Biểu tượng Chữ thập đỏ ra đời từ đâu và vì sao có ý nghĩa đặc biệt?

Hình ảnh ấy thường xuất hiện trong các hoạt động nhân đạo, cứu trợ, chăm sóc sức khỏe và trên nhiều phương tiện, vật dụng gắn với hoạt động của Hội Chữ thập đỏ.

Từ chiến trường Solferino đến biểu tượng Chữ thập đỏ

Hình ảnh biểu tượng Chữ thập đỏ thường xuất hiện trong các hoạt động nhân đạo, cứu trợ, chăm sóc sức khỏe và trên nhiều phương tiện, vật dụng gắn với hoạt động của Hội Chữ thập đỏ.

Tuy nhiên, đằng sau dấu hiệu tưởng như đơn giản ấy là một câu chuyện lịch sử đặc biệt, bắt đầu từ một chiến trường ở Italy cách đây hơn 160 năm. Từ những gì chứng kiến tại Solferino, Henry Dunant đã đặt ra một câu hỏi có ý nghĩa vượt ra ngoài chiến tranh: làm thế nào để những người bị thương được cứu chữa và những người làm công việc cứu trợ được bảo vệ? Những trăn trở ấy đã góp phần đặt nền móng cho Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế và sự ra đời của biểu tượng Chữ thập đỏ.

Năm 1859, Henry Dunant, một thương nhân người Thụy Sĩ, tình cờ có mặt tại khu vực Solferino, miền Bắc Italy, đúng thời điểm diễn ra một trong những trận chiến ác liệt giữa quân đội Áo và liên quân Pháp - Sardinia. Sau trận chiến, ông chứng kiến cảnh tượng hàng nghìn người bị thương nằm lại trong điều kiện thiếu thốn sự chăm sóc. Trước tình cảnh đó, Dunant đã cùng người dân địa phương tổ chức cứu giúp những người bị thương, không phân biệt họ thuộc bên nào trong cuộc chiến.

Những gì tận mắt chứng kiến tại Solferino đã trở thành nỗi ám ảnh đối với Henry Dunant. Khi trở về Thụy Sĩ, ông viết cuốn sách "Ký ức về Solferino", kể lại những gì đã xảy ra và đưa ra những đề xuất nhằm cải thiện việc chăm sóc người bị thương trong chiến tranh.

Lãnh đạo Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và tỉnh Tuyên Quang trao biểu trưng hỗ trợ sinh kế cho các hộ gia đình xã Nấm Dẩn, tỉnh Tuyên Quang.

Theo Sổ tay "Biểu tượng Chữ thập đỏ - Những điều bạn chưa biết?" do Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phối hợp với Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế biên soạn, Henry Dunant đề xuất thành lập tại mỗi quốc gia một hội cứu trợ gồm những người tình nguyện, có khả năng chăm sóc những người bị thương khi chiến tranh xảy ra. Ông đồng thời đề nghị xây dựng một thỏa thuận quốc tế nhằm bảo vệ những người bị thương trên chiến trường và những người thực hiện nhiệm vụ chăm sóc họ.

Từ những ý tưởng đó, một phong trào nhân đạo quốc tế từng bước hình thành. Nhu cầu đặt ra không chỉ là có những người sẵn sàng cứu giúp người bị thương, mà còn cần một dấu hiệu chung để có thể nhận biết những người, cơ sở, phương tiện và hoạt động được bảo vệ trong những hoàn cảnh đặc biệt.

Năm 1863, dấu hiệu Chữ thập đỏ trên nền trắng lần đầu tiên xuất hiện và được sử dụng làm biểu tượng của các tổ chức cứu trợ thương binh. Đến năm 1864, biểu tượng Chữ thập đỏ chính thức được công nhận. Sự ra đời của biểu tượng vì thế không phải là một câu chuyện về thiết kế một dấu hiệu mới, mà gắn với quá trình hình thành những nguyên tắc nhân đạo trong chiến tranh và sự phát triển của một phong trào cứu trợ quốc tế.

