẩu học. Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa và dòng vốn đầu tư mạnh mẽ vào các trung tâm công nghiệp cũng đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp chế biến, bao bì có năng suất cao, linh hoạt hơn.

Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng này đi kèm với hàng loạt thách thức mới khi các thị trường xuất khẩu trọng điểm liên tục siết chặt tiêu chuẩn môi trường. Áp lực từ các cam kết quốc tế về bảo vệ khí hậu, đặc biệt là mục tiêu đạt phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, khiến việc nâng cấp công nghệ không chỉ là lựa chọn đầu tư mà đã trở thành điều kiện sống còn để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh và tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh các quy định pháp luật về môi trường được siết chặt, các cơ quan quản lý và chuyên gia đã phân tích yêu cầu thực thi các quy định mới; trong đó, nổi bật là quy định về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) được chi tiết hóa tại Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, cùng các chuẩn mực quốc tế tiên tiến như Quy định về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR) của Liên minh châu Âu. Các khung pháp lý này đóng vai trò then chốt trong việc thay đổi hoàn toàn tư duy của doanh nghiệp, chuyển từ quản lý rác thải cuối nguồn sang quản lý toàn diện vòng đời sản phẩm.

Theo bà Đoàn Thị Minh Phượng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn phát triển công nghệ nông nghiệp và môi trường, hành trình hướng tới hệ sinh thái đóng gói bền vững đòi hỏi sự đồng bộ từ nhiều yếu tố. Cụ thể, doanh nghiệp phải bắt đầu từ khâu thiết kế sinh thái để tối ưu hóa vật liệu, loại bỏ lớp bao bì dư thừa và sử dụng các loại đơn vật liệu dễ dàng tái chế. Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch hóa thông tin qua hộ chiếu sản phẩm số cùng việc đầu tư công nghệ thu gom, phân loại hiệu quả là những mảnh ghép không thể thiếu để đưa vật liệu tái chế quay trở lại vòng đời sản phẩm, tạo nên một chu trình tuần hoàn thực chất.

Ông Bùi Quang Thịnh, chuyên gia chuyển đổi xanh hóa và đổi số bao bì thuộc Hiệp hội Bao bì Việt Nam, đưa ra dẫn chứng các số liệu từ Ủy ban Châu Âu cho thấy có tới 80% tác động môi trường của một sản phẩm được định đoạt ngay từ giai đoạn thiết kế. Do đó, các giải pháp cắt giảm nguyên vật liệu tại nguồn phải được đặt lên hàng đầu.

Ông Thịnh khuyến nghị doanh nghiệp cần đơn giản hóa cấu trúc bao bì bằng cách sử dụng đơn vật liệu nhằm khắc phục hoàn toàn nhược điểm của bao bì đa lớp truyền thống vốn rất khó phân tách cơ học và thường bị loại bỏ khỏi dòng tái chế. Đồng thời, các giải pháp kỹ thuật nhằm tối ưu hóa kích thước, giảm triệt để thể tích trống, loại bỏ thành phần thừa, tối ưu hóa tải trọng container kết hợp kiến trúc dây chuyền sản xuất tự động xanh hóa cũng là những hướng đi cấp bách.

Nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam thích ứng suôn sẻ với các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường châu Âu, ông Nguyễn Thi, giảng viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, đưa ra bốn trụ cột hành động chiến lược. Thứ nhất là chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm và bao bì thông qua việc xây dựng danh mục vật liệu, thông số kỹ thuật và thành phần hóa học.

Thứ hai là chuẩn hóa hồ sơ hợp quy và truy xuất nguồn gốc, phân biệt rõ giữa hồ sơ kỹ thuật, báo cáo thử nghiệm và hộ chiếu sản phẩm số. Thứ ba là thiết kế bao bì gắn liền với việc kiểm chứng vật liệu tái chế hậu tiêu dùng. Thứ tư là quản trị rủi ro chuỗi cung ứng và hợp đồng, trong đó quy định rõ trách nhiệm, thời hạn cập nhật cũng như phương pháp kiểm chứng dữ liệu giữa các bên.

Đại diện Cục Công nghiệp thuộc Bộ Công Thương, ông Chu Việt Cường khẳng định, ngành chế biến, bao bì cùng với điện tử - bán dẫn giữ vị trí là những ngành công nghiệp nền tảng, có tác động then chốt đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bộ Công Thương đang định hướng chuyển dịch mạnh mẽ chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, tập trung nâng cao năng lực công nghệ, quản trị doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số và tự động hóa. Trọng tâm là tăng cường liên kết bền chặt giữa khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp trong nước, qua đó gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và nâng cao khả năng chống chịu của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Đồng quan điểm trên, Hội Khoa học và Công nghệ Lương thực, Thực phẩm Việt Nam (VAFoST) cũng chỉ ra rằng ngành lương thực, thực phẩm đang bước chuyển mình mạnh mẽ từ tăng trưởng theo quy mô sang phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các công nghệ chế biến, bảo quản và đóng gói tiên tiến giúp giảm thiểu đáng kể tổn thất sau thu hoạch, tối ưu hóa năng lượng tiêu thụ, kéo dài thời gian bảo quản và đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của thị trường quốc tế. Lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới không còn nằm ở quy mô sản xuất lớn hay chi phí rẻ, mà quyết định bởi năng lực làm chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo bà Annie Trần, Quản lý dự án cấp cao của Informa Markets Vietnam, nhìn nhận công nghệ chế biến và đóng gói hiện nay đã vượt ra khỏi vai trò của một khâu hỗ trợ kỹ thuật đơn thuần để trở thành một trụ cột chiến lược trong kế hoạch tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp. Một dây chuyền vận hành hiệu quả giúp tiết kiệm chi phí tối đa, một giải pháp bao bì thông minh mở ra cánh cửa tiến vào các thị trường xuất khẩu mới, hệ thống kiểm nghiệm chuẩn mực bảo vệ vững chắc uy tín thương hiệu, và một mô hình sản xuất bền vững chính là chiếc chìa khóa vàng giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin vươn xa trong chuỗi giá trị toàn cầu.