Bầu cử Israel năm 2026: Phép thử quan trọng với Thủ tướng Netanyahu

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: THX/TTXVN

Cử tri Israel sẽ đi bỏ phiếu vào ngày 27/10 trong một cuộc bầu cử có thể quyết định tương lai chính trị của Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Cuộc bỏ phiếu là màn đối đầu giữa liên minh các đảng đối lập do cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot dẫn đầu và khối cực hữu do Thủ tướng Netanyahu đứng đầu.

Đây là cuộc bầu cử đầu tiên của Israel kể từ cuộc tấn công do Hamas thực hiện vào ngày 7/10/2023 và cuộc chiến mà Israel tiến hành sau đó ở Gaza, kéo theo các cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn liên quan đến Liban, Iran và Yemen.

Theo New Arab, phần lớn chiến dịch tranh cử xoay quanh năng lực lãnh đạo của ông Netanyahu, cuộc chiến trên các mặt trận và sự chia rẽ trong nước. Trong khi đó, người Arab tại Israel có thể đóng vai trò quyết định trong việc định hình cán cân quyền lực tại Knesset (Quốc hội Israel), dù các khối chính trị do người Do Thái lãnh đạo vẫn ngần ngại hợp tác với họ.

Quy trình bỏ phiếu và kiểm phiếu

Các điểm bỏ phiếu mở cửa lúc 7 giờ sáng 27/10 và đóng cửa lúc 10 giờ tối. Các hãng tin lớn của Israel sẽ công bố kết quả thăm dò ý kiến cử tri ngay khi cuộc bỏ phiếu kết thúc, và công tác kiểm phiếu bắt đầu ngay trong tối cùng ngày. Hơn 30 đảng tham gia tranh cử, với khoảng 7,4 triệu người đủ điều kiện bỏ phiếu tại các điểm bầu cử trên khắp Israel.

Israel áp dụng hệ thống đại diện theo tỷ lệ: cử tri chọn một đảng chứ không chọn ứng cử viên riêng lẻ. Knesset có 120 ghế, phân bổ theo tỷ lệ phiếu bầu toàn quốc mà mỗi đảng giành được. Ứng cử viên vào quốc hội dựa trên thứ tự của họ trong danh sách tranh cử của đảng. Mỗi đảng phải giành tối thiểu 3,25% số phiếu, tương đương 4 ghế, để vào Knesset. Chưa đảng nào từng giành đa số tuyệt đối, vì vậy các chính phủ Israel luôn phải dựa vào liên minh.

Luật Israel quy định công bố kết quả chính thức trước ngày 4/11, song cục diện phân bổ ghế dự kiến sẽ rõ ràng hơn vào sáng 28/10. Sau đó, tâm điểm chuyển sang đàm phán liên minh, khi các đảng tìm cách tập hợp đa số tối thiểu 61 ghế. Khi có kết quả chính thức, Tổng thống Israel Isaac Herzog sẽ tham vấn các phe phái trong Quốc hội rồi chọn một nghị sĩ đứng ra thành lập chính phủ. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tuần, nhất là khi không khối chính nào giành đủ số ghế cần thiết.

Thăm dò dư luận: Không khối nào chiếm đa số

Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy cả khối của Thủ tướng đương nhiệm Netanyahu lẫn liên minh đối lập do ông Eisenkot dẫn đầu đều khó giành đa số. Kết quả công bố vào cuối tuần cho thấy phe đối lập có thể giành 54–56 ghế, so với khoảng 50 ghế của liên minh do đảng Likud của ông Netanyahu đứng đầu. Đảng Yashar của ông Eisenkot được dự báo trở thành đảng lớn nhất với 22–23 ghế, vượt Likud (19–21 ghế). Phe cực hữu cũng có dấu hiệu gia tăng số ghế, với đảng Otzma Yehudit (Quyền lực Do Thái) của Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir dự kiến giành 8 ghế.

Số ghế còn lại có thể mang tính quyết định. Các đảng đại diện cho người Arab tại Israel được dự báo giành 14 -16 ghế, đủ để tác động đáng kể đến khả năng thành lập chính phủ. Trước đó, ông Eisenkot đã loại trừ khả năng lập liên minh với các đảng do người Arab lãnh đạo, đặt ra câu hỏi phe đối lập sẽ tìm sự ủng hộ cần thiết trong quốc hội bằng cách nào.

