Biến sự kiện mang ý nghĩa lịch sử thành nội dung giải trí: Lỗ hổng về nhận thức

Những tiếng cười vô cảm

Trong video, những người xuất hiện liên tục cười đùa, cố nhịn cười, tạo nên không khí trái ngược với tính chất trang nghiêm, xúc động của chương trình.

Đoạn video lan truyền đúng dịp Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7, khiến nhiều người càng thêm phẫn nộ. Nhiều ý kiến cho rằng việc biến một nội dung giàu ý nghĩa tri ân thành sản phẩm giải trí, mua vui là hành vi phản cảm, thiếu tôn trọng lịch sử, sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ và nỗi đau của những gia đình mất người thân trong chiến tranh.

Sau làn sóng chỉ trích, bài đăng chứa đoạn video không còn xuất hiện trên tài khoản ban đầu. Tuy nhiên, các bản ghi lại và hình ảnh liên quan vẫn tiếp tục được chia sẻ, kéo theo nhiều tranh luận trên mạng xã hội.

Hình ảnh cắt từ clip

Tài khoản Ngô Cẩm Tú bày tỏ: “Tôi rất đau lòng khi xem đoạn video này. Không hiểu các bạn trẻ đang cười cợt điều gì, trong khi đây là nỗi đau của những gia đình đã mất người thân để chúng ta được sống trong hòa bình”.

Là nhà sáng tạo nội dung có hơn 140.000 người theo dõi trên Facebook và gần 500.000 người theo dõi trên TikTok, chị Lê Ngọc Phương Quỳnh cho biết gia đình chị cũng có người thân là liệt sĩ nên rất buồn và bức xúc khi xem video.

Theo chị, những câu chuyện liên quan đến liệt sĩ không thể được tái hiện bằng thái độ cười cợt. Người sáng tạo nội dung càng có nhiều người theo dõi càng phải ý thức rõ trách nhiệm với nội dung đăng tải và tác động đối với cộng đồng.

Chị Phương Quỳnh cho rằng nhiều nhà sáng tạo trẻ vẫn lựa chọn các dịp lễ lớn của đất nước làm nguồn cảm hứng để thực hiện sản phẩm thể hiện tình yêu quê hương, góp phần lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Tuy nhiên, sự sáng tạo phải được đặt trên nền tảng hiểu biết, lòng biết ơn và thái độ tôn trọng lịch sử.

Sử dụng mạng xã hội văn minh, có trách nhiệm

ThS Nguyễn Trần Phước, chuyên gia tâm lý - kỹ năng, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, cho rằng việc khai thác sai lệch ý nghĩa các sự kiện lịch sử, tri ân hoặc tưởng niệm để thu hút tương tác cho thấy sự thiếu hụt về năng lực đánh giá bối cảnh xã hội, đạo đức số và sự đồng cảm với các giá trị chung.

Dưới tác động của “nền kinh tế chú ý” trên mạng xã hội, một số cá nhân có xu hướng ưu tiên khả năng gây tranh luận, lượt tương tác và mức độ lan truyền hơn là quan tâm đầy đủ đến ý nghĩa lịch sử, giá trị văn hóa và cảm xúc cộng đồng.

Hiện tượng này không chỉ xuất phát từ nhận thức cá nhân mà còn chịu ảnh hưởng từ cơ chế vận hành của các nền tảng số, nơi những nội dung gây sốc, khác biệt hoặc tạo tranh luận thường dễ được chú ý, lan truyền.

Chương trình “Sao sáng dẫn đường” tái hiện nhiều phân đoạn cảm động về một thời chiến tranh ác liệt. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Tuy nhiên, theo ThS Nguyễn Trần Phước, đây chỉ là biểu hiện của một bộ phận người trẻ, không đại diện cho toàn bộ thế hệ. Nhiều người trẻ vẫn sử dụng mạng xã hội để chia sẻ kiến thức, lan tỏa giá trị tích cực và kết nối cộng đồng.

Ông cũng đề xuất cần tăng cường truyền thông, giáo dục về đạo đức số, giúp người trẻ hiểu rằng mỗi lượt chia sẻ, bình luận hay nội dung đăng tải đều có thể tác động đến nhận thức xã hội và cảm xúc của người khác.

Gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội cũng cần tạo thêm cơ hội để người trẻ trải nghiệm thực tế, gặp gỡ nhân chứng lịch sử, gia đình chính sách, thương binh và thân nhân liệt sĩ. Khi có nền tảng nhận thức và cảm xúc phù hợp, người trẻ sẽ cân nhắc và có trách nhiệm hơn trước khi đăng tải nội dung trên không gian mạng.

Đoàn viên, thanh niên xem Chương trình “Sao sáng dẫn đường”. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Chuyên gia tâm lý, luật sư Lê Thị Lan Phương, Đoàn Luật sư TPHCM, phân tích thêm, sự việc cần được nhìn nhận trên 3 phương diện: nhận thức, cảm xúc và văn hóa ứng xử.

Về nhận thức, một bộ phận người trẻ chưa hiểu đầy đủ giá trị lịch sử, ý nghĩa nhân văn của những câu chuyện liên quan đến chiến tranh, sự hy sinh và hoạt động tri ân, nên dễ xem đây chỉ là chất liệu sáng tạo.

Về cảm xúc, môi trường mạng khiến nhiều nội dung bị “giải trí hóa”, dẫn đến việc một số người ưu tiên gây chú ý, thu hút tương tác hơn là cân nhắc tác động đến cảm xúc của người khác.

Về văn hóa ứng xử, luật sư Lê Thị Lan Phương đề nghị cần duy trì các chuẩn mực tôn trọng, biết ơn và nhân văn, nhất là với những chủ đề lịch sử, tưởng niệm và tri ân.

Theo luật sư, mỗi nội dung đăng tải không chỉ là hành vi cá nhân mà còn có thể tác động đến cộng đồng. Trong một số trường hợp, người đăng tải có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý nếu nội dung xâm phạm danh dự, nhân phẩm hoặc các giá trị được pháp luật bảo vệ.

Khi có sự kết hợp giữa lòng đồng cảm và hiểu biết pháp luật, người trẻ sẽ sử dụng mạng xã hội văn minh, có trách nhiệm và nhân văn hơn.