Bí ẩn vụ tàu Nga chìm khi chở 'hàng hóa tuyệt mật' ở Địa Trung Hải - Kỳ cuối

Kỳ cuối: Bằng chứng quan trọng dưới đáy Địa Trung Hải

Trong tuyên bố gửi các nghị sĩ, chính phủ Tây Ban Nha cho biết xác tàu Ursa Major nằm ở độ sâu khoảng 2.500 m và không thể trục vớt thiết bị ghi dữ liệu ở độ sâu đó nếu không có nguồn lực kỹ thuật lớn và rủi ro sẽ rất đáng kể. Một số chuyên gia đặt câu hỏi vì sao chính phủ coi việc này quá nguy hiểm nếu không có vật liệu phóng xạ liên quan.

Ông Rojas, cựu thuyền trưởng tàu buôn, cũng bày tỏ hoài nghi: “Ngày nay hộp đen thường nổi lên mặt nước cùng thiết bị định vị để có thể tìm thấy trong mọi tai nạn. Tôi nghĩ ai đó đang giữ hộp đen. Nhưng chúng tôi không biết đó là Tây Ban Nha hay chính người Nga đã tìm thấy nó”.

Máy bay WC135-R của Mỹ. Ảnh: Wikipedia

Quân đội Mỹ cũng thể hiện quan tâm tới khu vực khi hai lần điều máy bay đánh hơi hạt nhân hiếm và hiện đại WC135-R, đóng tại bang Nebraska, bay qua hiện trường kể từ sau vụ chìm tàu - một lần ngày 28/8/2025 và lần nữa ngày 6/2/2026.

Người phát ngôn căn cứ Không quân số 55 ở Offutt (bang Nebraska), ông Kris Pierce, xác nhận loại máy bay này thường hỗ trợ thu thập và phân tích mảnh vỡ hạt nhân. Ông nói thêm: “Chúng tôi không thể cung cấp thêm chi tiết về đường bay cụ thể, kết quả nhiệm vụ hay phối hợp với các đối tác”.

Một chiếc WC135-R khác từng bay theo lộ trình tương tự 13 tháng trước khi Ursa Major chìm, cho thấy sự quan tâm tới khu vực này có thể đã xuất hiện từ trước hoặc chỉ là hoạt động thường lệ.

Hiện chưa rõ hai chuyến bay tốn kém này, vốn thường được thực hiện bí mật để phát hiện hoạt động hạt nhân tại Bắc Cực của Nga hoặc quanh Iran, có phát hiện dấu vết ô nhiễm nào từ xác tàu Ursa Major hay không. Chính phủ Tây Ban Nha cho thấy họ không lo ngại về phóng xạ dọc bờ biển phía Nam, vốn là điểm du lịch nổi tiếng, và cũng chưa có bằng chứng nào theo hướng đó.

Khả năng chia sẻ bí mật hạt nhân

Thông tin cho rằng Triều Tiên có thể là bên nhận hai lò phản ứng xuất hiện sau khi nước này công bố hình ảnh tàu ngầm hạt nhân đầu tiên vào tháng 12/2025. Các bức ảnh chụp Chủ tịch Kim Jong Un mỉm cười chỉ cho thấy phần thân tàu được niêm phong, không có bằng chứng về lò phản ứng hạt nhân hoạt động bên trong.

Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong Un thăm công trường đóng tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân tải trọng 8.700 tấn ngày 25/12/2025. Ảnh: KCNA

Ông Mike Plunkett, chuyên gia phân tích cấp cao về nền tảng hải quân tại công ty tình báo quốc phòng Janes, cho rằng nếu là lò phản ứng mới, chúng khó có khả năng được vận chuyển cùng nhiên liệu. Ông nói: “Nếu các lò phản ứng này được tháo ra từ tàu ngầm đã ngừng hoạt động thì chúng sẽ có phóng xạ, dù rõ ràng không nhiều như khi còn chứa đầy nhiên liệu”.

Ông cho biết quyết định của Nga trong việc chuyển giao công nghệ này cho Triều Tiên đều được cân nhắc rất kỹ lưỡng và chỉ diễn ra giữa các đồng minh rất thân cận, vì vậy nếu đúng thì đây là bước đi lớn của Moskva.