Vai trò của cử tri người Arab

Người dân tại Tel Aviv, Israel, tham gia biểu tình kêu gọi chấm dứt xung đột. Ảnh: THX/TTXVN

Người Arab chiếm một phần đáng kể trong cử tri đoàn Israel, nhưng tiếng nói chính trị của họ từ lâu vẫn hạn chế vì chia rẽ giữa các đảng, tỷ lệ đi bầu thấp và sự từ chối của các đảng lớn do người Do Thái lãnh đạo trong việc kết nạp họ vào liên minh cầm quyền. Dù vậy, cuộc bầu cử lần này vẫn có thể trao cho các đảng của họ ảnh hưởng đáng kể đến việc ông Netanyahu có tiếp tục nắm quyền hay không.

Hai danh sách tranh cử chính có cử tri chủ yếu là người Arab gồm Ra’am, còn gọi là Danh sách Arab Thống nhất (United Arab List), và Danh sách Liên minh, gồm các đảng Hadash, Balad và Ta’al. Kết quả của họ phụ thuộc một phần vào tỷ lệ đi bầu của cử tri Arab tại Israel, bởi lá phiếu của nhóm này tác động cả đến số ghế của các đảng do người Arab lãnh đạo lẫn cán cân tổng thể tại Knesset.

Chiến dịch tranh cử cũng chứng kiến những nỗ lực loại các đảng và ứng cử viên do người Arab lãnh đạo khỏi cuộc đua. Hồi tháng 9 vừa qua, Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel đã bỏ phiếu cấm Liên minh chung và đảng Ra’am tranh cử, nhưng Tòa án Tối cao bác bỏ quyết định này. Tuy nhiên, tòa vẫn giữ nguyên quyết định tước quyền ứng cử của lãnh đạo đảng Balad Sami Abu Shehadeh vì một bài báo trong đó ông mô tả các vụ tấn công ngày 7/10 là một sự kiện lịch sử quan trọng. Vụ việc làm dấy lên những câu hỏi về quyền chính trị của công dân Arab tại Israel và các rào cản đối với sự tham gia chính trường của họ. Ông Netanyahu cũng nhiều lần dùng khả năng phe đối lập hợp tác với các đảng Arab làm lời cảnh báo trong chiến dịch, nhằm gây sức ép buộc đối thủ từ chối hợp tác.

Vấn đề chi phối lá phiếu và kịch bản bế tắc

Các đối thủ của Thủ tướng Netanyahu tìm cách biến cuộc bầu cử thành cuộc trưng cầu dân ý về năng lực lãnh đạo của ông, tập trung vào những thất bại an ninh liên quan đến vụ tấn công ngày 7/10/2023, phiên tòa xét xử tham nhũng kéo dài và tình trạng Israel ngày càng bị cô lập trên trường quốc tế.

Theo Viện Dân chủ Israel, vụ tấn công tháng 10/2023 đóng vai trò quan trọng trong quyết định bỏ phiếu của hơn 2/3 cử tri. Các vấn đề lớn khác gồm việc miễn nghĩa vụ quân sự cho người Do Thái Chính thống cực đoan và nỗ lực cải tổ tư pháp năm 2023 của ông Netanyahu, vốn gây ra làn sóng biểu tình rộng khắp. Cuộc bầu cử cũng diễn ra sau nhiều năm Israel tiến hành các chiến dịch quân sự ở Gaza, xung đột với Hezbollah, Iran và lực lượng Houthi.

Nếu không khối nào tập hợp đủ quá bán 61/120 ghế, Israel có thể đối mặt với các cuộc đàm phán kéo dài về một chính phủ thiểu số hoặc một cuộc bầu cử mới. Chính phủ thiểu số sẽ cần sự ủng hộ hoặc phiếu trắng từ các đảng ngoài liên minh cầm quyền để thông qua các cuộc bỏ phiếu quan trọng tại quốc hội.

Kịch bản này có thể đưa các đảng do người Arab lãnh đạo lên vị trí đặc biệt quan trọng, dù họ đứng ngoài các thỏa thuận liên minh chính thức. Nếu đàm phán đổ vỡ hoàn toàn, Israel có thể tổ chức bầu cử tiếp vào năm 2027, và ông Netanyahu nhiều khả năng giữ chức thủ tướng lâm thời đến khi chính phủ mới nhậm chức. Kết quả này có thể khiến Israel tiếp tục rơi vào bế tắc chính trị, với các đảng Arab nắm những ghế then chốt nhưng không có nhiều bảo đảm về vai trò trong chính phủ.