Béo phì gia tăng nhanh, kéo theo gánh nặng bệnh tim mạch

Tư vấn điều trị giảm cân cho người bệnh. Ảnh: BVĐK Tâm Anh.

Tại Việt Nam, dù tỷ lệ thừa cân, béo phì thấp hơn mức trung bình thế giới, tốc độ gia tăng lại thuộc nhóm nhanh nhất. Năm 2021, tỷ lệ này ở người trưởng thành từ 18 – 69 tuổi là 19,5%, dự báo đến năm 2030 ảnh hưởng khoảng 18,92 triệu người. Ở trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 – 19 tuổi, tỷ lệ thừa cân, béo phì cũng tăng nhanh, lên 20,68% vào năm 2025.

Theo tài liệu “Đồng thuận về béo phì và bệnh tim mạch năm 2026” mới nhất của Hội Tim mạch học Việt Nam, béo phì là bệnh mạn tính, đa yếu tố, có xu hướng tái phát, đặc trưng bởi sự tích lũy mô mỡ bất thường hoặc quá mức, gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Đáng chú ý, mô mỡ không chỉ làm nhiệm vụ dự trữ năng lượng mà còn có hoạt tính nội tiết và miễn dịch, tham gia điều hòa đường huyết, lipid máu, huyết áp, phản ứng viêm cũng như cấu trúc, chức năng tim. Khi mô mỡ tích tụ quá mức, những hoạt động này có thể bị rối loạn, góp phần thúc đẩy sự hình thành và tiến triển của bệnh tim mạch.

Béo phì cũng có mối liên hệ chặt chẽ với đái tháo đường típ 2. Theo các nghiên cứu được tài liệu đồng thuận tổng hợp, khoảng 80 - 85% người mắc đái tháo đường típ 2 đồng thời có tình trạng thừa cân hoặc béo phì. Ngược lại, người béo phì có nguy cơ phát triển đái tháo đường típ 2 cao gần gấp ba lần người có cân nặng bình thường.

Cùng với đó, tình trạng rối loạn lipid máu ở người béo phì có thể thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa trong lòng mạch, gia tăng nguy cơ bệnh động mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Các chuyên gia tim mạch cũng lưu ý, béo phì có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc và chức năng tim, góp phần làm tăng nguy cơ suy tim, đặc biệt là suy tim có phân suất tống máu bảo tồn. Đây là tình trạng người bệnh vẫn có khả năng co bóp tim tương đối được duy trì nhưng chức năng đổ đầy và hoạt động của tim bị ảnh hưởng, gây khó thở, mệt mỏi, giảm khả năng gắng sức.

Ngoài ra, béo phì còn liên quan đến rung nhĩ, ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ, bệnh thận mạn và gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Các bệnh lý này có thể cùng tồn tại, tác động qua lại, làm tăng nguy cơ biến chứng và khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp.

Trong một thời gian dài, thừa cân, béo phì thường được nhìn nhận chủ yếu là hệ quả của việc ăn nhiều, ít vận động. Người có cân nặng vượt chuẩn thường được khuyên ăn kiêng, tập thể dục hoặc tự điều chỉnh sinh hoạt.

Tuy nhiên, quan điểm chuyên môn hiện nay cho thấy cách tiếp cận này chưa đầy đủ. Theo Hội Tim mạch học Việt Nam, béo phì hình thành do sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, hormone điều hòa cảm giác đói và no, chuyển hóa, giấc ngủ, hệ vi sinh đường ruột, yếu tố tâm lý, thuốc điều trị, môi trường thực phẩm và điều kiện kinh tế - xã hội.

Sự phổ biến của thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm giàu năng lượng, cùng với lối sống ít vận động, thời gian ngồi kéo dài và những thay đổi trong sinh hoạt đô thị đã góp phần thúc đẩy tình trạng thừa cân, béo phì.

Mặt khác, khi béo phì tiến triển, người bệnh có thể giảm khả năng vận động, nhanh mệt hoặc gặp những khó khăn về thể lực. Điều này khiến hoạt động thể chất tiếp tục giảm, tạo thành vòng xoắn bất lợi giữa tăng cân và suy giảm sức khỏe.

Các chuyên gia nhấn mạnh, béo phì không nên bị quy giản thành hậu quả của những lựa chọn cá nhân trong ăn uống hoặc vận động. Do là bệnh mạn tính, đa yếu tố và dễ tái phát, việc điều trị cần có mục tiêu rõ ràng, phù hợp với tình trạng sức khỏe và nguy cơ của từng người bệnh.