Béo phì trẻ em tăng vọt: Đừng chủ quan với thực phẩm siêu chế biến

Khi hương vị Tết còn vương trên những cánh đào xuân, gia đình cháu N.M.H (12 tuổi, ở Hà Nội) đã phải đưa cháu đến Khoa cấp cứu tim mạch của một bệnh viện tuyến trung ương, vì cháu mệt lả, khó thở.

Đáng nói khi cháu nặng gần 80 kg, vòng bụng lớn bất thường so với chiều cao. Theo gia đình, cháu chủ yếu ở nhà, ít vận động, thường xuyên dùng nước ngọt có ga, gà rán, snack và đồ ăn đóng gói thay cho bữa phụ mỗi ngày.

Kết quả xét nghiệm cho thấy đường huyết và acid uric tăng cao, thiếu vitamin D. Cháu được chẩn đoán béo phì, tiền đái tháo đường và thiếu vitamin D.

TS Bùi Thanh Phúc, Phó trưởng khoa Phẫu thuật cấp cứu tiêu hóa (BV Việt Đức) tiếp nhận nhiều trẻ em béo phì đến khám.

Các bác sĩ nhận định đây không phải trường hợp cá biệt mà ngày càng phổ biến trong các khoa nhi và tim mạch hiện nay.

Thống kê của WHO cũng cho thấy trong vòng một thập kỷ qua, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em Việt Nam đã tăng gần gấp đôi. Tại các đô thị lớn, nhiều khảo sát cho thấy cứ 3-4 trẻ thì có một em thừa cân. Đặc biệt, độ tuổi mắc bệnh ngày càng trẻ hóa.

Nếu trước đây bệnh tim mạch, tăng huyết áp hay rối loạn chuyển hóa chủ yếu xuất hiện sau tuổi 40 thì nay các bác sĩ đã ghi nhận ở lứa tuổi thiếu niên. Gan nhiễm mỡ, tiền tiểu đường, rối loạn lipid máu đang trở thành chẩn đoán quen thuộc trong hồ sơ bệnh án nhi khoa.

Thực phẩm siêu chế biến: “thủ phạm” của béo phì

Nghiên cứu mới công bố của các nhà khoa học ở Đại học Michigan, Duke và Harvard đã chỉ đích danh “thủ phạm” của béo phì, thừa cân ở trẻ: Thực phẩm siêu chế biến được thiết kế công nghiệp nhằm tối đa hóa cảm giác ngon miệng và thúc đẩy tiêu thụ lặp lại.

Các sản phẩm này thường chứa carbohydrate tinh luyện, chất béo bổ sung, đường, muối và nhiều phụ gia tạo vị. Sự kết hợp này hầu như không tồn tại trong tự nhiên, nhưng lại xuất hiện dày đặc trong pizza, khoai tây chiên, bánh kẹo, kem và đồ ăn nhanh.

Theo ý kiến chuyên gia, não bộ trẻ em đang phát triển nên đặc biệt nhạy cảm với vị ngọt và kích thích cảm giác. Các sản phẩm siêu chế biến với màu sắc bắt mắt, bao bì hấp dẫn và quảng cáo dày đặc khiến trẻ hình thành thói quen tiêu thụ từ rất sớm.

Các nhà khoa học chỉ ra rằng nhiều thực phẩm siêu chế biến có tính gây nghiện, khiến người tiêu dùng khó kiểm soát lượng ăn, tương tự cơ chế nghiện chất kích thích.

Khi thói quen này hình thành ở trẻ, nguy cơ bệnh mạn tính tăng theo cấp số nhân. Không chỉ béo phì, trẻ còn đối mặt nguy cơ tăng huyết áp sớm, phì đại cơ tim, rối loạn chuyển hóa, viêm mạn tính, bệnh tim mạch khi chưa trưởng thành

Các bằng chứng dịch tễ học từ nhiều nước cho thấy tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến liên quan chặt chẽ với béo phì, bệnh tim, ung thư và tử vong sớm.

Nhiều sản phẩm dành cho trẻ em hiện còn sử dụng chất tạo ngọt thay thế. Một số nghiên cứu cho thấy các chất này có thể ảnh hưởng hệ vi sinh đường ruột và cơ chế điều hòa cảm giác đói, đặc biệt khi tiếp xúc từ sớm.

Cấp cứu cho bệnh nhân béo phì, bị xuất huyết não ở BV bệnh nhiệt đới Trung ương

Đáng lo ngại khi các sản phẩm thường được quảng bá “ít đường”, “ít béo”, “bổ sung vitamin” hoặc “giàu protein”, song kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều sản phẩm chỉ thay đổi bề ngoài dinh dưỡng trong khi cấu trúc gây thèm ăn vẫn giữ nguyên.

Ca cấp cứu của bé trai 12 tuổi thực sự là cảnh báo xã hội, khi béo phì là hệ quả của môi trường thực phẩm được thiết kế để thúc đẩy tiêu thụ quá mức. Giống như thuốc lá trước đây, việc chỉ kêu gọi “ý thức cá nhân” sẽ không đủ. Cần những giải pháp mạnh hơn như kiểm soát quảng cáo hướng tới trẻ em, cải thiện ghi nhãn thực phẩm, hạn chế thực phẩm siêu chế biến trong trường học và nâng cao giáo dục dinh dưỡng cộng đồng.

Đọc nhãn thực phẩm để bảo vệ sức khỏe trẻ em

Sự gia tăng béo phì ở trẻ em Việt Nam phản ánh một thay đổi sâu sắc trong môi trường sống và hệ thống thực phẩm. Khi đồ ăn tiện lợi trở thành lựa chọn mặc định, nguy cơ bệnh mạn tính cũng bắt đầu từ rất sớm.

Các chuyên gia khuyến cáo trong khi chờ các chính sách vĩ mô, mỗi gia đình vẫn có thể bắt đầu từ lựa chọn hằng ngày. Nguyên tắc đơn giản nhất là ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến và cảnh giác với danh sách thành phần dài, nhiều phụ gia khó nhận biết.

Bữa ăn gia đình với thực phẩm tươi, ít chế biến, rau xanh, trái cây và món nấu tại nhà vẫn là “lá chắn” hiệu quả nhất trước làn sóng thực phẩm công nghiệp

Nếu không thay đổi, những ca cấp cứu tim mạch ở trẻ em sẽ trở thành thực tế thường nhật của hệ thống y tế.

Thanh Hằng