Bầu cử giữa nhiệm kỳ tới gần, Tổng thống Trump đứng trước loạt thách thức kinh tế Mỹ

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: Nhà Trắng.

Nhưng giờ đây, cuộc chiến tranh với Iran và chính sách cắt giảm thuế của ông Trump trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai đang đặt nền kinh tế Mỹ trước những thách thức lớn, trái ngược với những gì ông đã hứa khi trở lại Nhà Trắng: nợ công cao kỷ lục, giá nhiên leo thang và lãi suất vay thế chấp nhà cao ngất ngưởng.

GÁNH NẶNG NỢ CÔNG, ÁP LỰC TỪ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU

Hôm thứ Ba tuần vừa rồi, thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ bán tháo, đẩy lợi suất trái phiếu dài hạn lên mức cao nhất trong 19 năm, do lo ngại về gánh nặng vay nợ công và tác động lạm phát từ cuộc chiến ở Vùng Vịnh.

Một ngày sau, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã nhanh chóng trấn an thị trường bằng tuyên bố tăng "ít nhất gấp đôi" lượng mua lại trái phiếu dài hạn và dự kiến sớm công bố các bước để giải quyết thâm hụt ngân sách chính phủ. Tuy nhiên, trong hai ngày thứ Năm và thứ Sáu, trái phiếu kho bạc Mỹ tiếp tục bị bán mạnh, khiến lợi suất tăng trở lại và đồng USD suy yếu thêm.

Trong một cuộc trao đổi với hãng tin CNBC vào ngày thứ Năm, ông Bessent khẳng định thị trường đang phản ứng quá mức. Về phần mình, ông Trump vẫn luôn tuyên bố nền kinh tế Mỹ đang "bùng nổ", thể hiện qua việc thị trường chứng khoán Mỹ lập kỷ lục.

Tuy nhiên, theo giáo sư kinh tế Eswar Prasad tại Đại học Cornell, "những lời phát biểu của Tổng thống Trump và nỗ lực của chính quyền ông trong việc can thiệp vào thị trường tiền tệ và trái phiếu có thể bị nhìn nhận như những tín hiệu bất an, chỉ làm tình hình tồi tệ hơn và khiến tâm lý thị trường xấu thêm”.

Những thách thức này diễn ra ngay khi cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 đang đến gần. Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy Đảng Dân chủ đang được đánh giá cao hơn so với Đảng Cộng hòa của ông Trump về cách điều hành nền kinh tế.

Nợ công của Mỹ đã lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD trong tuần vừa rồi, do tốc độ vay nợ nhanh nhất từ trước đến nay nếu không tính giai đoạn đại dịch Covid-19, do chi tiêu của Chính phủ liên bang tiếp tục vượt quá tổng thu ngân sách.

Thâm hụt ngân sách chính phủ Mỹ chỉ giảm nhẹ trong năm tài chính 2025 xuống còn 5,8% tổng sản phẩm trong nước (GDP), từ mức 6,4% GDP vào năm 2024. Các biện pháp cắt giảm thuế của ông Trump được dự báo sẽ làm tăng đáng kể thâm hụt trong những năm tới, mặc dù đi kèm với đó là cắt giảm các chương trình an sinh xã hội bao gồm bảo hiểm y tế Medicaid và trợ cấp thực phẩm cho người nghèo ở Mỹ.

Bà Diane Swonk, nhà kinh tế trưởng tại KPMG Mỹ, nói với tờ báo Financial Times: "Chính phủ tiếp tục chi vượt thu, và do chiến tranh, nhu cầu chi tiêu thậm chí càng lớn hơn nữa”.

Ông Bessent - người đã cam kết giảm thâm hụt ngân sách chính phủ Mỹ xuống 3% GDP vào cuối nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump - vào thứ Năm khẳng định rằng có "rất, rất nhiều khả năng" rằng mức thâm hụt đã đạt đỉnh trong nhiệm kỳ này của vị Tổng thống. Ông cho biết tăng trưởng kinh tế và thuế quan sẽ giúp tăng thu ngân sách trong thời gian tới.

Ông Michael Strain, Giám đốc nghiên cứu chính sách kinh tế tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, một tổ chức tư vấn thiên hữu, cho biết việc giảm thâm hụt ngân sách sẽ đòi hỏi những lựa chọn chính trị khó khăn đối với ông Trump, bao gồm cắt giảm Medicare và an sinh xã hội. "Tôi hy vọng những gì bộ trưởng Bessent nói là đúng. Nhưng có một số câu hỏi lớn về cách làm thế nào để đạt được mục tiêu đó”, ông nói.

