Bên trong dự án 'quân bài tấn công tầm xa' của Ukraine để đánh sâu vào lãnh thổ Nga

Một tên lửa hành trình Flamingo tại một nhà máy sản xuất vũ khí ở Ukraine. Ảnh: WSJ.

Công ty từng chế tạo một trong những mẫu UAV uy lực nhất của Ukraine nay đang tìm cách lặp lại thành công đó bằng việc phát triển một dòng tên lửa hành trình.

Bên trong một nhà máy rộng lớn, ngập ánh đèn ở miền Trung Ukraine, hai bệ phóng đang nâng đỡ hai quả tên lửa hành trình khổng lồ mang một cái tên độc lạ: “Flamingo”.

Dài hơn cả một chiếc xe buýt và nặng gần 7 tấn, Flamingo là dự án then chốt trong nỗ lực của Ukraine nhằm tự chủ sản xuất các loại tên lửa có khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Nếu đạt được mục tiêu này, Kiev sẽ giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các đồng minh phương Tây trong việc tiếp cận những hệ thống vũ khí có sức công phá lớn nhất.

Trong một buổi chiều gần đây, các kỹ sư đang tiến hành thử nghiệm hệ thống cánh lái của Flamingo, đồng thời cố định một động cơ đẩy phụ cỡ nhỏ vào thân tên lửa. Chỉ trong thời gian ngắn nữa, quả tên lửa này sẽ được phóng từ một địa điểm bí mật trên lãnh thổ Ukraine, hướng tới các mục tiêu nằm sâu bên trong nước Nga.

Trước đó, Fire Point – công ty chế tạo Flamingo – đã phát triển thành công UAV FP-1, một mẫu máy bay không người lái có tầm hoạt động lên tới 870 dặm (1.400 km). Thiết bị này nhanh chóng trở thành “xương sống” trong chiến dịch của Kiev nhằm làm tê liệt ngành công nghiệp dầu mỏ Nga. Kể từ tháng 8 năm ngoái, Ukraine đã tiến hành hơn 100 cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở năng lượng của Nga, gây thiệt hại lên tới hàng tỷ USD và có thời điểm khiến gần 1/5 tổng công suất lọc dầu của nước này bị gián đoạn.

Tuy nhiên, điểm hạn chế của các đòn tấn công bằng UAV nằm ở sức công phá. Nga thường có thể nhanh chóng khắc phục thiệt hại tại các nhà máy lọc dầu bị đầu đạn nặng khoảng 230 pound (104 kg) đánh trúng, đôi khi chỉ trong chưa đầy một tuần. Để tạo ra tác động mang tính lâu dài và nghiêm trọng hơn, Ukraine cần một loại vũ khí có hỏa lực mạnh hơn đáng kể. Theo đánh giá của Fire Point, Flamingo, với đầu đạn nặng tới 2.500 pound (1.133 kg), có thể đáp ứng yêu cầu đó.

Bản thiết kế tên lửa hành trình FP-5 Flamingo của Ukraine. Ảnh: WSJ

Theo Fire Point, thùng nhiên liệu cỡ lớn của Flamingo – tên gọi chính thức là tên lửa FP-5 – cho phép nó đạt tầm bắn vượt quá 1.800 dặm (2.900 km). Con số này bỏ xa tầm hoạt động của các tên lửa do phương Tây cung cấp mà Ukraine hiện sở hữu, như hệ thống ATACMS do Mỹ sản xuất hay Storm Shadow do Anh viện trợ. Về mặt lý thuyết, tầm bắn của Flamingo có thể sánh ngang với các tên lửa Kalibr và Kh-101 của Nga – những loại từng nhiều lần được sử dụng để tấn công các thành phố trên khắp Ukraine.

Tuy nhiên, các chuyên gia quốc phòng cho rằng, dù Flamingo là một dự án đầy triển vọng đối với quân đội Ukraine, mẫu tên lửa này vẫn chưa chứng minh được khả năng đạt tới tầm bắn như thiết kế. Theo họ, kích thước và trọng lượng lớn khiến Flamingo di chuyển chậm hơn, qua đó làm tăng nguy cơ bị phát hiện và đánh chặn.

