Biến thể xe tăng T-72B3A lần đầu xuất hiện với lớp giáp đặc biệt

Những chiếc xe tăng T-72B3A đầu tiên đã được chuyển tới tiền tuyến, trong khi các kíp lái đang hoàn tất chương trình huấn luyện trước khi bước vào chiến đấu. Điểm nổi bật nhất của phiên bản mới là hệ thống bảo vệ chủ động Arena-M, được kỳ vọng sẽ giúp xe tăng đối phó hiệu quả hơn với tên lửa chống tăng và đặc biệt là các máy bay không người lái (UAV) FPV, mối đe dọa lớn nhất trên chiến trường hiện nay.

Biến thể xe tăng T-72B3A lần đầu xuất hiện. (Ảnh: IZ)

Theo truyền thông Nga, T-72B3A sẽ đóng vai trò hỗ trợ các đơn vị xung kích trong những nhiệm vụ tấn công vào các tuyến phòng thủ kiên cố của đối phương. Trước khi được triển khai, các kíp lái phải trải qua khóa huấn luyện bổ sung để làm chủ hệ thống Arena-M, công nghệ được xem là điểm khác biệt lớn nhất giữa T-72B3A và các phiên bản T-72 trước đây.

Điều đáng chú ý là những chiếc T-72 trang bị Arena-M đã từng xuất hiện trên chiến trường từ cuối năm 2024. Điều này làm dấy lên giả thuyết rằng đó có thể chính là các xe tăng T-72B3A, hoặc Nga đã thử nghiệm hệ thống này trên một số biến thể khác trước khi chính thức đưa phiên bản mới vào biên chế.

Các nguồn tin Nga nhấn mạnh rằng, Arena-M không chỉ được thiết kế để đánh chặn tên lửa chống tăng và đạn pháo, mà còn có khả năng đối phó với đạn bay lượn và máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV), loại vũ khí đã gây tổn thất nặng nề cho xe bọc thép của cả Nga lẫn Ukraine trong hơn ba năm giao tranh.

Chuyên gia quân sự Nga Yuri Lyamin cho rằng, điều quan trọng là những xe tăng được trang bị hệ thống bảo vệ chủ động hiện không còn chỉ xuất hiện trong các cuộc triển lãm hay diễu binh mà đã được đưa trực tiếp ra chiến trường. Theo ông, UAV chiến thuật cỡ nhỏ hiện là mối đe dọa nguy hiểm nhất đối với xe tăng, vì vậy khả năng đánh chặn chúng sẽ giúp bảo vệ cả phương tiện lẫn tính mạng của kíp lái.

Arena-M hoạt động dựa trên radar Doppler đa chức năng, liên tục quét không gian xung quanh để phát hiện các vật thể đang lao tới. Khi phát hiện mục tiêu, hệ thống sẽ tự động tính toán quỹ đạo, xác định mức độ nguy hiểm và phóng đạn đánh chặn để phá hủy trước khi mục tiêu chạm vào xe tăng. Trên T-72B3A, 12 bệ phóng đánh chặn được bố trí xung quanh tháp pháo nhằm tạo vùng bảo vệ bao phủ nhiều hướng.

Đầu tháng 1/2026, Nga xác nhận đã hoàn tất việc phát triển phiên bản Arena-M mới có khả năng đánh chặn UAV cảm tử và đạn bay lượn. Điều này làm dấy lên khả năng T-72B3A chính là biến thể đầu tiên được tích hợp phiên bản nâng cấp này, dù Nga chưa công bố chi tiết.

Ở cấu hình tiêu chuẩn, Arena-M có thể đánh chặn tên lửa chống tăng, đạn pháo và các loại đạn chống tăng bay với tốc độ lên tới 1.000 m/giây trong phạm vi khoảng 50 mét. Khả năng cụ thể của phiên bản nâng cấp vẫn chưa được tiết lộ.

Theo chuyên gia quốc phòng Nga Dmitry Kornev, việc tích hợp Arena-M khiến T-72B3A giống như được trang bị một "lá chắn phòng không và phòng thủ tên lửa" ngay trên xe tăng. Ông cho rằng khả năng đánh chặn UAV là tính năng quan trọng nhất của hệ thống, bởi nếu hoạt động hiệu quả, nó có thể thay đổi đáng kể cách xe tăng được sử dụng trên chiến trường hiện đại và khôi phục vai trò của lực lượng thiết giáp trong các chiến dịch tấn công.

Trước khi T-72B3A được công bố, tập đoàn quốc phòng Rostec cũng từng khẳng định dòng T-72 vẫn còn nhiều tiềm năng để tiếp tục nâng cấp. Theo phía Nga, kể từ khi xung đột tại Ukraine bùng nổ, thiết kế của T-72 đã được cải tiến khoảng 200 hạng mục nhằm nâng cao hỏa lực, khả năng bảo vệ và tính cơ động.

Tuy vậy, vai trò của T-72 trong lực lượng xe tăng Nga đang dần thay đổi. Số lượng các dòng T-62, T-80 và đặc biệt là T-90 ngày càng tăng, trong khi việc mở rộng sản xuất T-90M được dự báo sẽ khiến T-72 chuyển sang vai trò thứ yếu hơn trong tương lai.

T-72B3A được phát triển dựa trên gói nâng cấp T-72B3 ra đời từ đầu những năm 2010. Xe được trang bị hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại với kính ngắm ảnh nhiệt, giáp phản ứng nổ Relikt, pháo nòng trơn 125 mm 2A46M-5 cùng nhiều cải tiến về điện tử và khả năng bảo vệ. Việc bổ sung Arena-M được xem là bước nâng cấp quan trọng nhất, giúp dòng xe tăng này thích nghi với môi trường tác chiến mới, nơi UAV đã trở thành một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với mọi loại xe bọc thép.