Theo Sổ tay của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, hình thức của biểu tượng Chữ thập đỏ được thể hiện bằng dấu chữ thập màu đỏ trên nền trắng. Màu sắc này được lựa chọn theo cách đảo ngược màu sắc của quốc kỳ Thụy Sĩ, nhằm tôn vinh quê hương của Henry Dunant.

Cùng với sự phát triển của Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế. Năm 1929, biểu tượng Trăng lưỡi liềm đỏ được bổ sung. Đến năm 2005, biểu tượng Pha lê đỏ được bổ sung trong hệ thống biểu tượng của Phong trào. Những biểu tượng này được sử dụng trong những hoàn cảnh và phạm vi nhất định, cùng hướng tới việc bảo đảm sự nhận biết và bảo vệ hoạt động nhân đạo.

Lịch sử ra đời của biểu tượng Chữ thập đỏ cũng cho thấy một điều quan trọng: đây không đơn thuần là một hình ảnh gắn với ngành y tế. Trong đời sống, nhiều người có thể nhìn thấy dấu chữ thập đỏ và lập tức liên tưởng đến bệnh viện, thuốc men, xe cứu thương hoặc hoạt động chăm sóc sức khỏe. Cách liên tưởng này dễ hiểu bởi biểu tượng đã xuất hiện rộng rãi trong nhận thức của công chúng. Tuy nhiên, ý nghĩa của biểu tượng Chữ thập đỏ rộng hơn rất nhiều và gắn với một phong trào nhân đạo quốc tế có lịch sử lâu đời.

Biểu tượng Chữ thập đỏ có hai mục đích cơ bản là bảo vệ và nhận diện. Chức năng bảo vệ gắn với việc nhận biết những người, cơ sở, phương tiện và hiện vật được bảo vệ theo các quy định liên quan trong bối cảnh xung đột vũ trang. Chức năng nhận diện được sử dụng trong thời bình nhằm nhận biết các cá nhân, tổ chức, tài sản, phương tiện có liên quan đến Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế hoặc Hội Chữ thập đỏ quốc gia.

Chính vì mang những chức năng đặc thù như vậy, biểu tượng Chữ thập đỏ không phải là một dấu hiệu y tế thông thường để bất kỳ tổ chức, cá nhân nào cũng có thể sử dụng tùy theo nhu cầu. Ở Việt Nam, Luật Hoạt động Chữ thập đỏ quy định biểu tượng Chữ thập đỏ được tôn trọng và được pháp luật bảo hộ. Việc sử dụng biểu tượng vì thế gắn với những quy định cụ thể, nhằm bảo đảm biểu tượng luôn được nhận biết đúng và không bị sử dụng theo cách làm mất đi ý nghĩa vốn có.

Bảo vệ biểu tượng Chữ thập đỏ trước hết bắt đầu từ việc hiểu đúng 

Từ một chiến trường ở Solferino năm 1859, qua những trăn trở của Henry Dunant, đến sự xuất hiện của dấu hiệu Chữ thập đỏ năm 1863 và việc được công nhận năm 1864 là cả một hành trình của tư tưởng nhân đạo. Hơn 160 năm sau, dấu Chữ thập đỏ vẫn hiện diện trong đời sống nhân đạo trên khắp thế giới. Nhưng giá trị của biểu tượng không nằm ở việc nó xuất hiện càng nhiều càng tốt. Ngược lại, một biểu tượng đặc biệt chỉ có thể phát huy đầy đủ ý nghĩa khi được nhận biết đúng, được sử dụng đúng và được tôn trọng.

Hiểu câu chuyện phía sau biểu tượng cũng chính là bước đầu tiên để mỗi người hiểu vì sao biểu tượng Chữ thập đỏ cần được bảo vệ. Bởi đó không chỉ là một dấu hiệu để nhận biết, mà còn là kết quả của một hành trình nhân đạo được hình thành từ mong muốn rất căn bản của con người: cứu giúp người đang cần được giúp đỡ và bảo vệ những người đang thực hiện công việc nhân đạo.