Biển Azov thành 'tử huyệt' trong cuộc chiến Nga – Ukraine, như eo biển Hormuz

Các diễn biến này đã gây bất ngờ cho giới quan sát vì Biển Azov trong nhiều năm đã nằm ngoài tầm với tấn công của Ukraine, qua đó cung cấp cho Nga một địa điểm thuận lợi để tấn công Ukraine và khả năng kết nối các vùng rộng lớn ở miền nam nước Nga với các đại dương trên thế giới.

Thế nhưng những tiến bộ gần đây trong chương trình máy bay không người lái (drone) của Ukraine đã làm thay đổi điều này.

Robert Brovdi - Chỉ huy lực lượng máy bay không người lái của Ukraine cho biết hôm 15/7 rằng Kyiv đã tấn công 116 tàu Nga ở Biển Azov chỉ trong 9 ngày qua. Các cuộc tấn công không ngừng nghỉ này đã buộc Nga phải đình chỉ giao thông qua Biển Azov bằng cách đóng cửa hai điểm nghẽn ở hai đầu vùng biển: eo biển Don-Azov, nối biển này với các tuyến đường thủy nội địa, và eo biển Kerch, nối biển này với Biển Đen.

Ukraine ngày càng thành công trong việc nhắm mục tiêu vào hạm đội tàu chở dầu ngầm của Nga - những tàu chở nhiên liệu bị Phương Tây trừng phạt. Nhưng việc phong tỏa Biển Azov có thể gây ra tác động rộng hơn, bao gồm cả xuất khẩu các mặt hàng không bị trừng phạt, như lúa mì hoặc dầu hướng dương.

Viện Nghiên cứu Chiến tranh, một tổ chức giám sát xung đột có trụ sở tại Mỹ, cho biết hôm 14/7 rằng các cuộc tấn công của Ukraine ở Biển Azov “đại diện cho một giai đoạn mới trong nỗ lực của Ukraine nhằm cô lập bán đảo Crimea khỏi mạng lưới hậu cần của Nga và làm gián đoạn các tuyến vận chuyển đường biển của Nga, đặc biệt là đối với các sản phẩm dầu mỏ và ngũ cốc”.

Nga là nước xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất thế giới, chiếm khoảng một phần năm tổng lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu, theo thống kê của Cơ quan Dịch vụ Nông nghiệp Nước ngoài thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ. Khoảng một phần tư lượng xuất khẩu lúa mì của Nga được vận chuyển qua Biển Azov, theo Andrey Sizov - một nhà phân tích hàng đầu về thị trường nông nghiệp Biển Đen.

Vị trí Biển Azov và Biển Đen

“Biển Đen đối với thị trường lúa mì cũng tương tự như Vịnh Ba Tư đối với thị trường dầu thô. Biển Đen là khu vực cung cấp lúa mì lớn nhất cho thị trường toàn cầu” - ông Sizov chỉ ra.

Vị chuyên gia này đồng thời nhận định nếu tình hình tiếp diễn, thiệt hại kinh tế của Nga có thể lên tới hàng tỷ đô la.

Giá lúa mì kỳ hạn, một chỉ báo quan trọng về kỳ vọng của các nhà giao dịch, đã tăng vọt trong những ngày gần đây, một phần do cuộc khủng hoảng ở Biển Azov.

Nga tuyên bố có thể bỏ qua Biển Azov và chuyển hướng toàn bộ xuất khẩu ngũ cốc của mình qua các cảng khác ở Biển Đen, nhưng chuyên gia Sizov cho biết điều này sẽ không thể thực hiện được trong mùa cao điểm khi tổng lượng xuất khẩu ngũ cốc của Nga vượt xa công suất của các cảng đó.

Chiến dịch của Ukraine ở Biển Azov bắt đầu như một nỗ lực nhằm cô lập Crimea, bán đảo phía nam Ukraine bị Nga sáp nhập từ năm 2014. Ukraine đã tấn công vào bán đảo này dẫn đến tình trạng mất điện trên diện rộng và thiếu nhiên liệu, đồng thời Kyiv đã tăng cường các cuộc tấn công nhắm vào cầu, đường cao tốc và đường sắt để tước đoạt khả năng vận chuyển hàng hóa và khả năng di chuyển của người dân của Nga thông qua cây cầu nối đất liền nối Crimea với Nga qua miền nam Ukraine bị chiếm đóng. Đồng thời, họ cũng nhắm mục tiêu vào các tàu Nga đang cố gắng chở nhiên liệu đến bán đảo.

Vị trí chiến lược đang trở thành điểm nghẽn

Biển Azov là một biển nội địa nằm giữa bờ biển phía nam Ukraine và Nga, là một phần mở rộng của Biển Đen về mé phía bắc. Tổng thống Nga Vladimir Putin thậm chí còn tuyên bố vùng biển này là tuyến đường thủy nội địa của Nga.

Khu vực Biển Đen là một trong những nơi xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất trên Thế giới - Ảnh: Getty

Mặc dù tương đối nhỏ và nông nhưng Biển Azov lại đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế Nga. Đây là mắt xích quan trọng trong hệ thống sông và kênh nội địa rộng lớn vận chuyển dầu, ngũ cốc, sản phẩm thực vật, thép và các mặt hàng khác từ những vùng đất rộng lớn ở miền nam nước Nga vào Biển Đen và sau đó đi xa hơn ra thế giới.

Mạng lưới vận chuyển qua tuyến đường thủy này được xây dựng từ thời Xô Viết, nhưng những nỗ lực đầu tiên để kết nối tuyến đường thủy quan trọng này có từ thời Peter Đại đế, vào cuối thế kỷ 17.

Nga đã giành quyền kiểm soát Biển Azov sau khi tiến hành cuộc chiến toàn diện nhắm vào Ukraine vào năm 2022, sử dụng tuyến đường thủy này làm nơi tổ chức các cuộc tấn công nhằm vào các cảng quan trọng của Ukraine là Mariupol, Melitopol và Berdyansk.

Như vậy, biển Azov có vai trò quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu dầu và ngũ cốc của Nga (lẫn Ukraine) tương tự cách mà eo biển Hormuz đóng vai trò trọng yếu trong hoạt động xuất khẩu dầu của Iran và các nước Vùng Vịnh khác ra thị trường thế giới. Đó là một "điểm nghẽn" kinh tế chiến lược mà ai nắm giữ nó sẽ có lợi thế quân sự đáng kể trên thực địa.

Trong cuộc chiến Nga - Ukraine, Biển Đen với phần mở rộng của nó về phía bắc là biển Azov được dự báo sẽ tiếp tục trở thành một điểm nóng chiến sự trong thời gian tới.