Cuộc điều tra của Tây Ban Nha nhắc tới vị thế của Triều Tiên là đồng minh chiến lược của Nga và việc Bình Nhưỡng kêu gọi Moskva chia sẻ chuyên môn kỹ thuật hạt nhân. Những lời kêu gọi này nhiều khả năng gia tăng sau khi ít nhất 10.000 binh sĩ Triều Tiên tới Nga tháng 10/2024 để tham gia chiến đấu chống cuộc tấn công của Ukraine vào khu vực Kursk.

Cuộc điều tra cho rằng các lò phản ứng được vận chuyển có thể là mẫu VM-4SG, thường sử dụng trên tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo lớp Delta IV của Nga, nhưng đưa ra ít bằng chứng hỗ trợ nhận định này.

CNN cho biết đã thu được ảnh vệ tinh từ công ty Vantor chụp tàu Ursa Major neo ở phía Đông cảng Ust-Luga trong vịnh Phần Lan ngày 4/12/2024. Video đăng trên tài khoản của Oboronlogistics cho thấy tàu được chất container và cần cẩu tại đây.

Sau vụ chìm tàu, báo Kommersant của Nga đưa tin Ursa Major chở cần cẩu cảng và các nắp che thiết kế cho lò phản ứng hạt nhân của một tàu phá băng mới đang được đóng tại Vladivostok. Bài báo không nhắc tới hai vật thể màu trắng.

Điều gì tạo ra lỗ thủng trên thân tàu Ursa Major?

Cuộc điều tra của Tây Ban Nha cũng xem xét cú va chạm ban đầu khiến tàu Ursa Major lệch hướng và nghiêng. Theo một nguồn tin, thuyền trưởng Nga nói với điều tra viên rằng ông không nghe thấy va chạm hay tiếng nổ nào ngày 22/12/2025, thời điểm tàu đột ngột giảm tốc. Chỉ 24 giờ sau, ba vụ nổ xảy ra gần phòng máy khiến hai thành viên thủy thủ đoàn là thợ máy phụ Nikitin và thợ máy Yakovlev thiệt mạng, nhưng thi thể chưa được tìm thấy.

Cuộc điều tra cho rằng lỗ thủng 50 x 50 cm trên thân tàu có khả năng do ngư lôi siêu khoang Barracuda tạo ra. Hiện chỉ Mỹ, một số thành viên NATO, Nga và Iran có loại ngư lôi tốc độ cao này, vốn bắn luồng không khí phía trước để giảm lực cản của nước. Điều đó giúp ngư lôi đạt tốc độ rất cao để xuyên thủng thân mục tiêu và một số mẫu không cần đầu nổ để gây hư hại.

Nguồn tin nắm cuộc điều tra cho biết kết luận cho rằng việc sử dụng thiết bị như vậy phù hợp với kích thước lỗ thủng trên thân tàu Ursa Major, đồng thời có thể tạo ra cú va chạm không gây tiếng động dẫn tới việc tàu giảm tốc đột ngột ngày 22/12/2025.

Tuy nhiên các chuyên gia có quan điểm khác. Ông Plunkett tại tổ chức Janes cho rằng mìn bám thân tàu có thể là lời giải thích hợp lý hơn dựa trên kích thước và vị trí lỗ thủng. Ông nói: “Nghe giống như ai đó hoặc thiết bị nào đó gắn một loại thuốc nổ định hướng vào thân tàu”.

Chủ tàu Nga Oboronlogistics, quân đội Nga, Tây Ban Nha và Anh không trả lời đề nghị bình luận. Bộ Quốc phòng Mỹ từ chối bình luận. Nhiều quan chức an ninh và tình báo phương Tây mô tả vụ việc là kỳ lạ hoặc cho rằng một số kết luận của phía Tây Ban Nha là khó tin, nhưng không đưa ra lời giải thích hợp lý về các vụ nổ ban đầu hoặc phản ứng mạnh của Nga trước vụ việc liên quan con tàu.

Bí mật về hàng hóa và nguyên nhân chìm tàu hiện vẫn nằm dưới đáy biển.