Bữa ăn học đường và bí quyết sống khỏe của người Nhật

Trẻ em Nhật Bản được học về khái niệm shokuiku (giáo dục dinh dưỡng và thực phẩm) từ nhỏ thông qua các chương trình bữa trưa ở trường. Ảnh: Japan Times

Trong khi khoảng 40% người trưởng thành tại Mỹ thuộc nhóm béo phì, tỷ lệ này ở Nhật Bản chỉ bằng khoảng một phần mười, theo CBS News. Sự khác biệt không chỉ nằm ở thực đơn mà còn liên quan đến cách người Nhật vận động, lựa chọn thực phẩm và hình thành thói quen ăn uống từ nhỏ.

Một trong những điểm đáng chú ý trong lối sống của người Nhật là mức độ vận động trong sinh hoạt hàng ngày. Tại Tokyo, người dân có thể đi bộ trung bình ít nhất 10.000 bước mỗi ngày. Thay vì phụ thuộc vào việc tập luyện tại phòng gym, họ duy trì vận động thông qua những hoạt động thường nhật.

Bên cạnh đó, chế độ ăn uống và cách kiểm soát khẩu phần cũng góp phần tạo nên sự khác biệt. Những thói quen này không hình thành trong ngày một ngày hai mà được nuôi dưỡng từ gia đình, cộng đồng và đặc biệt là trường học.

Ăn uống đơn giản, chú trọng khẩu phần

Bữa ăn truyền thống của Nhật Bản thường gồm cơm, súp miso và các loại rau củ muối chua. Quá trình lên men trong miso và rau củ muối có thể mang lại lợi ích cho hệ vi sinh đường ruột, qua đó hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa.

Theo chuyên gia ẩm thực Nhật Bản Yoshiharu Doi, chính sự đơn giản và dễ tiếp cận của những món ăn truyền thống giúp người dân duy trì chế độ ăn uống lành mạnh.

Một bữa ăn truyền thống của Nhật Bản. Ảnh: CBS News

Tất nhiên, Nhật Bản không đứng ngoài xu hướng phổ biến của thức ăn nhanh. Tại Tokyo, các cửa hàng bán hamburger, pizza và nhiều loại thực phẩm giàu năng lượng ngày càng phổ biến. Hamburger thậm chí còn được chế biến từ thịt bò Wagyu cao cấp. Tuy nhiên, người Nhật có xu hướng tiêu thụ những thực phẩm này ít hơn so với người Mỹ.

Một nguyên tắc ăn uống đáng chú ý khác là hara hachi bu, có thể hiểu là dừng ăn khi cảm thấy no khoảng 80%. Thay vì ăn đến khi bụng căng đầy, người thực hành nguyên tắc này chủ động kiểm soát khẩu phần, tránh tiêu thụ quá mức cần thiết.

Bữa ăn học đường - bài học sức khỏe từ nhỏ

Một trong những cách Nhật Bản hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho thế hệ trẻ là thông qua chương trình bữa ăn học đường.

Tại Trường Tiểu học Shikahamamirai, công tác chuẩn bị bữa trưa bắt đầu từ trước giờ học. Trong căn bếp sạch sẽ, nhân viên nhà trường mặc trang phục bảo hộ và tuân thủ các yêu cầu vệ sinh nghiêm ngặt để chế biến thức ăn cho học sinh.

Công tác chuẩn bị bữa trưa tại trường Tiểu học Shikahamamirai. Ảnh: CBS News

Bữa ăn học đường có lịch sử lâu đời tại Nhật Bản. Chương trình được triển khai sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trong bối cảnh đất nước bị tàn phá và tình trạng thiếu lương thực diễn ra nghiêm trọng. Ngày nay, bữa ăn học đường không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà còn là một phần trong quá trình giáo dục trẻ về thực phẩm và sức khỏe.

Phần lớn nguyên liệu tại các bữa ăn được lấy từ các địa phương và chuyển đến trường hàng ngày. Thành phần quan trọng trong thực đơn là rau củ. Các món ăn được chế biến và kiểm tra hương vị trước khi phục vụ học sinh.

Đáng chú ý, mỗi trường học đều có chuyên gia dinh dưỡng làm việc toàn thời gian tại cơ sở. Kawano Komiko, chuyên gia dinh dưỡng của Trường Tiểu học Shikahamamirai cho biết, nhiều phụ huynh chia sẻ rằng họ khó thuyết phục con ăn rau ở nhà, nhưng các em lại rất thích rau trong bữa ăn tại trường.

Các em học sinh sẽ cùng đẩy thức ăn đến từng lớp học. Ảnh: CBS News

Tại ngôi trường này, không có nhà ăn tập trung. Nhân viên đưa xe thức ăn đến từng lớp học. Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng nếm thử món ăn trước khi bữa trưa được phục vụ. Học sinh mặc áo choàng trắng, nhận xe đẩy thức ăn rồi đưa về lớp để chuẩn bị bữa ăn cho các bạn. Các em chỉ bắt đầu ăn sau khi tất cả mọi người đã được phục vụ. Trước bữa ăn, cả lớp cùng nói lời cảm ơn và chúc nhau ngon miệng.

Theo nhà trường, các món chiên chỉ xuất hiện khoảng hai lần mỗi tháng; món tráng miệng là một phần tư quả cam. Học sinh, giáo viên và khách đều dùng chung một thực đơn.

Việc cùng ăn một bữa, tuân thủ những quy tắc chung và tham gia vào quá trình chuẩn bị giúp bữa trưa trở thành hoạt động giáo dục ngoài lớp học. Trẻ không chỉ được cung cấp thức ăn mà còn có cơ hội thực hành những thói quen liên quan đến vệ sinh, dinh dưỡng và sinh hoạt tập thể.

Ảnh: CBS News

Giáo dục thói quen, không chỉ cung cấp dinh dưỡng

Theo chuyên gia dinh dưỡng Kawano Komiko, mục tiêu của nhà trường không đơn thuần là giúp trẻ ăn hết phần thức ăn trong ngày.

“Nguyên tắc chính là chúng tôi muốn dạy trẻ ngay từ khi còn nhỏ cách ăn uống đúng đắn, để các em có thể mang theo những bài học ấy trong suốt cuộc đời trưởng thành”, bà nói với CBS News.

Cách tiếp cận này giúp trẻ hình thành thói quen và thái độ đối với sức khỏe ngay từ những năm đầu đời. Qua thời gian, những hoạt động lặp lại có thể giúp việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh trở nên tự nhiên hơn.

Kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy việc duy trì bữa ăn cân đối, kiểm soát khẩu phần, khuyến khích vận động và giáo dục dinh dưỡng từ sớm có thể tạo nền tảng cho lối sống lành mạnh lâu dài. Trong đó, trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn có thể giúp trẻ biến những điều được học thành thói quen thực tế, theo các em từ tuổi thơ đến khi trưởng thành.