Bí ẩn lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn

Nhảy lửa là lễ hội truyền thống của người Pà Thẻn tại xã Minh Quang, tỉnh Tuyên Quang. Thường được tổ chức vào ngày 12 tháng Giêng (âm lịch) hằng năm khi mùa màng đã thu hoạch xong. Đây là một lễ hội độc đáo, đậm nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Pà Thẻn.

Trong đời sống tinh thần của người Pà Thẻn luôn quan niệm có các vị thần che chở, giúp đỡ. Lễ nhảy lửa đã trở thành một nét đẹp sinh hoạt văn hóa, tâm linh thể hiện sức mạnh phi thường của con người dám đương đầu vói khó khăn, thách thức, xua đuổi những điều không may mắn

Lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn đã có lịch sử lâu đời và được gìn giữ, duy trì qua nhiều thế hệ. Hoạt động này không chỉ phản ánh vai trò và địa vị của những người thầy cúng trong xã hội trước kia, mà còn là bằng chứng thể hiện những yếu tố văn hóa, tín ngưỡng nguyên thủy sơ khai, niềm tin vào thế giới thần linh và những thế lực siêu nhiên.

Nhảy lửa còn là một di sản văn hóa mang tính đại diện tộc người, được biết đến như một bản sắc riêng của cộng đồng người Pà Thẻn. Đây cũng là lễ hội duy nhất của người Pà Thẻn còn duy trì đến ngày nay.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của di sản, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định đưa lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nhằm bảo tồn và phát huy một lễ hội độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa tộc người và thu hút được đông đảo cộng đồng tham gia.

Lễ hội nhảy lửa của dân tộc Pà Thẻn thường diễn ra vào tối 12 tháng Giêng âm lịch. Hoạt động này nằm trong chuỗi chương trình văn hóa dân tộc của địa phương, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Mở đầu, thầy cúng thắp nến và bày lễ vật lên mâm cúng, rồi thắp ba nén hương cắm vào bát hương trên bàn, rồi thắp ba nén hương khác, cắm dưới đất bên cạnh ghế nơi thầy cúng ngồi.

Chiếc vòng lắc Pà sán tầu kết hợp cùng que tre là hai công cụ không thể thiếu của thầy cúng trong nghi thức mở màn lễ hội nhảy lửa.

Thầy sẽ ngồi vào ghế cúng, một tay cầm que tre, một tay cầm chiếc vòng lắc Pà sán tầu vừa gõ que tre vào đàn Pàn dơ vừa lắc vòng, thân người rung bần bật theo từng nhịp gõ, miệng đọc bài cúng đầu tiên nói lên lý do tổ chức lễ hội nhảy lửa bằng tiếng Pà Thẻn.

Thầy cúng phải mời đúng các vị thần như Thần Lửa, Thần Núi, Thần Suối, Thổ Địa về chứng giám. Người nhảy cũng phải có căn, có số mệnh hợp thì thần linh mới nhập.

Mặc dù đã được xem nhảy lửa rất nhiều lần nhưng người dân và du khách thập phương luôn cảm thấy hứng thú, tò mò khi được xem lại.

Lực lượng Công an xã đã có mặt, túc trực từ sớm để đảm bảo an ninh, an toàn cho lễ hội.

Qua bài cúng và nhạc điệu, người Pà Thẻn cho rằng, con đường đi tìm thần về nhảy lửa của thầy cúng thật lắm gian lao, vất vả, có khi phải đi qua cả hang quỷ.

Khi một người nhảy xong lao từ trong đống than hồng ra, thì lại có một người khác tiếp nối, cũng có khi hai, ba người cùng vào nhảy một lúc

Họ cho rằng, các thần ở trên trời đã xuống và nhập vào những người đó. Cứ thế, họ lao vào nhảy múa giữa đống lửa đang đỏ hồng, với bàn chân trần và dùng tay bốc than tung lên. Than phủ kín một màu đỏ rực xung quanh người nhảy, có người còn cho than hồng vào mồm nhai.

Việc nhảy lửa cứ thế diễn ra trong khoảng một tiếng, cho đến khi đống than tàn hẳn mới thôi.

Điều kỳ lạ nhất đến nay chưa có lời giải thích là những chàng trai tham gia nhảy lửa đều không bị bỏng, rộp chân tay hay mặt mà ngược lại sau đó chân tay họ đều mát lạnh. Tuy nhiên, ngay sau khi nghi lễ kết thúc với bài cúng xuất vong của thầy cúng thì không một ai dám chạm vào đám than hồng vẫn đang nóng.

Phong Sơn