Bí mật giúp Iran bắn hạ máy bay Mỹ sau nhiều tuần bị oanh kích liên tục

Máy bay chiến đấu F‑15E. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth từng tuyên bố hệ thống phòng không của Iran đã bị tàn phá hoàn toàn, và máy bay Mỹ lẫn Israel đang tự do hoạt động trên bầu trời nước này. Nhưng thực tế lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác. Nhiều bằng chứng cho thấy Iran vẫn còn năng lực chiến đấu:

Cụ thể, một máy bay chiến đấu F-15E của Mỹ đã bị bắn rơi cuối tuần trước. Trong cùng chiến dịch, một máy bay A-10 cũng bị mất. Hãng thông tấn Tasnim của Iran ngày 6/4 cho biết, Mỹ đã bị tổn thất hơn 10 máy bay quân sự, trong đó có 2 máy bay vận tải C-130, 4 máy bay Black Hawks và 2 máy bay MQ-9 trong chiến dịch trên. Điều đó đặt ra câu hỏi: Làm thế nào Iran có thể làm được điều này, sau 5 tuần liên tục hứng chịu các đợt không kích từ Mỹ và Israel - chủ yếu nhắm vào hệ thống phòng thủ và tên lửa của nước này?

Hệ thống phòng không đa dạng

Theo tờ National (UAE) ngày 5/3, câu trả lời nằm ở cấu trúc phòng thủ nhiều tầng mà Iran đã dày công xây dựng trong nhiều thập kỷ. Viện Washington đánh giá, tính đến năm 2023, Iran sở hữu hơn 20 loại tên lửa phòng không khác nhau, trong đó nhiều loại được nhập khẩu từ Trung Quốc, Nga và có nguồn gốc từ Liên Xô cũ.

NR Jenzen-Jones - chuyên gia tình báo kỹ thuật, nhà sử học về vũ khí và Giám đốc công ty tư vấn Armament Research Services (ARES) - nhận định với tờ National: "Iran đã dành hàng thập kỷ để đầu tư vào năng lực phòng không của mình, trong đó có việc phát triển một số hệ thống nội địa. Điều này, cùng với việc nhập khẩu đáng kể các hệ thống radar và tên lửa đất đối không từ nước ngoài, đã dẫn đến tổng số lượng hệ thống phòng không đang phục vụ trong biên chế của Iran rất cao".

Các hệ thống này thuộc hai nhóm chính, mang lại cho Iran sự linh hoạt để đối phó với nhiều dạng mục tiêu khác nhau. Thứ nhất là các trận địa cố định, nơi đặt những hệ thống phòng không mạnh, có tầm bắn xa, nhưng gần như không thể di chuyển. Mặc dù rất hiệu quả, các trận địa loại này đã bị hư hại nặng nề trong suốt 5 tuần giao tranh.

Lợi thế thực sự của Iran nằm ở nhóm thứ hai - các hệ thống phòng không di động. Chuyên gia Jenzen-Jones giải thích: "Các vũ khí phòng không di động này có thể bao gồm từ MANPADS - hệ thống phòng không vác vai mà một người có thể mang theo - đến những hệ thống được gắn trên các phương tiện chiến thuật hạng nhẹ hoặc xe tải dân sự".

Chuyên gia trên nhấn mạnh thêm: "Mặc dù những loại vũ khí này có tầm bắn hạn chế và có thể không tận dụng được dữ liệu cảm biến mạng, nhưng chúng thường có tính cơ động cao hoặc được phóng từ các bệ phóng được ngụy trang kín đáo, khiến việc xác định vị trí và phá hủy chúng trở nên khó khăn hơn nhiều".

Iran đã đầu tư mạnh vào các hệ thống này trong những thập kỷ gần đây, đồng thời phát triển một học thuyết quân sự cho phép phân tán chúng rộng khắp lãnh thổ và vận hành độc lập. Tháng 7 năm ngoái, Reuters đưa tin Iran tìm cách ký kết thỏa thuận trị giá hơn 580 triệu USD để mua hệ thống tên lửa MANPADS từ Nga, bao gồm bệ phóng Verba và tên lửa 9M336 - loại vũ khí có tính cơ động cao và dễ triển khai trong nhiều điều kiện khác nhau.

Hai giờ sau khi F-15E bị bắn rơi, một chiếc A-10 Thunderbolt II - hay còn gọi là Warthog - được điều động để giải cứu các phi công. Máy bay này bị trúng đạn trên vùng Vịnh, kịp bay ra khỏi không phận Iran trước khi phi công bung dù. Iran cũng nhận trách nhiệm về vụ tấn công này.

So với F-15, Warthog là loại máy bay chậm hơn và lớn hơn, chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ tầm gần và tiêu diệt các phương tiện quân sự trên mặt đất. Tuy nhiên, nó nổi tiếng với độ bền cao và được coi là khó bị phá hủy hơn.

Ông Jenzen-Jones cho biết: "Hoàn cảnh xung quanh vụ mất hai máy bay Mỹ vẫn chưa rõ ràng. Máy bay hiện đại được trang bị nhiều biện pháp đối phó để giảm khả năng bị trúng tên lửa đất đối không của đối phương".

Theo tờ National, dù tuyên bố của Mỹ cho rằng năng lực quân sự Iran đã bị suy yếu nghiêm trọng, thực tế dường như phức tạp hơn: năng lực của Iran đã bị suy giảm, nhưng vẫn còn khả năng phản công. Đối với Iran, đây có thể là khởi đầu của một chương mới trong cuộc chiến.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam Al Anbiya của Iran thông báo hôm 4/4 rằng một hệ thống phòng không mới đã được sử dụng để nhắm mục tiêu vào máy bay chiến đấu Mỹ. Người phát ngôn của lực lượng này khẳng định Iran "chắc chắn sẽ kiểm soát hoàn toàn" không phận của mình.