Biến động giá xăng dầu gây áp lực lên các dự án đầu tư xây dựng và bảo trì đường bộ

Đơn vị thi công đẩy nhanh tiến độ thi công tuyến đường cách mạng Tân Trào – Trung Yên, bảo đảm tiến độ thông xe trước ngày 19/5/2026. Ảnh: TTXVN phát

Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam, xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông từ đầu tháng 3/2026 đã đẩy giá dầu thô thế giới tăng cao, tác động trực tiếp đến thị trường nhiên liệu trong nước. So với cuối tháng 2, giá dầu diesel đã tăng mạnh khoảng 70%, xăng tăng 15% và vật liệu nhựa đường tăng khoảng 31,77%. Dự báo thời gian tới, giá nhiên, vật liệu phục vụ công tác xây dựng, bảo trì đường bộ sẽ ở mức cao, có khả năng khan hiếm cục bộ, gây khó khăn có công tác triển khai các gói thầu xây lắp, sửa chữa.

Thực tế rà soát tại các dự án đầu tư công cho thấy, áp lực tài chính đang hiện hữu rõ rệt. Tại dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E đoạn qua tỉnh Quảng Nam, chi phí gói thầu thi công mặt đường đã tăng khoảng 25%. Trong khi đó, dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 28B qua tỉnh Bình Thuận và tỉnh Lâm Đồng, tổng chi phí dự kiến do biến động giá nhiên vật liệu của cả dự án tăng khoảng 56,422 tỷ đồng.

Đối với các dự án bảo trì thuộc Kế hoạch bảo trì đường bộ năm 2026, có tới 89/119 gói thầu xây lắp đang áp dụng đơn giá cố định. Ước tính sơ bộ, nếu cập nhật theo giá nhiên liệu đầu tháng 4, tổng chi phí các gói thầu bảo trì sẽ tăng thêm khoảng 946 tỷ đồng, tăng 28,7% so với giá trị hợp đồng ban đầu, nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình.

Trước áp lực chi phí tăng cao, hiện đã xuất hiện tình trạng các nhà thầu trì hoãn triển khai thi công. Việc chậm trễ này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân nguồn vốn được giao năm 2026 mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và an toàn công trình trên các tuyến đường được giao quản lý.

Để ứng phó tình trạng này, Cục Đường bộ Việt Nam đã chỉ đạo các đơn vị ưu tiên thực hiện trước các hạng mục ít chịu tác động của giá nhiên liệu như hệ thống thoát nước hay biển báo, đồng thời kiên quyết xử lý các trường hợp nhà thầu cố tình né tránh nghĩa vụ hợp đồng mà không có lý do chính đáng. Đối với các gói thầu chưa đấu thầu, cập nhật điều chỉnh lại giá gói thầu. Đối với các gói thầu đã ký hợp đồng, cục thực hiện điều chỉnh, bù giá nhiên vật liệu.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở các quy định pháp luật về điều chỉnh giá đối với hợp đồng đơn giá cố định và hợp đồng trọn gói. Theo Cục Đường bộ Việt Nam, hiện đang có sự thiếu thống nhất giữa Luật Xây dựng 2025, Luật Đấu thầu và Luật Dân sự trong việc xác định các trường hợp “bất khả kháng” hoặc “hoàn cảnh thay đổi cơ bản” để làm cơ sở bù giá cho nhà thầu. Đồng thời, Nghị định hướng dẫn Luật Xây dựng năm 2025 chưa được ban hành nên việc điều chỉnh đơn giá hợp đồng cố định là chưa có cơ sở thực hiện, gây bế tắc trong việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Trường hợp Chủ đầu tư thực hiện điều chỉnh giá cho Hợp đồng đã ký theo đơn giá cố định thì phải thực hiện việc sửa Hợp đồng từ hình thức Hợp đồng đơn giá cố định sang Hợp đồng đơn giá điều chỉnh, việc áp dụng biến động giá nhiên liệu thuộc trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản để sửa đổi hợp đồng cũng chưa có đủ cơ sở pháp lý.

Trước những vướng mắc mang tính hệ thống này, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Quốc hội, Chính phủ xem xét tác động của việc tăng giá xăng dầu tới lĩnh vực xây dựng, bảo trì để điều chỉnh, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật làm cơ sở các ngành, địa phương thực hiện sửa đổi hợp đồng đối với các hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, đảm bảo các dự án hạ tầng giao thông được về đích đúng tiến độ.