Fire Point cho biết kể từ khi dự án được khởi động, Flamingo mới chỉ được phóng thử chưa đến 100 lần. Tuy nhiên, mỗi lần thử nghiệm đều cung cấp dữ liệu quan trọng, giúp công ty từng bước hoàn thiện và tinh chỉnh thiết kế. Do được phát triển trong điều kiện ngân sách hạn chế, Flamingo thiếu những yếu tố tàng hình tinh vi cũng như các hệ thống dẫn đường quang học phức tạp thường thấy trên tên lửa phương Tây. Fire Point hiện đang tìm cách tiếp cận và tích hợp những công nghệ này cho Flamingo.

Bản thiết kế mẫu drone FP-1. Ảnh: WSJ.

Áp lực tài chính buộc công ty phải cắt giảm chi phí ở hầu hết các khâu. Trong quá trình phát triển, các kỹ sư Fire Point từng thử nghiệm nhiều bộ điều khiển bay khác nhau, có loại trị giá lên tới 500.000 USD, trước khi quyết định sử dụng một phiên bản mã nguồn mở được cung cấp miễn phí trên mạng.

Động cơ phản lực của Flamingo được lấy từ các máy bay thời Liên Xô – đã ngừng hoạt động và trong một số trường hợp bị lưu kho suốt nhiều thập kỷ tại Ukraine, cho tới khi Fire Point tìm thấy và tái sử dụng.

Fire Point khởi đầu với vỏn vẹn 18 nhân viên, tập trung vào mục tiêu chế tạo các UAV tầm xa có chi phí thấp nhưng độ tin cậy cao. Đến nay, công ty đã mở rộng quy mô lên hơn 2.000 nhân sự, hoạt động tại hơn 40 cơ sở trên khắp Ukraine, với mức định giá vượt 1 tỷ USD. Bên cạnh dự án tên lửa hành trình Flamingo, Fire Point hiện còn theo đuổi việc phát triển một dòng tên lửa đạn đạo, đồng thời xây dựng một hệ thống phòng không được xem là “phiên bản Ukraine” của tổ hợp S-400 của Nga, nhằm tăng cường năng lực bảo vệ không phận quốc gia.

Tốc độ mở rộng nhanh chóng đó cũng khiến Fire Point trở thành mục tiêu tấn công của Nga. Các cơ sở của công ty đã hai lần bị đánh trúng. Để bảo đảm hoạt động sản xuất không bị gián đoạn trong trường hợp một nhà máy bị phá hủy, mỗi cơ sở của Fire Point đều có ít nhất một “bản sao” hoàn chỉnh, với hệ thống thiết bị tương tự, luôn trong trạng thái sẵn sàng kích hoạt nếu một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất bị đánh phá.

Các công nhân đang lắp ráp một máy bay không người lái tấn công. Ảnh: WSJ.

Trong một chuyến thăm thực địa, phóng viên và nhiếp ảnh gia của tờ Wall Street Journal bị bịt mắt và đưa đi khoảng 45 phút trước khi được dẫn vào một cơ sở đang trực tiếp tham gia sản xuất tên lửa Flamingo. Tại đây, những cỗ máy khổng lồ quấn từng lớp sợi carbon quanh các ống hình trụ dài, tạo thành các ống carbon có khả năng bao bọc nhiên liệu tên lửa đang cháy. Sau đó, các ống này được chuyển vào hệ thống sấy công nghiệp, nơi chúng được quay đều, trông giống như những con gà quay trên xiên.

Những lò nung có kích thước tương đương một gara ô tô được sử dụng để gia nhiệt các khuôn cánh carbon của Flamingo. Trên sàn nhà máy, các quả tên lửa ở nhiều giai đoạn hoàn thiện khác nhau nằm rải rác. Trên một bức tường treo tấm áp phích vẽ hình một con chim hồng hạc đang ôm lá bài át bích – một sự liên hệ trực tiếp nhắc tới phát biểu hồi tháng 2/2025 của Tổng thống Mỹ Donald Trump, khi ông nhận định rằng Ukraine “không có trong tay những quân bài quan trọng”.

Iryna Terekh, giám đốc kỹ thuật của Fire Point. Tên lửa Flamingo, được sản xuất tại Ukraine, nhận được biệt danh đầy màu sắc này khi một trong những nguyên mẫu được sơn màu hồng. Ảnh: WSJ.

