Biến đổi khí hậu gia tăng, vốn xanh vẫn chậm chảy

Trình bày tại Hội nghị tuyên truyền nâng cao nhận thức và trách nhiệm giảm phát thải khí nhà kính, ứng phó với biến đổi khí hậu do Học viện Chính trị Khu vực II tổ chức ngày 27-3, tiến sĩ Phạm Văn Sỹ, chuyên gia của Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết biến đổi khí hậu là sự thay đổi dài hạn của hệ thống khí hậu, chủ yếu do con người làm gia tăng phát thải khí nhà kính. Hệ quả là nhiệt độ toàn cầu đã tăng khoảng 1,2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, mực nước biển dâng trung bình 3,3 mm mỗi năm và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng .

Chúng ta đang đứng trước một ranh giới mới - giữa “thiên tai truyền thống” và “khí hậu hiện đại” đang biến đổi nhanh hơn mọi dự báo. Ảnh: TTXVN

Tại Việt Nam, các biểu hiện ngày càng rõ nét. Trung bình mỗi năm có 5-7 cơn bão, trong khi xâm nhập mặn đã có thời điểm lấn sâu 40-70 km vào nội đồng. Đáng chú ý, Đồng bằng sông Cửu Long có thể mất tới 38% diện tích đất nông nghiệp nếu mực nước biển dâng 1 mét . Những biến động này không chỉ ảnh hưởng môi trường mà còn trực tiếp tác động đến nông nghiệp, công nghiệp, hạ tầng và an sinh xã hội.

Ở quy mô toàn cầu, phát thải khí nhà kính vẫn tiếp tục tăng. Năm 2023 đạt khoảng 57,1 tỉ tấn CO₂e, trong khi 80% năng lượng tiêu thụ vẫn đến từ nhiên liệu hóa thạch . Điều này cho thấy nhu cầu chuyển đổi sang kinh tế carbon thấp là cấp bách, kéo theo nhu cầu vốn rất lớn cho năng lượng sạch, hạ tầng thích ứng và công nghệ giảm phát thải.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã tham gia nhiều sáng kiến quốc tế. Đáng chú ý là thỏa thuận Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) với quy mô khoảng 15,5 tỉ đô la, cùng các cam kết đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thu hút dòng vốn xanh.

Ở trong nước, hệ thống chính sách đang được hoàn thiện nhanh. Các quy định về kiểm kê khí nhà kính, phát triển thị trường carbon, cùng chiến lược tăng trưởng xanh đang từng bước hình thành. Quan điểm xuyên suốt là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, hướng tới mô hình phát triển carbon thấp.

Tuy nhiên, dòng vốn xanh thực tế vẫn chưa chảy mạnh. Nhiều cam kết tài chính quốc tế chưa chuyển thành dự án cụ thể. Nguyên nhân nằm ở thiếu danh mục dự án đạt chuẩn, thủ tục pháp lý còn phức tạp và năng lực triển khai ở địa phương còn hạn chế.

Ở góc độ doanh nghiệp, áp lực chuyển đổi ngày càng rõ. Các cơ chế như thuế carbon xuyên biên giới của châu Âu buộc doanh nghiệp phải đầu tư giảm phát thải nếu muốn duy trì xuất khẩu. Điều này làm gia tăng nhu cầu vốn xanh, nhưng cũng khiến chi phí sản xuất tăng lên trong ngắn hạn.

TS. Phạm Văn Sỹ, chuyên gia của Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình bày báo cáo.

Các tổ chức quốc tế ước tính thiệt hại do biến đổi khí hậu có thể tương đương 1-3% GDP mỗi năm nếu không hành động kịp thời. So với chi phí này, đầu tư cho chuyển đổi xanh có thể thấp hơn về dài hạn, nhưng vẫn là bài toán tài chính lớn trong hiện tại.

Tại hội nghị, ông Sỹ cũng nêu 7 nhóm vấn đề trọng tâm, từ nguyên nhân, tác động đến chính sách và giải pháp. Trong đó, các giải pháp được nhấn mạnh gồm nâng cao năng lực dự báo, phát triển nông nghiệp thích ứng, đầu tư hạ tầng chống chịu và hoàn thiện thể chế.

Nhìn tổng thể, dòng vốn xanh vào Việt Nam đang ở trạng thái “tiềm năng lớn, giải ngân chậm”. Cam kết đã có, chính sách đang hình thành, nhưng thị trường vẫn thiếu các dự án đủ chuẩn để hút vốn.

Vấn đề không còn là thiếu vốn, mà là thiếu khả năng chuyển vốn thành dự án. Nếu không cải thiện năng lực hấp thụ, dòng vốn xanh có thể tiếp tục đứng ngoài nền kinh tế, trong khi rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng.

Nhất Sơn