Bền bỉ đổi thay nếp nghĩ, cách làm, từng bước xóa bỏ hủ tục

Xóm Nà Hôm, xã Quảng Lâm có 87 hộ dân, 100% đồng bào dân tộc Mông. Trong đời sống cộng đồng, những việc lớn như dựng vợ, gả chồng, ma chay luôn nhận được sự chung tay của họ hàng, bà con trong xóm. Đây là nét đẹp thể hiện tình đoàn kết, nhưng cùng với đó còn những tập quán nếu giữ nguyên cách làm cũ sẽ tạo thêm gánh nặng cho gia đình. Nhận rõ điều này, chi bộ, trưởng xóm và NCUT từng bước vận động người dân thay đổi từ những việc cụ thể, trước hết là trong việc cưới, việc tang.

Ông Sùng A Sáu, NCUT xóm Nà Hôm cho biết: Để thay đổi một tập tục đã quen từ lâu không thể nóng vội, phải kiên trì vận động, trước hết mình phải gương mẫu. Mỗi khi gia đình trong xóm có việc, tôi cùng cán bộ xóm đến thăm hỏi, chia sẻ, sau đó lựa chọn cách nói phù hợp với hoàn cảnh từng nhà. Những nghi thức mang ý nghĩa văn hóa, thể hiện sự gắn kết, hiếu kính vẫn được khuyến khích giữ gìn; những phần việc rườm rà, gây tốn kém thì vận động gia đình giảm bớt. Trong việc cưới, việc tang, gia đình nào có điều kiện đến đâu thì tổ chức đến đó, không chạy theo hình thức, không để việc vui, việc buồn trở thành gánh nặng.

Cách vận động ấy không chỉ dừng ở việc nói cho bà con nghe mà được bắt đầu từ sự gương mẫu của chính NCUT. Khi một gia đình tổ chức cưới gọn hơn, không kéo dài thời gian, giảm những khoản chi không cần thiết; hoặc khi một gia đình có người qua đời lựa chọn những nghi lễ phù hợp, không chạy theo những tập tục rườm rà, các gia đình khác trong xóm có thêm cơ sở để nhìn nhận và làm theo. 

Để những chuyển biến ấy không chỉ diễn ra ở một xóm, xã Quảng Lâm xác định phát huy vai trò NCUT là một trong những cách đưa chủ trương đến gần hơn với người dân. NCUT được cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể phối hợp cung cấp thông tin, trao đổi về những nội dung cần vận động. Đồng thời trực tiếp xuống xóm, đến hộ gia đình, cùng trưởng xóm, bí thư chi bộ nắm tình hình và giải thích cho người dân.

Người có uy tín Sùng A Sáu (thứ 3 từ phải sang), xóm Nà Hôm, xã Quảng Lâm tuyên truyền, vận động bà con thực hiện nếp sống văn minh, từng bước xóa bỏ hủ tục.

Ở xóm Lũng Rịa, ông Sùng Dê Páo, NCUT nhiều lần tham gia vận động bà con thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang. Ông Páo chia sẻ: Mình là người trong xóm, hiểu phong tục và hoàn cảnh của bà con nên nói chuyện dễ hơn. Phải giải thích để bà con hiểu cái gì nên giữ, cái gì cần bỏ, khi người dân đồng thuận thì việc xóa bỏ hủ tục mới bền vững.

Từ Nà Hôm đến Lũng Rịa, điểm chung trong cách làm của những NCUT là không áp đặt, mà kiên trì thuyết phục bằng những điều gần gũi với cuộc sống. Một đám cưới có thể vẫn đầy đủ họ hàng, vẫn giữ nghi thức truyền thống nhưng không nhất thiết phải làm thật lớn; một đám tang vẫn thể hiện sự kính trọng với người đã khuất nhưng có thể giảm những phần việc không cần thiết, tránh để con cháu phải nghỉ việc dài ngày hoặc gia đình phải vay mượn.

Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Lâm Dương Thị Hoa cho biết: NCUT là lực lượng gần dân, hiểu dân và có khả năng tạo sự đồng thuận ngay tại cộng đồng. Cùng với tuyên truyền thông qua hệ thống chính trị cơ sở, xã chú trọng phát huy tiếng nói của NCUT trong từng xóm. Những vấn đề phát sinh liên quan đến phong tục, tập quán được trao đổi với người có uy tín để cùng tìm cách vận động phù hợp; những gia đình chuẩn bị tổ chức cưới, tang được quan tâm, nắm tình hình từ sớm để tuyên truyền, hướng dẫn.

Trên địa bàn tỉnh hiện có hơn 1.400 NCUT trong đồng bào DTTS. Đây là lực lượng có vị trí quan trọng trong đời sống cộng đồng, có tiếng nói và ảnh hưởng nhất định đối với bà con. Ở nhiều địa bàn vùng cao, NCUT vừa là người nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, vừa là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến từng hộ gia đình. 

Thực tế tại Quảng Lâm cho thấy, để tiếng nói của NCUT phát huy hiệu quả, điều quan trọng là phải tạo được sự phối hợp thường xuyên giữa cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể, chi bộ, trưởng xóm và chính những NCUT trong cộng đồng.