SỨC ÉP LẠM PHÁT, LÃI SUẤT DO CHIẾN TRANH

Ngoài khối nợ công ngày càng tăng, cuộc chiến với Iran đang đẩy lạm phát ở Mỹ lên cao, đi ngược lại lời hứa của ông Trump về việc giảm một nửa giá năng lượng và hạ giá tiêu dùng cơ bản cho người Mỹ.

Giá xăng ở Mỹ đã tăng khoảng 40% kể từ khi cuộc chiến nổ ra vào cuối tháng 2, lên mức 4,11 USD/gallon vào hôm thứ Sáu tuần trước. Dầu diesel, nhiên liệu chủ lực của hoạt động vận chuyển hàng hóa trong nền kinh tế Mỹ, đã tăng với tỷ lệ tương tự lên 5,58 USD/gallon.

Giá diesel trung bình trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump hiện cao hơn so với dưới thời người tiền nhiệm, cựu Tổng thống Joe Biden.

Diễn biến giá xăng và giá dầu diesel ở Mỹ từ đầu năm tới nay. Đơn vị: USD/gallon - Nguồn: AAA/FT.

Ngoài ra, lãi suất vay thế chấp nhà ở Mỹ cũng đang tăng nhanh, mặc dù còn thấp hơn mức đỉnh dưới thời ông Biden. Lãi suất của khoản vay thế chấp nhà kỳ hạn 30 năm trong tuần vừa rồi đã lên tới mức 6,65%, tăng từ mức 5,98% trước khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra.

Nhà phân tích Jaret Seiberg của ngân hàng đầu tư TD Securities nhận định: "Khi lãi suất vay thế chấp nhà hạ nhiệt trong quý cuối cùng của năm 2025 và quý đầu tiên của năm 2026, áp lực đối với chính quyền trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng về khả năng mua nhà của người dân đã giảm bớt. Nhưng giờ đây, khi lãi suất vay thế chấp nhà tăng trở lại, Nhà Trắng không có lựa chọn nào khác ngoài việc tập trung vào việc giảm lãi suất "ngay cả khi sự giải tỏa chỉ là tạm thời” - ông Seiberg nói.

Lãi suất vay thế chấp nhà kỳ hạn 30 năm với lãi suất cố định ở Mỹ. Đơn vị: % - Nguồn: Fed/FT.

Tốc độ tăng giá tiêu dùng hàng năm ở Mỹ đã đạt mức cao nhất trong 3 năm là 4,2% vào tháng Năm trước khi giảm xuống 3,4% vào tháng 7 vừa qua. Các quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) lo ngại rằng lạm phát cao kéo dài sẽ trở thành một phần của nền kinh tế, nhưng họ đã chọn không tăng lãi suất từ đầu năm đến nay, và lựa chọn này gây lo ngại trên thị trường về mức độ sẵn sàng của Fed trong cuộc chiến chống lại sự dai dẳng của lạm phát.

Sự gián đoạn nguồn cung năng lượng từ Trung Đông do cuộc chiến Mỹ - Iran đã áp đảo sự tăng trưởng khiêm tốn trong sản lượng dầu của Mỹ, vốn là điều mà Tổng thống Trump xem như một giải pháp để kiềm chế giá năng lượng cho người Mỹ. Ông Art Berman, một nhà tư vấn năng lượng ở Houston, cho rằng cuộc chiến ở Iran đã gây "lãng phí" lợi thế năng lượng của Mỹ.

Mỹ vẫn là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, mặc dù Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo sản lượng dầu của nước này sẽ chỉ tăng 200.000 thùng mỗi ngày trong năm nay. Trong khi đó, dòng chảy khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Trung Đông đi qua eo biển Hormuz đã bị chặn lại kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Gánh nặng nợ nần, lãi suất đi vay cao và sức ép kéo dài từ nhiên liệu và thực phẩm đắt đỏ đã ảnh hưởng xấu đến tâm lý người tiêu dùng Mỹ, khiến một chỉ số đo lường tâm lý của họ giảm xuống mức thấp kỷ lục.

Chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ đã có lúc giảm xuống mức thấp kỷ lục trong năm nay - Nguồn: Đại học Michigan/FT.

Tăng trưởng kinh tế nói chung vẫn ổn nhờ sự vững vàng của hoạt động tiêu dùng và làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI của công ty công nghệ lớn. Nhưng mức tăng trưởng GDP năm ngoái là 2,1% và tốc độ tăng hàng năm của quý 2 năm nay là 1,5% đều thấp hơn so với mức 5-6% theo dự báo của Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick hoặc mục tiêu 3% của ông Bessent.

Hôm thứ Năm, ông Bessent cho biết Mỹ vẫn đang dựa vào việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế để giảm bớt gánh nặng nợ nần.