Bà Iryna Terekh, giám đốc kỹ thuật của Fire Point, cho biết một số khu vực trong tổ hợp rộng lớn này được xây dựng bằng bê tông dày tới 5 feet (1,5 m) nhằm chịu được lực tác động mạnh sinh ra từ các thiết bị công nghiệp hạng nặng. Công ty không công bố cụ thể sản lượng hiện tại, song cho biết mục tiêu là nâng công suất lên mức 7 quả Flamingo mỗi ngày. Theo bà Terekh, mỗi tên lửa đều được sản xuất theo đơn đặt hàng riêng của lực lượng vũ trang Ukraine và sẽ được phóng trong vòng hai ngày kể từ khi hoàn thiện.

Fire Point cũng chủ động khai thác tối đa nguồn tri thức kỹ thuật sẵn có trong nước. Terekh dành nhiều thời gian nghiên cứu các tài liệu hướng dẫn chế tạo tên lửa từ thời Liên Xô, hiện được công khai trên mạng. Bà cho biết đã đọc khoảng ba chục tài liệu như vậy. Một trong những cố vấn kỹ thuật của Fire Point là một chuyên gia 92 tuổi, từng tham gia trực tiếp vào chương trình tên lửa của Liên Xô.

Các nguyên mẫu đầu tiên của tên lửa FP-5 được sơn nhiều màu khác nhau nhằm giúp việc xác định mảnh vỡ sau các vụ phóng thử trở nên dễ dàng hơn. Khi một nguyên mẫu được sơn màu hồng, một công nhân đã đặt cho nó một biệt danh – và cái tên ấy nhanh chóng gắn liền với dự án: Flamingo.

Mục tiêu của Fire Point là đảm bảo tất cả các bộ phận cấu thành vũ khí của họ đều được sản xuất tại Ukraine. Ảnh: WSJ.

Lần đầu tiên Ukraine công khai thừa nhận sử dụng Flamingo là vào tháng 8/2025, trong một cuộc tấn công nhằm vào căn cứ hải quân của Nga tại Crimea. Trong số 3 quả tên lửa được phóng, chỉ có 1 quả đánh trúng trực tiếp mục tiêu, theo ông Fabian Hoffmann, chuyên gia về vũ khí hạt nhân và công nghệ tên lửa tại Đại học Oslo, dựa trên phân tích ảnh vệ tinh.

Dù Flamingo vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, ông Hoffmann cho rằng việc Ukraine xây dựng được một ngành công nghiệp quốc phòng nội địa có khả năng sản xuất vũ khí tầm xa đã là một bước phát triển mang tính bước ngoặt. Thách thức của Ukraine trong năm 2026, theo ông, sẽ là xác định “kẻ chiến thắng” – tức lựa chọn loại vũ khí tầm xa nội địa hiệu quả nhất và nhanh chóng mở rộng quy mô sản xuất.

Hiện Fire Point đang nhận tài trợ từ nhiều quốc gia phương Tây, trong đó có Anh và Đức, đồng thời xúc tiến xây dựng một nhà máy mới tại Đan Mạch để sản xuất nhiên liệu tên lửa. Tháng 11 vừa qua, cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã gia nhập hội đồng cố vấn của công ty.

Cục Phòng chống Tham nhũng Quốc gia Ukraine cho biết Fire Point nằm trong số các nhà thầu quốc phòng đang bị điều tra trong khuôn khổ một vụ án liên quan đến tham nhũng. Công ty khẳng định chưa bị truy tố và bác bỏ mọi cáo buộc sai phạm.

Mục tiêu dài hạn của Fire Point là đạt được tự chủ hoàn toàn, bảo đảm mọi linh kiện trong các hệ thống vũ khí đều được sản xuất trong nước. Với bà Terekh, đây là một phần của sứ mệnh rộng lớn hơn: xây dựng một ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đủ năng lực đứng vững bằng chính sức mình.

“Với tư cách là một quốc gia, chúng tôi không thể – và có lẽ sẽ không bao giờ – đạt được sự ngang bằng về nguồn lực với Nga”, bà nói. “Nhưng điều quan trọng không nằm ở việc bạn có bao nhiêu nguồn lực, mà là bạn sử dụng chúng như thế nào”.

Theo WSJ

Huyền Chi